ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 19-

മറുകക്ഷിയുടെ സമ്മതമില്ലാതെ മധ്യസ്ഥ ട്രിബ്യൂണലിനെ ഏകപക്ഷീയമായി നിയമിക്കുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാകില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി. ആർത്ത് മൈക്രോ ഫിനാൻസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡും മറ്റുള്ളവരും ശിവാലിക് സ്മോൾ ഫിനാൻസ് ബാങ്ക് ലിമിറ്റഡും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ ജസ്റ്റിസ് ജെ.ബി. പർദിവാല, ജസ്റ്റിസ് കെ. വിനോദ് ചന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ ബെഞ്ചാണ് 2026 സെപ്റ്റംബർ 17ന് വിധി പറഞ്ഞത്. ബാങ്ക് ആരംഭിച്ച മധ്യസ്ഥ നടപടികളും ഏകപക്ഷീയമായി രൂപീകരിച്ച ട്രിബ്യൂണൽ പുറപ്പെടുവിച്ച ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളും കോടതി റദ്ദാക്കി. തർക്കം പരിഹരിക്കാൻ അഭിഭാഷക മയൂരി രഘുവംശിയെ പുതിയ സ്വതന്ത്ര മധ്യസ്ഥയായി സുപ്രീംകോടതി നിയമിച്ചു.

കരാറിലെ മധ്യസ്ഥ വ്യവസ്ഥ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ബാങ്ക് നടപടി തുടങ്ങി; നിയമനത്തിൽ സമ്മതമില്ലെന്ന് കമ്പനി

ആർത്ത് മൈക്രോ ഫിനാൻസും ശിവാലിക് സ്മോൾ ഫിനാൻസ് ബാങ്കും തമ്മിലുള്ള കരാറിൽ മധ്യസ്ഥ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. തർക്കമുണ്ടായതോടെ ബാങ്ക് മധ്യസ്ഥ നടപടികളിലേക്ക് കടക്കുകയും ട്രിബ്യൂണലിനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ നിയമനത്തിന് തങ്ങളുടെ സമ്മതമില്ലെന്നും ട്രിബ്യൂണലിന്റെ നിഷ്പക്ഷത സംബന്ധിച്ച് ആശങ്കയുണ്ടെന്നും ആർത്ത് മൈക്രോ ഫിനാൻസ് എതിർപ്പ് ഉന്നയിച്ചു. ഈ എതിർപ്പുകൾ നിലനിൽക്കെയാണ് ട്രിബ്യൂണൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയതെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിലയിരുത്തി.

മധ്യസ്ഥ നടപടിയുടെ അടിസ്ഥാനം കക്ഷികളുടെ സമ്മതം; ഒരാളുടെ തീരുമാനം മറ്റൊരാളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനാകില്ലെന്ന് കോടതി

മധ്യസ്ഥ നടപടിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവം തന്നെ കക്ഷികളുടെ സമ്മതമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഒരു കക്ഷി ഏകപക്ഷീയമായി മധ്യസ്ഥനെ നിയമിക്കുമ്പോൾ മറുകക്ഷിയുടെ സമ്മതവും തുല്യപങ്കാളിത്തവും ഇല്ലാതാകുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടാകുമെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. മധ്യസ്ഥനെ നിയമിക്കുന്ന നടപടിയിലും കക്ഷികൾക്ക് തുല്യ പരിഗണന ലഭിക്കണമെന്ന നിയമതത്വം സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികളിലും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

നിയമനം തന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായി തെറ്റെങ്കിൽ ട്രിബ്യൂണലിന്റെ ഇടക്കാല ഉത്തരവുകൾക്കും നിയമപ്രാബല്യമില്ല

ട്രിബ്യൂണലിന്റെ രൂപീകരണം തന്നെ നിയമപരമായി നിലനിൽക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അതിന്റെ ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളും നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. മധ്യസ്ഥ-അനുരഞ്ജന നിയമത്തിലെ പതിനേഴാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പുറപ്പെടുവിച്ച ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളാണ് കോടതി റദ്ദാക്കിയത്. അപ്പീലുകാരുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകൾ മരവിപ്പിക്കുന്നതും ജംഗമ-സ്ഥാവര സ്വത്തുക്കൾ സംബന്ധിച്ച നടപടികൾ അനുവദിക്കുന്നതുമായ ഉത്തരവുകളും ഇതോടെ ഇല്ലാതായി.

