ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 01-

ഡൽഹിയിലെ വോട്ടർപട്ടികയുടെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണത്തിൽ ഭവനരഹിതരും പൊളിച്ചുനീക്കൽ നടപടികളിൽ വീടും താമസസ്ഥലവും നഷ്ടപ്പെട്ടവരും ഒഴിവാക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേക സംവിധാനം രൂപീകരിക്കണമെന്ന പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി തള്ളി. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ദേവേന്ദ്ര കുമാർ ഉപാധ്യായ, ജസ്റ്റിസ് തേജസ് കാരിയ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് 2026 ഓഗസ്റ്റ് 19-ന് വിധി പറഞ്ഞത്. ഇന്ദു പ്രകാശ് സിങ്ങാണ് ഹർജിക്കാരൻ; ഡൽഹി ദേശീയ തലസ്ഥാന പ്രദേശ സർക്കാരും മറ്റുള്ളവരുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി സീനിയർ അഭിഭാഷകൻ സത്യകാം, അഭിഭാഷകരായ തൽഹ അബ്ദുൽ റഹ്മാൻ, ഫൈസാൻ അഹമ്മദ്, വിഭ സ്വാമിനാഥൻ, സുധാൻഷു തിവാരി, റെഹാൻ ഗാലിബ് ഖാൻ എന്നിവർ ഹാജരായി. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനുവേണ്ടി സ്റ്റാൻഡിങ് കൗൺസൽ സഞ്ജയ് വസിഷ്ഠ, സിദ്ധാർഥ ഗോസ്വാമി, ജാസ്മിൻ മോർഗറ്റ് എന്നിവരും ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡിനുവേണ്ടി അനൂജ് ചതുർവേദി, റിച്ച ധവാൻ, യഷിത ജെയിൻ, സാഹിൽ ഭാസ്കർ എന്നിവരും ഹാജരായി.

ഭവനരഹിതർ ഒഴിവാകുമെന്ന ആശങ്കയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമില്ല; തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ മാനുവലിൽ നടപടിക്രമമുണ്ടെന്ന് കോടതി

ഭവനരഹിതരുടെ സാധാരണ താമസസ്ഥലം എങ്ങനെ നിർണയിക്കണമെന്നതിന് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ വോട്ടർപട്ടിക മാനുവലിലെ 8.5-ാം വ്യവസ്ഥയിൽ വ്യക്തമായ നടപടിക്രമമുണ്ടെന്ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണത്തിലെ കരട് വോട്ടർപട്ടികയിൽനിന്ന് ഭവനരഹിതർ ഒഴിവാക്കപ്പെടുമെന്ന ഹർജിക്കാരന്റെ ആശങ്കയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമില്ലെന്നാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

വീടില്ലെങ്കിലും രേഖകളില്ലെങ്കിലും വോട്ടർപട്ടികയിൽ പേര് ചേർക്കാം; സാധാരണ താമസം തെളിയിച്ചാൽ മതി

സ്ഥിരമായ വീടോ സാധാരണ താമസസ്ഥലം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളോ ഇല്ലാത്ത ഭവനരഹിതർക്കും നടപ്പാതകളിൽ കഴിയുന്നവർക്കും വോട്ടർപട്ടികയിൽ പേര് ചേർക്കാൻ അർഹതയുണ്ടെന്ന് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ മാനുവൽ വ്യക്തമാക്കുന്നതായി കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അവർ സ്വകാര്യ സ്ഥലത്തോ നടപ്പാതയിലോ സർക്കാർ ഭൂമിയിലെ കൈയേറ്റ പ്രദേശത്തോ കഴിയുന്നവരാണെന്നത് മാത്രം രജിസ്ട്രേഷന് തടസ്സമാകില്ല. അവിടെ സാധാരണയായി താമസിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

ഫോം ആറിൽ നൽകിയ സ്ഥലത്ത് ഒന്നിലധികം രാത്രികളിൽ ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർ പരിശോധന നടത്തും

ഭവനരഹിതനായ വ്യക്തി ഫോം ആറ് സമർപ്പിച്ചാൽ അതിൽ നൽകിയ സ്ഥലത്ത് അയാൾ യഥാർഥത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നുണ്ടോയെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർ ഒന്നിലധികം രാത്രികളിൽ സന്ദർശനം നടത്തണമെന്നാണ് നിലവിലെ നടപടിക്രമം. വ്യക്തിയുടെ ജനനസ്ഥലവും മുമ്പ് താമസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലവും സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തും. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള പരിശോധന നടത്തുന്നത്.

പൊളിച്ചുനീക്കലിൽ പഴയ വിലാസം നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്കും ഫോം ആറ് വഴി പുതിയ താമസസ്ഥലം അറിയിക്കാം

പൊളിച്ചുനീക്കലോ പുനരധിവാസമോ കാരണം നിലവിലുള്ള വോട്ടർപട്ടികയിലെ പഴയ വിലാസത്തിൽനിന്ന് മാറേണ്ടിവന്ന വ്യക്തിയുടെ പേര് ഒഴിവായാലും പരിഹാരമാർഗമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രജിസ്ട്രേഷൻ ചട്ടങ്ങളിലെ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം ഫോം ആറ് സമർപ്പിച്ച് പുതിയ താമസസ്ഥലം അറിയിക്കാം. തുടർന്ന് ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർ സ്ഥലത്തെത്തി സാധാരണ താമസം പരിശോധിക്കുമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

