17 സെപ്തംബർ 2026

കാണുമ്പോൾ ഉണങ്ങിയ ഇലയോ മരത്തൊലിയുടെ കഷണമോ പോലെ തോന്നും. പ്രത്യേകിച്ച് രുചിയോ സുഗന്ധമോ അനുഭവപ്പെടുകയുമില്ല. പക്ഷേ നെയ്യിലോ എണ്ണയിലോ ചൂടാകുമ്പോൾ മണ്ണിന്റെയും കാടിന്റെയും പുകയുടെയും ഓർമയുണർത്തുന്ന ഗന്ധം പുറത്തുവരും. അതാണ് കൽപ്പാസി—കല്ലുപൂവ്, ദഗഡ് ഫൂൽ, പത്തർ കാ ഫൂൽ, ചഡില, Black Stone Flower എന്നിങ്ങനെ പല പേരുകളിൽ വിപണിയിലെത്തുന്ന ലൈക്കൺ.

2026 സെപ്റ്റംബറിൽ വയനാട്ടിലെ വനങ്ങളിൽനിന്ന് ആദിവാസി തൊഴിലാളികൾ ശേഖരിക്കുന്ന കൽപ്പാസിക്ക് കേരളത്തിലെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വിപണിയിൽ ആവശ്യക്കാർ കൂടുന്നതായാണ് റിപ്പോർട്ട്. മരത്തടികളിലും പാറകളിലും വളരുന്ന ഇത് ശേഖരിച്ച് ഉണക്കി വ്യാപാരികൾക്ക് നൽകുന്നു. തമിഴ്, ഉത്തരേന്ത്യൻ പാചകങ്ങളിൽ നേരത്തേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കൽപ്പാസി, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിലെ പാചകവീഡിയോകൾ വഴിയാണ് ഇപ്പോൾ മലയാളികളുടെ ബിരിയാണി, മന്തി, ഇറച്ചിക്കറി എന്നിവയിലേക്കും എത്തുന്നത്. പുതിയ വരുമാനസാധ്യതയുണ്ടെങ്കിലും തെറ്റായ ഇനം ശേഖരിക്കൽ, അമിതശേഖരണം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ എന്നിവ പരിശോധിക്കേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്.

പൂവല്ല, ചെടിയല്ല; രണ്ട് ജീവികളുടെ കൂട്ടുജീവിതം

കൽപ്പാസിയെ പലപ്പോഴും കാട്ടുകൂൺ അല്ലെങ്കിൽ പ്രകൃതിദത്ത ഫംഗസ് എന്നാണു പറയുന്നത്. എന്നാൽ അത് പൂർണമായ വിശദീകരണമല്ല. ഫംഗസും പ്രകാശസംശ്ലേഷണം നടത്തുന്ന ആൽഗയോ സയനോബാക്ടീരിയയോ ചേർന്ന് ജീവിക്കുന്ന സംയുക്തജീവിയാണ് ലൈക്കൺ.

ഭക്ഷ്യസുഗന്ധവ്യഞ്ജനമായി വിൽക്കുന്ന കൽപ്പാസിയെ സാധാരണയായി Parmotrema perlatum എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ “കൽപ്പാസി” എന്ന പൊതുപേരിൽ Parmotrema tinctorum, Everniastrum cirrhatum തുടങ്ങിയ മറ്റു ലൈക്കണുകളും വ്യാപാരശൃംഖലയിൽ എത്താമെന്ന് ഗവേഷണരേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നിറവും രൂപവും മാത്രം നോക്കി ഇനം ഉറപ്പിക്കാനാകില്ല.

ചാരനിറവും പച്ചകലർന്ന ചാരനിറവും കറുപ്പും കലർന്ന, കനം കുറഞ്ഞ ഇലകളെപ്പോലെയുള്ള ശരീരമാണ് ഇതിന്. നനവുള്ളതും വായുസഞ്ചാരമുള്ളതുമായ കാടുകളിലെ മരത്തൊലി, ഉണങ്ങിയ മരം, പാറകൾ എന്നിവയിലാണ് സാധാരണ വളരുന്നത്. പശ്ചിമഘട്ടം, മധ്യ–വടക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ വനപ്രദേശങ്ങൾ, ഹിമാലയമേഖലകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിവിധ ഭക്ഷ്യ–ഔഷധ ലൈക്കണുകൾ കാണപ്പെടുന്നു.

ഇതിന് ഇത്ര ആവശ്യക്കാർ എന്തുകൊണ്ട്?

