ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 07-
കുറ്റത്തിന് ക്രിമിനൽ ഉദ്ദേശ്യം ആവശ്യമായ കേസിൽ, കുറ്റം ചെയ്തതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന കമ്പനിയിലെ വ്യക്തിഗത ഉദ്യോഗസ്ഥനെയോ ജീവനക്കാരനെയോ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രതിചേർത്തിട്ടില്ലെങ്കിലും കമ്പനിക്കെതിരായ ക്രിമിനൽ നടപടി തുടരാമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിധിച്ചു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജസ്റ്റിസ് ജെ.ബി. പർദിവാല, ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മിശ്ര എന്നിവരുടെ ബെഞ്ചാണ് സനോഫി ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ബ്യൂറോയ്ക്കെതിരെ നൽകിയ അപ്പീൽ തള്ളിയത്. സനോഫിക്കുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ സിദ്ധാർഥ് ലൂത്രയും കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ബ്യൂറോയ്ക്കുവേണ്ടി അഡീഷണൽ സോളിസിറ്റർ ജനറൽ എസ്.വി. രാജുവും ഹാജരായി. വിധി എഴുതിയത് ജസ്റ്റിസ് ജെ.ബി. പർദിവാലയാണ്.
വ്യക്തിഗത ഉദ്യോഗസ്ഥനെ പ്രതിചേർത്തില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം കമ്പനിക്കെതിരായ കേസ് റദ്ദാക്കാനാവില്ല
കമ്പനിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ച വ്യക്തിയെ തിരിച്ചറിയുകയോ അയാളെ പ്രതിചേർക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താൽ ക്രിമിനൽ നടപടികൾ പ്രാരംഭഘട്ടത്തിൽ റദ്ദാക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 482-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കേസ് റദ്ദാക്കണമോ എന്ന് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഇത് മാത്രം നിർണായകമാകില്ല. ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കൃത്യമായ വ്യക്തിത്വവും പങ്കും അന്വേഷണത്തിലോ വിചാരണയിലോ പിന്നീട് പുറത്തുവരാമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.
കമ്പനിക്കുവേണ്ടി ഒരാൾ പ്രവർത്തിച്ചെന്ന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കാണിക്കണം; മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ നിർണായകം
അതേസമയം ഉദ്യോഗസ്ഥനെ തിരിച്ചറിയേണ്ടതില്ലെന്നത് കമ്പനിക്കെതിരെ തെളിവില്ലാതെയും കേസ് തുടരാമെന്നല്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ ആരോപണങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകണം. കമ്പനിക്കുവേണ്ടി ഒരാളോ ഒന്നിലധികം ആളുകളോ പ്രവർത്തിച്ചിരിക്കണം. അവരുടെ നടപടി ആരോപിക്കപ്പെട്ട കുറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായിരിക്കണം. ആ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കമ്പനിക്ക് ആവശ്യമായ കുറ്റകരമായ മാനസികാവസ്ഥ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന സാധ്യത തീർത്തും അസംബന്ധമോ അസംഭവ്യമോ ആയിരിക്കരുത്. ഈ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പോലും ആരോപണങ്ങളിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ നടപടി റദ്ദാക്കാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ജീവനക്കാരന്റെ കുറ്റകരമായ മനോഭാവം കമ്പനിക്ക് ബാധകമാക്കാൻ മൂന്നുഘട്ട പരിശോധന
ഒരു ജീവനക്കാരൻ കുറ്റം ചെയ്തതുകൊണ്ട് മാത്രം കമ്പനി സ്വാഭാവികമായി ക്രിമിനൽ ഉത്തരവാദിയാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തിയും കുറ്റകരമായ മാനസികാവസ്ഥയും കമ്പനിക്ക് ബാധകമാക്കാൻ മൂന്നുഘട്ട പരിശോധനയാണ് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചത്. ആദ്യം കമ്പനിയുടെ മെമ്മോറാണ്ടം, ആർട്ടിക്കിൾസ് ഓഫ് അസോസിയേഷൻ തുടങ്ങിയ ഭരണഘടനാപരമായ രേഖകൾ പരിശോധിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ട ഇടപാടിൽ ആ വ്യക്തിക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നോയെന്ന് കണ്ടെത്തണം. അതിലൂടെ തീരുമാനിക്കാനാകുന്നില്ലെങ്കിൽ ആ അധികാരം വ്യക്തിക്ക് നേരിട്ടോ പരോക്ഷമായോ കൈമാറിയിരുന്നോയെന്ന് പരിശോധിക്കണം. ഇതിലും ഉത്തരം ലഭിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്ന നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തി കമ്പനിക്ക് ബാധകമാക്കേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കാം.
