ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 17-

മേലുദ്യോഗസ്ഥന്റെ സാധാരണ ഭരണനിർദേശമോ അച്ചടക്ക മേൽനോട്ടമോ ജോലിയിലെ വീഴ്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതികൂല പരാമർശമോ കടുത്ത പെരുമാറ്റമോ മാത്രം ആത്മഹത്യാ പ്രേരണാക്കുറ്റമാകില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. കീഴുദ്യോഗസ്ഥയെ ആത്മഹത്യയിലേക്ക് നയിക്കണമെന്ന ബോധപൂർവമായ ഉദ്ദേശ്യം തെളിയിക്കുന്ന അധിക വസ്തുതകൾ വേണമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ, ജസ്റ്റിസ് നോങ്മെയ്കപം കോട്ടീശ്വർ സിങ് എന്നിവരുടെ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. വിനോദ് ശിവകുമാർ നൽകിയ അപ്പീൽ അനുവദിച്ച കോടതി ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ നാഗ്പുർ ബെഞ്ചിന്റെയും അചൽപുർ അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതിയുടെയും ഉത്തരവുകൾ റദ്ദാക്കി. അപ്പീലുകാരനായി അഭിഭാഷകൻ ആനന്ദ് ദിലീപ് ലാങ്ഡെയും മഹാരാഷ്ട്രയ്ക്കായി അഭിഭാഷകൻ ആദിത്യ അനിരുദ്ധ പാണ്ഡെയും ഹാജരായി. സെഷൻസ് കേസിൽനിന്ന് വിനോദ് ശിവകുമാറിനെ കോടതി കുറ്റവിമുക്തനാക്കി.

ആത്മഹത്യയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പ് പ്രേരിപ്പിച്ച പ്രവൃത്തി കണ്ടെത്താനായില്ല

ഹരിസാൽ റേഞ്ചിലെ ഫോറസ്റ്റ് റേഞ്ച് ഓഫീസർ 2021 മാർച്ച് 25ന് വെടിയേറ്റ് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതാണ് കേസിന് ആധാരം. അഡീഷണൽ പ്രിൻസിപ്പൽ ചീഫ് കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റിനും അമ്മയ്ക്കും ഭർത്താവിനുമായി മൂന്ന് ആത്മഹത്യാക്കുറിപ്പുകൾ അവർ എഴുതിയിരുന്നു. അതിൽ അന്നത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റായ വിനോദ് ശിവകുമാറിനും മനീഷ ഉയ്കെയ്ക്കുമെതിരെ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു. വിനോദ് ശിവകുമാറാണ് തന്റെ മരണത്തിന് പൂർണ ഉത്തരവാദിയെന്നും കുറിപ്പിൽ ആരോപിച്ചിരുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്.

ശാസനയും അവധി നിഷേധിച്ചതും ഗർഭകാലത്തെ വനയാത്രയും ആത്മഹത്യാക്കുറിപ്പിലെ ആരോപണങ്ങൾ

വിനോദ് ശിവകുമാർ പലതവണ ശാസിക്കുകയും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയും അവധി അപേക്ഷകൾ നിരസിക്കുകയും ചെയ്തെന്നാണ് ആത്മഹത്യാക്കുറിപ്പിലെ ആരോപണം. ഗർഭിണിയായിരിക്കെ തുടർച്ചയായി മൂന്ന് ദിവസം വനത്തിലൂടെ നടക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഗർഭം അലസിയെന്നും ആരോപിച്ചിരുന്നു. മനീഷ ഉയ്കെയുടെ നിർദേശപ്രകാരം പട്ടികജാതി-പട്ടികവർഗ അതിക്രമനിരോധന നിയമപ്രകാരം തനിക്കെതിരെ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യിച്ചതായും മോശമായി പെരുമാറിയതായും ഉദ്യോഗസ്ഥ ആരോപിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഗർഭം അലസിയ സംഭവം 2020 ഒക്ടോബറിലാണെന്നും ആത്മഹത്യ അഞ്ചുമാസത്തിലധികം കഴിഞ്ഞാണെന്നും സുപ്രീംകോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൈയേറ്റം ഒഴിപ്പിക്കലും കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത സംഭവവും 2020 മാർച്ചിലേതായിരുന്നു.