കൽപ്പാസിയുടെ പ്രധാന ആവശ്യം രുചിയേക്കാൾ സുഗന്ധത്തിനാണ്. പാക്കറ്റ് തുറന്ന ഉടൻ ഏലയ്ക്കയുടെയോ കറുവപ്പട്ടയുടെയോ പോലെ ശക്തമായ മണം ലഭിക്കില്ല. എണ്ണയിലോ നെയ്യിലോ ചെറുതായി വറുക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ മണ്ണിന്റെ മണമുള്ള, പുകച്ച രുചിഭാവം പുറത്തുവരുന്നത്.

ചെറ്റിനാട് വിഭവങ്ങൾ, തമിഴ്നാട്ടിലെ ഇറച്ചിക്കറികൾ, ബിരിയാണി, കുർമ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗോഡാ മസാലയും കാലാ മസാലയും, ഹൈദരാബാദിലെ ചില മസാലക്കൂട്ടുകൾ, ലഖ്നൗവിലെ പോട്‌ലി മസാല എന്നിവയിൽ കൽപ്പാസി ഉപയോഗിക്കുന്നു. വളരെ ചെറിയ അളവ് മതിയെന്നതും ഉണക്കിയാൽ ഏറെക്കാലം സൂക്ഷിക്കാമെന്നതും വ്യാപാരത്തിന് അനുകൂലമാണ്.

കേരളത്തിൽ മന്തി, കബ്സ, ബിരിയാണി എന്നിവയുടെ വിപണി വളർന്നതും ഓൺലൈൻ പാചകവീഡിയോകൾ വ്യാപകമായതും പുതിയ ആവശ്യക്കാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ മന്തിയിലും കബ്സയിലും കൽപ്പാസി നിർബന്ധമായ പരമ്പരാഗത അറബ് ചേരുവയാണെന്ന് പറയാൻ മതിയായ തെളിവില്ല. കേരളത്തിലെ പാചകശാലകൾ രൂപപ്പെടുത്തിയ പ്രാദേശിക ചേർക്കലായിരിക്കാം ഇത്.

കാട്ടിൽനിന്ന് എങ്ങനെയാണ് ശേഖരിക്കുന്നത്?

പാറയിലും മരത്തൊലിയിലും പറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ലൈക്കൺ കൈകൊണ്ടോ ചെറിയ പരന്ന ഉപകരണംകൊണ്ടോ സൂക്ഷ്മമായി വേർപെടുത്തുകയാണ് പതിവ്. തുടർന്ന് മണ്ണ്, ഉണങ്ങിയ ഇല, മരത്തൊലി, ചെറുകല്ലുകൾ തുടങ്ങിയവ നീക്കംചെയ്യുന്നു. വൃത്തിയാക്കിയ വസ്തു ഈർപ്പം മാറുന്നതുവരെ തണലിലോ നിയന്ത്രിത സാഹചര്യത്തിലോ ഉണക്കണം. പൂർണമായി ഉണങ്ങാത്ത കൽപ്പാസിയിൽ പൂപ്പലും ദുർഗന്ധവും ഉണ്ടാകാം.

ഉണക്കിയ കൽപ്പാസി ആദ്യം ഗ്രാമീണ ശേഖരകരിൽനിന്ന് ചെറുകിട വാങ്ങുന്നവരിലേക്കും പിന്നീട് സുഗന്ധവ്യഞ്ജന കടകൾ, മൊത്തവ്യാപാരികൾ, മസാലനിർമാതാക്കൾ, ഓൺലൈൻ വിൽപ്പനക്കാർ എന്നിവരിലേക്കുമാണ് സാധാരണ പോകുന്നത്. വയനാട്ടിലെ റിപ്പോർട്ടനുസരിച്ച് ശേഖരിക്കുന്നവർക്ക് കിലോഗ്രാമിന് ഏകദേശം 800 മുതൽ 1,000 രൂപവരെയും പ്രാദേശിക കടകളിൽ ഏകദേശം 1,500 രൂപവരെയും ലഭിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ ചില്ലറവില 1750 വരെ ആണ്. എന്നാൽ ഇവ ഔദ്യോഗിക വിപണിവിലകളല്ല; വ്യാപാരികളും ശേഖരകരും നൽകിയ പ്രാദേശിക വിവരങ്ങളാണ്.