ഡയറക്ടറോ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ ആയതുകൊണ്ട് മാത്രം എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും കമ്പനിയുടെതാകില്ല
കമ്പനിയിലെ പദവി മാത്രം ക്രിമിനൽ ഉത്തരവാദിത്തം നിശ്ചയിക്കാൻ മതിയാകില്ലെന്നും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഒരാൾ ജീവനക്കാരനായതോ ചർച്ചകളിൽ പങ്കെടുത്തതോ മാത്രം വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തിയെ കമ്പനിയുടെ പ്രവൃത്തിയായി കണക്കാക്കാൻ മതിയാകില്ല. അതുപോലെ ഡയറക്ടറോ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ ആയതുകൊണ്ട് അയാളുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും കമ്പനിയുടെതാകില്ല. ആരോപിക്കപ്പെട്ട പ്രത്യേക ഇടപാടിൽ ആരുടെ പ്രവൃത്തിയാണ് നിയമപരമായി കമ്പനിയുടെ സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയായി കണക്കാക്കേണ്ടതെന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. നിയമത്തിൽ തന്നെ ഉത്തരവാദിത്തം നിശ്ചയിക്കുന്ന പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥയുണ്ടെങ്കിൽ ഈ മൂന്നുഘട്ട പരിശോധന ആവശ്യമില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ബാർക്കിന് മരുന്ന് നൽകിയ ഇടപാടിലെ അഴിമതി ആരോപണത്തിൽ സനോഫിക്കെതിരായ കേസ്
ഭാഭ ആണവ ഗവേഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ റെയർ മെറ്റീരിയൽസ് പ്രോജക്ടിലേക്ക് സനോഫി ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് മരുന്നുകൾ വിതരണം ചെയ്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കേസ്. ശാസ്ത്ര ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഡോക്ടർ പി. ആനന്ദ് മരുന്നുകമ്പനികളുമായി ഗൂഢാലോചന നടത്തി ആവശ്യത്തിലധികം മരുന്നുകൾ ഉയർന്ന വിലയ്ക്ക് വാങ്ങിയെന്നാണ് കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ബ്യൂറോയുടെ ആരോപണം. കുറഞ്ഞ നിരക്കിലുള്ള മറ്റ് ബിഡുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും സനോഫിക്ക് അനുകൂല സാഹചര്യമൊരുക്കിയെന്നും ഡോക്ടർ ആനന്ദിന് സനോഫിയിൽ നിന്ന് 42,750 രൂപ അനധികൃതമായി ലഭിച്ചെന്നും ഇതിലൂടെ ബാർക്കിന് 3,53,361 രൂപ നഷ്ടമുണ്ടായെന്നും അന്വേഷണ ഏജൻസി ആരോപിച്ചു.
കമ്പനിയിലെ ആരെയും പ്രതിചേർത്തിട്ടില്ലെന്ന സനോഫിയുടെ വാദം സുപ്രീംകോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല
കമ്പനിയിലെ ഒരു ജീവനക്കാരനെയോ ഉദ്യോഗസ്ഥനെയോ പ്രതിയാക്കിയിട്ടില്ലെന്നത് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് സനോഫി ക്രിമിനൽ നടപടി റദ്ദാക്കാൻ കർണാടക ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഹൈക്കോടതി കേസ് റദ്ദാക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചതിനെ തുടർന്നാണ് കമ്പനി സുപ്രീംകോടതിയിലെത്തിയത്. കുറ്റപത്രവും രേഖകളും പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സനോഫിക്കുവേണ്ടി വ്യക്തികൾ ബന്ധപ്പെട്ട ഇടപാടുകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചതായി വ്യക്തമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി കണ്ടെത്തി. ആ പ്രവൃത്തികൾ ആവശ്യമായ കുറ്റകരമായ മാനസികാവസ്ഥയോടെയായിരുന്നിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത തള്ളാനാകാത്ത സാഹചര്യമുണ്ടെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി. അതിനാൽ ഹൈക്കോടതി നടപടി റദ്ദാക്കാതിരുന്നത് ശരിയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കി സനോഫിയുടെ അപ്പീൽ തള്ളി.
കമ്പനികളുടെ ക്രിമിനൽ ഉത്തരവാദിത്തം നിർണയിക്കാൻ രാജ്യത്താകെ ബാധകമായ പരിശോധനാരീതി
ഈ വിധിയോടെ കുറ്റകരമായ മാനസികാവസ്ഥ ആവശ്യമായ കുറ്റങ്ങളിൽ കമ്പനിക്കെതിരായ നടപടി തുടരാൻ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തിഗത ഉദ്യോഗസ്ഥനെ ആദ്യം തന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രതിചേർക്കണമെന്നത് നിർബന്ധമായ മുൻവ്യവസ്ഥയല്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം കമ്പനിയെ പ്രതിയാക്കിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തം ഉറപ്പാകില്ല. വ്യക്തിയുടെ അധികാരം, അധികാര കൈമാറ്റം, ബന്ധപ്പെട്ട നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്നിവ പരിശോധിച്ചശേഷമാണ് വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തിയും മാനസികാവസ്ഥയും കമ്പനിക്ക് ബാധകമാക്കേണ്ടത്. സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ച ഈ മാനദണ്ഡം സമാനമായ കോർപ്പറേറ്റ് ക്രിമിനൽ കേസുകളിൽ രാജ്യത്തെ കോടതികൾക്ക് വഴികാട്ടിയാകും.