മൂന്ന് ലക്ഷത്തോളം പേർക്ക് വോട്ടവകാശം നഷ്ടപ്പെടാമെന്നായിരുന്നു ഹർജിയിലെ ആശങ്ക

2023 മുതൽ ഡൽഹിയിൽ നടന്ന വിവിധ പൊളിച്ചുനീക്കൽ നടപടികളിലൂടെ വലിയൊരു വിഭാഗം ആളുകൾ ഭവനരഹിതരായെന്നും ഇവരുടെ എണ്ണം ഏകദേശം മൂന്ന് ലക്ഷമാകാമെന്നും ഹർജിക്കാരൻ വാദിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിന് ഔദ്യോഗിക കണക്കില്ലെന്നും ഹർജിയിൽ തന്നെ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. വീടുകൾ പൊളിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടതിനാൽ പഴയ വിലാസങ്ങളിൽ ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർമാർക്ക് ഇവരെ കണ്ടെത്താനാകില്ലെന്നും അതുവഴി വോട്ടർപട്ടികയിൽനിന്ന് ഒഴിവാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നുമായിരുന്നു ഹർജിക്കാരന്റെ പ്രധാന ആശങ്ക.

കഴിഞ്ഞ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഒഴിവായവരുടെ പേരോ എണ്ണമോ ഹർജിക്കാരൻ നൽകിയില്ലെന്ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച്

കഴിഞ്ഞ ഡൽഹി നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് പൊളിച്ചുനീക്കലിന് ഇരയായ നിരവധി ഭവനരഹിതർ വോട്ടർപട്ടികയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടുവെന്നായിരുന്നു ഹർജിയിലെ മറ്റൊരു വാദം. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷവും പട്ടികയ്ക്ക് പുറത്തായി തുടരുന്നവരുടെ പേരുകളോ കൃത്യമായ എണ്ണമോ ഹർജിക്കാരൻ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പൊതുവായ ആരോപണങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇക്കാര്യത്തിൽ ഉന്നയിച്ചതെന്നും ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി.

കരട് വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഭവനരഹിതരുടെ പേരും ചിത്രവും ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ

പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണത്തിനിടെ ഭവനരഹിതരെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സംവിധാനം യഥാർഥത്തിൽ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കാൻ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ കരട് വോട്ടർപട്ടികയുടെ ഒരു ഭാഗം കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കി. അതിൽ ഭവനരഹിതരുടെ പേര്, പ്രായം, ലിംഗം, ചിത്രം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. വീടിന്റെ നമ്പറിന്റെ സ്ഥാനത്ത് പൂജ്യം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതും കോടതി ശ്രദ്ധിച്ചു. നിലവിലുള്ള സംവിധാനം നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ടെന്നതിന് ഇത് തെളിവാണെന്ന് ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി.

പ്രത്യേക ക്യാമ്പും പുതിയ മാർഗനിർദേശങ്ങളും വേണമെന്ന ആവശ്യവും അംഗീകരിച്ചില്ല

ഭവനരഹിതരെയും പൊളിച്ചുനീക്കലിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരെയും കണ്ടെത്തി വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ പ്രത്യേക നടപടിക്രമം രൂപീകരിക്കുക, ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് പ്രത്യേക മാർഗനിർദേശങ്ങൾ നൽകുക, പ്രത്യേക രജിസ്ട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകൾ നടത്തുക, പരാതി പരിഹാര സംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കുക തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളും ഹർജിയിൽ ഉന്നയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള സംവിധാനം മതിയായതാണെന്നും അത് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയതിനാൽ പുതിയ സംവിധാനം നിർദേശിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

നിലവിലെ സംവിധാനം മതിയെന്ന് കണ്ടെത്തി; ഇന്ദു പ്രകാശ് സിങ്ങിന്റെ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി പൂർണമായി തള്ളി

ഭവനരഹിതരെ വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഹർജിക്കാരൻ ആരോപിച്ചതുപോലെ നിയമപരമോ നടപടിക്രമപരമോ ആയ വിടവ് നിലവിലില്ലെന്നാണ് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിന്റെ അന്തിമ കണ്ടെത്തൽ. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നിലവിലുള്ള സംവിധാനം മതിയായതും പ്രയോഗത്തിലിരിക്കുന്നതുമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി ഹർജിയിലെ ആവശ്യങ്ങളൊന്നും അനുവദിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ ഇന്ദു പ്രകാശ് സിങ്ങിന്റെ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയും അനുബന്ധ അപേക്ഷയും തള്ളി.

ഡൽഹിയിലെ ഭവനരഹിത വോട്ടർമാർക്ക് പുതിയ സംവിധാനം ഇല്ല; നിലവിലുള്ള രജിസ്ട്രേഷൻ മാർഗം തുടരും

വിധിയോടെ ഡൽഹിയിലെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണത്തിനായി ഭവനരഹിതർക്കോ പൊളിച്ചുനീക്കലിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർക്കോ പ്രത്യേക പുതിയ രജിസ്ട്രേഷൻ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തണമെന്ന ആവശ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അതേസമയം ഭവനരഹിതർക്കും വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടാൻ നിലവിലുള്ള നിയമനടപടി ഉപയോഗിക്കാമെന്നും ഫോം ആറും ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസറുടെ സ്ഥലപരിശോധനയും ഇതിനായി ലഭ്യമാണെന്നും കോടതി സ്ഥിരീകരിച്ചു. ഡൽഹിയിലെ സമാന വോട്ടർപട്ടിക രജിസ്ട്രേഷൻ വിഷയങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ നടപടിക്രമത്തിന്റെ പ്രാബല്യത്തിനാണ് വിധി വ്യക്തത നൽകുന്നത്.