കാടിനുള്ളിൽനിന്നുള്ള ശേഖരണം വനംവകുപ്പിന്റെ അനുമതികൾക്കും പ്രാദേശിക വനാവകാശ വ്യവസ്ഥകൾക്കും വിധേയമായേക്കാം. മരത്തിന്റെ തോൽ മുറിച്ചെടുക്കുകയോ ഒരിടത്തെ മുഴുവൻ ലൈക്കണും നീക്കംചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ വീണ്ടും വളരാൻ വർഷങ്ങളെടുക്കാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു ഭാഗം അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തുന്ന ചാക്രികശേഖരണമാണ് സുരക്ഷിതം.

ചാക്കിൽനിന്ന് ചെറുപാക്കറ്റിലേക്ക്

കൽപ്പാസിയുടെ വിപണനത്തിന് പ്രധാനമായും നാലു ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ശേഖരണം, വൃത്തിയാക്കൽ–ഉണക്കൽ, ഇനംതിരിച്ചറിയലും ഗുണനിലവാരപരിശോധനയും, പാക്കിങ്–വിതരണവും.

ഇപ്പോൾ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ശേഖരിച്ച വസ്തു നേരിട്ട് കടയിൽ എത്തിക്കുന്ന അനൗപചാരിക ശൃംഖലയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇതിൽ പൊടി, മരത്തൊലി, മറ്റ് ലൈക്കണുകൾ എന്നിവ കലരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. സംഘടിത വിപണിയിലേക്ക് മാറണമെങ്കിൽ ശാസ്ത്രീയ ഇനംതിരിച്ചറിയൽ, ശേഖരിച്ച പ്രദേശത്തിന്റെ രേഖ, ഈർപ്പം നിയന്ത്രിക്കൽ, സൂക്ഷ്മജീവി പരിശോധന, കീടനാശിനി–ഭാരലോഹ പരിശോധന, ബാച്ച് നമ്പർ, ശുചിത്വമുള്ള പാക്കിങ് എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.

ലൈക്കണുകൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽനിന്നുള്ള ലോഹങ്ങളും മലിനീകരണഘടകങ്ങളും ശരീരത്തിൽ ശേഖരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അവയെ വായുമലിനീകരണ സൂചകങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതേ കാരണത്താൽ റോഡരികിലും ഖനന–വ്യവസായ മേഖലകളിലുംനിന്ന് ശേഖരിക്കുന്ന കൽപ്പാസി ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണെന്ന് പരിശോധനയില്ലാതെ കരുതരുത്.

ഏതെല്ലാം ഉൽപ്പന്നങ്ങളാകുന്നു?

ഉണക്കിയ മുഴുവൻ കൽപ്പാസി: ഏറ്റവും സാധാരണ ഉൽപ്പന്നം. എണ്ണയിലോ നെയ്യിലോ ചെറുതായി ചൂടാക്കി ബിരിയാണി, ഇറച്ചിക്കറി, കുർമ, പായ, പരിപ്പ്–പച്ചക്കറി വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

കൽപ്പാസിപ്പൊടി: വൃത്തിയാക്കി ഉണക്കിയ വസ്തു പൊടിച്ച രൂപം. മസാലക്കൂട്ടുകളിലും ഹോട്ടൽ പാചകത്തിലും ഉപയോഗിക്കാം. പൊടിയായാൽ ഇനം തിരിച്ചറിയാനും മായം കണ്ടെത്താനും പ്രയാസമായതിനാൽ വിശ്വസനീയമായ നിർമ്മാതാവിന്റെ ഉൽപ്പന്നം തിരഞ്ഞെടുക്കണം.

ബിരിയാണി–മീറ്റ് മസാല: കൽപ്പാസിയോടൊപ്പം കറുവപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, ഏലയ്ക്ക, ജീരകം, മല്ലി തുടങ്ങിയവ ചേർത്ത മിശ്രിതം. ഇറച്ചിയിലും ചോറിലും ആഴമുള്ള സുഗന്ധം നൽകുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ഗോഡാ മസാലയും കാലാ മസാലയും: മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പരമ്പരാഗത മസാലക്കൂട്ടുകൾ. പയർ, പച്ചക്കറി, അരി, ഇറച്ചിവിഭവങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ചെറ്റിനാട് മസാല: തമിഴ്നാട്ടിലെ ചെറ്റിനാട് കറികൾക്കും കുർമയ്ക്കും ബിരിയാണിക്കും ഉപയോഗിക്കുന്ന മിശ്രിതം. കൽപ്പാസിയുടെ ഏറ്റവും ഉറച്ച പാചകപാരമ്പര്യം കാണുന്നത് ഇവിടെയാണ്.