ബാങ്കിന് കൈമാറിയ പണം ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം തിരികെ നൽകണം; വൈകിയാൽ പതിനെട്ട് ശതമാനം കൂട്ടുപലിശ

റദ്ദാക്കിയ ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അപ്പീലുകാരുടെ അക്കൗണ്ടിൽനിന്ന് ശിവാലിക് സ്മോൾ ഫിനാൻസ് ബാങ്കിന്റെ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് ഏതെങ്കിലും തുക കൈമാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം തിരികെ നൽകണമെന്നും സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ തുക മടക്കിയില്ലെങ്കിൽ പ്രതിവർഷം പതിനെട്ട് ശതമാനം നിരക്കിൽ പ്രതിമാസ കണക്കെടുപ്പോടെയുള്ള കൂട്ടുപലിശ നൽകേണ്ടിവരുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഭാവിയിലെ മധ്യസ്ഥ നടപടിയിൽ ബാങ്കിന് ലഭിക്കാവുന്ന തുകയുമായി ഇത് ക്രമീകരിക്കാമെന്നും വിധിയിൽ പറയുന്നു.

മയൂരി രഘുവംശിയെ പുതിയ മധ്യസ്ഥയായി നിയമിച്ചു; തർക്കത്തിന്റെ ഗുണദോഷത്തിൽ കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടില്ല

കക്ഷികൾ തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന തർക്കം പരിഹരിക്കാൻ അഭിഭാഷക മയൂരി രഘുവംശിയെ സുപ്രീംകോടതി പുതിയ മധ്യസ്ഥയായി നിയമിച്ചു. കക്ഷികളുമായി ആലോചിച്ച് പ്രതിഫലം നിശ്ചയിക്കാൻ മധ്യസ്ഥയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കക്ഷികൾ തമ്മിലുള്ള യഥാർഥ സാമ്പത്തിക തർക്കത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് സുപ്രീംകോടതി തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല. ഇരുകക്ഷികളുടെയും വാദങ്ങൾ പുതിയ മധ്യസ്ഥ നടപടിയിൽ ഉന്നയിക്കാൻ തുറന്നുവച്ചിരിക്കുകയാണ്.

ഏകപക്ഷീയ നിയമനം റദ്ദാക്കിയതോടെ പഴയ മധ്യസ്ഥ നടപടി അവസാനിച്ചു; തർക്കം പുതിയ മധ്യസ്ഥയ്ക്ക് മുന്നിലേക്ക്

സുപ്രീംകോടതി വിധിയോടെ ബാങ്ക് ഏകപക്ഷീയമായി ആരംഭിച്ച മധ്യസ്ഥ നടപടിയും അതിൽ പുറപ്പെടുവിച്ച ഇടക്കാല ഉത്തരവുകളും നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ല. എന്നാൽ കക്ഷികൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കം ഇതോടെ തീർന്നിട്ടില്ല. സുപ്രീംകോടതി നിയമിച്ച സ്വതന്ത്ര മധ്യസ്ഥയ്ക്ക് മുന്നിൽ തർക്കം ഇനി പരിഗണിക്കപ്പെടും. അതിനാൽ വിധിയുടെ നേരിട്ടുള്ള മാറ്റം പഴയ ട്രിബ്യൂണലും അതിന്റെ ഇടക്കാല നടപടികളും ഒഴിവാക്കി പുതിയ സ്വതന്ത്ര മധ്യസ്ഥ നടപടിക്ക് വഴിയൊരുക്കിയതാണ്.

മധ്യസ്ഥനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലും കക്ഷികളുടെ തുല്യത നിർണായകം; രാജ്യത്തെ മധ്യസ്ഥ നടപടികൾക്ക് സുപ്രീംകോടതി നിലപാട് നിർണായകം

മധ്യസ്ഥ നടപടി കോടതിക്ക് പുറത്തുള്ള തർക്കപരിഹാര സംവിധാനമാണെങ്കിലും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ നിഷ്പക്ഷതയും കക്ഷികളുടെ തുല്യപരിഗണനയും ഒഴിവാക്കാനാകില്ലെന്ന നിയമതത്വമാണ് വിധിയിൽ ശക്തമാകുന്നത്. സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികളും ഏകപക്ഷീയ നിയമനം നിഷ്പക്ഷതയുടെയും തുല്യപരിഗണനയുടെയും തത്വങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സുപ്രീംകോടതി വിധിയായതിനാൽ രാജ്യത്തെ സമാന മധ്യസ്ഥ തർക്കങ്ങളിൽ ഈ നിയമനിലപാട് പ്രസക്തമാകും.