ആത്മഹത്യാ പ്രേരണയ്ക്ക് സമീപകാല പ്രേരണയും വ്യക്തമായ കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യവും വേണം

ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 306 പ്രകാരം ആത്മഹത്യാ പ്രേരണാക്കുറ്റം നിലനിൽക്കാൻ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ വേണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ ആത്മഹത്യയ്ക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചിരിക്കണം. ആ പ്രവൃത്തി ആത്മഹത്യയുമായി സമയപരമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതായിരിക്കണം. ആത്മഹത്യയ്ക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കണമെന്ന വ്യക്തമായ കുറ്റകരമായ മനോഭാവവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഇരയുടെ മനസ്സിൽ എന്താണ് നടന്നതെന്നത് മാത്രം നോക്കി പ്രതിയുടെ കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യം കണ്ടെത്താനാകില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ജോലിയുടെ ഭാഗമായ കടുത്ത പെരുമാറ്റത്തിന് ആത്മഹത്യാ പ്രേരണയുടെ നിയമനില നൽകാനാകില്ല

ഔദ്യോഗിക ശാസനകൾ, കാരണം കാണിക്കൽ നോട്ടീസുകൾ, കൈയേറ്റം ഒഴിപ്പിക്കലും ഗ്രാമപുനരധിവാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജോലി ചുമതലകൾ, കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത സംഭവം, ഗർഭകാലത്തെ വനയാത്ര എന്നിവയായാണ് കോടതി ആരോപണങ്ങളെ നാലായി പരിശോധിച്ചത്. ആരോപണങ്ങളെല്ലാം ശരിയാണെന്ന് തൽക്കാലം കണക്കാക്കിയാലും ആത്മഹത്യയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള പ്രേരണാപരമായ പ്രവൃത്തി പൂർണമായും ഇല്ലെന്ന് ബെഞ്ച് കണ്ടെത്തി. കീഴുദ്യോഗസ്ഥ ആത്മഹത്യ ചെയ്യണമെന്ന ബോധപൂർവമായ ഉദ്ദേശ്യം വ്യക്തമാക്കുന്ന അധിക തെളിവില്ലാതെ സാധാരണ ഔദ്യോഗിക ശാസനയെയും കടുത്ത മേൽനോട്ടത്തെയും ആത്മഹത്യാ പ്രേരണയായി ഉയർത്താനാകില്ലെന്നാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

സസ്പെൻഷൻ ഭീഷണിയിലും അപമാനിക്കലും ഭീഷണിപ്പെടുത്തലും നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കോടതി

ഉദ്യോഗസ്ഥയെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുമെന്ന് വിനോദ് ശിവകുമാർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയെന്ന ആരോപണവും കോടതി പരിശോധിച്ചു. എന്നാൽ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ അവരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാനുള്ള അധികാരം അപ്പീലുകാരനില്ലായിരുന്നെന്ന് ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനഃപൂർവമായ അപമാനത്തിനുള്ള വകുപ്പ് 504, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കുള്ള വകുപ്പ് 506 എന്നിവ പ്രകാരമുള്ള കുറ്റങ്ങളും നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി കണ്ടെത്തി. ഗർഭം അലസിപ്പിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പ് 312 പ്രകാരമുള്ള കുറ്റം നേരത്തേ തന്നെ ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയിരുന്നു.

ഹൈക്കോടതിയും സെഷൻസ് കോടതിയും തള്ളി; ക്രിമിനൽ നടപടി തുടരുന്നത് നിയമനടപടിയുടെ ദുരുപയോഗമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി

കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കണമെന്ന വിനോദ് ശിവകുമാറിന്റെ അപേക്ഷ അചൽപുർ അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി നേരത്തേ തള്ളിയിരുന്നു. ഇതിനെതിരായ ഹർജി ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ നാഗ്പുർ ബെഞ്ചും നിരസിച്ചു. എന്നാൽ ഈ രണ്ട് ഉത്തരവുകളും സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കി. ലഭ്യമായ ആരോപണങ്ങളിൽ ആത്മഹത്യാ പ്രേരണാക്കുറ്റത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ക്രിമിനൽ നടപടി തുടരുന്നത് നിയമനടപടിയുടെ ദുരുപയോഗമാകുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ വിനോദ് ശിവകുമാറിനെ സെഷൻസ് കേസിൽനിന്ന് പൂർണമായി ഒഴിവാക്കി.

മേലുദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ ആത്മഹത്യാ പ്രേരണക്കേസുകളിൽ ഉദ്ദേശ്യവും സമയബന്ധവും നിർണായകം

സുപ്രീംകോടതിയുടെ വിധി രാജ്യത്താകെയുള്ള സമാന കേസുകളിൽ ബാധകമായ നിയമനിലപാടാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ജോലിസ്ഥലത്തെ ശാസനയോ കടുത്ത മേൽനോട്ടമോ മാത്രം വകുപ്പ് 306 പ്രകാരമുള്ള കുറ്റത്തിന് മതിയാകില്ല. ആത്മഹത്യയിലേക്ക് നയിച്ച സമീപകാല പ്രേരണാപരമായ പ്രവൃത്തിയും അതിനുള്ള വ്യക്തമായ കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യവും തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതേസമയം എല്ലാ ജോലിസ്ഥല പീഡനാരോപണങ്ങളും നിയമപരമായി പ്രസക്തിയില്ലാത്തതാണെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞിട്ടില്ല; ഈ കേസിലെ ആരോപണങ്ങൾ ആത്മഹത്യാ പ്രേരണാക്കുറ്റത്തിന്റെ ആവശ്യഘടകങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നില്ലെന്നാണ് വിധി.