ആയുർവേദ അസംസ്കൃത ഔഷധം: ശൈലേയ, ചഡില അല്ലെങ്കിൽ ചാരില എന്ന പേരുകളിൽ ഉണക്കിയ ലൈക്കൺ ഔഷധച്ചേരുവയായി വിൽക്കപ്പെടുന്നു. പൊടി, കഷായത്തിനുള്ള മിശ്രിതം, ഔഷധതൈലങ്ങളുടെ ചേരുവ എന്നിവയായി പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങളുണ്ട്. സ്വയം ചികിത്സയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് പകരം യോഗ്യനായ ആയുർവേദ ഡോക്ടറുടെ നിർദേശം ആവശ്യമാണ്.

സത്ത്, എസൻഷ്യൽ ഓയിൽ, ജൈവസജീവ ഘടകങ്ങൾ: ഗവേഷണശാലകളിൽ വിവിധ ദ്രാവകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കൽപ്പാസിയുടെ സത്തും എണ്ണഘടകങ്ങളും വേർതിരിച്ച് പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവയുടെ ആന്റിഓക്സിഡന്റ്, ബാക്ടീരിയവിരുദ്ധ സാധ്യതകളാണ് പഠനവിഷയം. എന്നാൽ ഇവ ഇപ്പോഴും പ്രധാനമായും ഗവേഷണ–വികസനഘട്ടത്തിലാണ്.

പ്രകൃതിദത്ത നിറവും നാനോ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും: ലൈക്കണിൽനിന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾക്ക് നിറം നിർമ്മിക്കാനും ലോഹ നാനോകണങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും പരീക്ഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. ഇവ കൽപ്പാസിയുടെ നിലവിലുള്ള വലിയ വാണിജ്യവിപണിയല്ല; ഭാവിയിലെ മൂല്യവർധിത സാധ്യതകളാണ്.

ഔഷധപ്രാധാന്യം എത്രത്തോളം തെളിഞ്ഞു?

ആയുർവേദത്തിലും ജനകീയ ചികിത്സയിലും കൽപ്പാസി ദഹനപ്രശ്നങ്ങൾ, വയറിളക്കം, ശ്വാസകോശ അസ്വസ്ഥതകൾ, ചർമ്മപ്രശ്നങ്ങൾ, വീക്കം തുടങ്ങിയവയ്ക്കായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് രേഖകളുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക ആയുർവേദ ഫാർമകോപ്പിയയിലും പഴയ ശാസ്ത്രീയനാമമായ Parmelia perlata ഉപയോഗിച്ച് ശൈലേയയെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ആധുനിക പഠനങ്ങളിൽ ഫിനോളിക് സംയുക്തങ്ങൾ, ടെർപീനോയിഡുകൾ, കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങൾ, atranorin, stictic acid വിഭാഗത്തിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലബോറട്ടറി പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ആന്റിഓക്സിഡന്റ്, ബാക്ടീരിയവിരുദ്ധ, അണുബാധ–വീക്കം നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാധ്യതകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മൃഗങ്ങളിലും ഒറ്റപ്പെട്ട കോശങ്ങളിലും നടത്തിയ ചില പഠനങ്ങളിൽ രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, വൃക്കക്കല്ല്, ശ്വാസനാളത്തിന്റെ സങ്കോചം തുടങ്ങിയവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഫലങ്ങളും പരിശോധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

എന്നാൽ ഇതൊന്നും കൽപ്പാസി കഴിച്ചാൽ രോഗം മാറുമെന്നതിന് തെളിവല്ല. മനുഷ്യരിൽ സുരക്ഷിതമായ ഡോസ്, ദീർഘകാല പാർശ്വഫലങ്ങൾ, മരുന്നുകളുമായുള്ള ഇടപെടൽ, ഗർഭകാല–ശിശുകാല സുരക്ഷ എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്ന നിലവാരമുള്ള ക്ലിനിക്കൽ പഠനങ്ങൾ വളരെ കുറവാണ്. അതിനാൽ ഭക്ഷണത്തിലെ ചെറിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന അളവും ചികിത്സയ്ക്കായി നൽകുന്ന അളവും ഒന്നായി കാണരുത്.

ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് എവിടേക്കൊക്കെയാണ് പോകുന്നത്?

കൽപ്പാസിയുടെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയ ഭക്ഷ്യവിപണി ഇന്ത്യയിലാണ്. തമിഴ്നാട്, മഹാരാഷ്ട്ര, തെലങ്കാന, ആന്ധ്രപ്രദേശ്, കർണാടക, ഉത്തർപ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില പ്രാദേശിക വിഭവങ്ങളിലും മസാലക്കൂട്ടുകളിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ പുതിയ പാചകപരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും ഹോട്ടൽ വിപണിയിലൂടെയും ആവശ്യം ഉയരുകയാണ്.

ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണവിപണിയോടൊപ്പം യുഎഇ, സൗദി അറേബ്യ, ഖത്തർ, ഒമാൻ, കുവൈത്ത്, യുകെ, യുഎസ്, കാനഡ, ഓസ്‌ട്രേലിയ, സിംഗപ്പൂർ, മലേഷ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ–ദക്ഷിണേഷ്യൻ കടകളിലും ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും കൽപ്പാസി ലഭ്യമാണ്. ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ അത് പ്രധാനമായും പ്രവാസി ഇന്ത്യൻ പാചകത്തിനുള്ള ഇറക്കുമതി സുഗന്ധവ്യഞ്ജനമാണ്; അവിടുത്തെ ദേശീയ പാചകത്തിലെ പരമ്പരാഗത ചേരുവയാണെന്നർഥമില്ല.

ചൈന, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ മറ്റു ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ലൈക്കൺ ഇനങ്ങൾ ഭക്ഷണത്തിലും പരമ്പരാഗത ചികിത്സയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. അവയെല്ലാം ഇന്ത്യൻ കൽപ്പാസിയായ Parmotrema perlatum തന്നെയല്ലെന്ന വ്യത്യാസം നിർണായകമാണ്.

വരുമാനമാകാം; പക്ഷേ കാട് ശൂന്യമാകരുത്

കൽപ്പാസിയുടെ വിപണി ആദിവാസി–വനാശ്രിത കുടുംബങ്ങൾക്ക് അധിക വരുമാനം നൽകാം. വൃത്തിയാക്കൽ, ഗുണനിലവാരം അനുസരിച്ച് തരംതിരിക്കൽ, ചെറുപാക്കിങ്, മസാലക്കൂട്ട് നിർമ്മാണം എന്നിവ പ്രാദേശികമായി നടത്താനായാൽ ശേഖരകർക്ക് ഇപ്പോഴുള്ളതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ മൂല്യം ലഭിക്കും.

അതേസമയം ലൈക്കൺ വളരെ സാവധാനത്തിൽ വളരുന്ന ജീവിയാണ്. ആവശ്യകത കൂടിയതിന്റെ പേരിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ചുരണ്ടിയെടുത്താൽ പ്രകൃതിയിലെ ശേഖരം കുറഞ്ഞുപോകും. ശേഖരിക്കുന്ന ഇനം ഉറപ്പാക്കുക, ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും ലഭ്യത കണക്കാക്കുക, മരത്തിനും പാറയിലെ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്കും കേടുവരുത്താതിരിക്കുക, ശേഖരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വീണ്ടും വളരാൻ വിടുക എന്നിവ വിപണിയേക്കാൾ പ്രധാനമാണ്. കൽപ്പാസിയുടെ ഭാവി പാക്കറ്റിനുള്ളിൽ മാത്രമല്ല; അത് വളരുന്ന കാടിന്റെ ആരോഗ്യത്തിലും കൂടിയാണ്.

Sources

1. Utilization of Black Stone Flowers (Parmotrema perlatum) as a Spice in India and Their Health Effects — CRC Press/Taylor & Francis, 2024
2. HPLC Purification of Antioxidant and Antibacterial Peptides from Parmotrema perlatum — BioFactors, 2024
3. Ethnolichenology—The Use of Lichens in the Himalayas and Southwestern Parts of China — Diversity, 2021
4. A Comprehensive Review on Secondary Metabolites and Health-Promoting Effects of Edible Lichens — Journal of Functional Foods, 2021
5. Edible Lichens and Their Unique Bioactives: A Review — Food Chemistry Advances, 2023
6. The Spasmolytic, Bronchodilator and Vasodilator Activities of Parmotrema perlatum — Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2021
7. Hepatoprotective and Antioxidant Activity of Parmotrema perlatum — Indian Journal of Pharmacology
8. Evaluation of Antiurolithiatic Effects of Parmelia perlata — Journal of Applied Pharmaceutical Science, 2018
9. Chemical Composition and In-vitro Antimicrobial Activity of Parmotrema perlatum Essential Oil
10. Lichens as Bioindicators — U.S. National Park Service
11. Lichens as Bioindicators of Air Quality — U.S. Forest Service
12. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India — Government of India
13. Herbs and Spices: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery — “Stone Curry: Parmotrema perlatum as a Secret Spice in Indian Food”