ജബൽപുർ, ഓഗസ്റ്റ് 14-

1998-ലെ സാൻവേർ ജനപദ് പഞ്ചായത്തിലെ ശിക്ഷക് കർമി ഗ്രേഡ് മൂന്ന് അധ്യാപക നിയമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഴിമതിക്കേസിൽ എട്ടുപേർക്കെതിരായ കുറ്റവിധിയും ശിക്ഷയും മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ള 2026 ഓഗസ്റ്റ് 13-ന് ക്രിമിനൽ അപ്പീലുകൾ അനുവദിച്ചാണ് 2010 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ ഒന്നാം അഡീഷണൽ സെഷൻസ് ജഡ്ജിയും അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള പ്രത്യേക ജഡ്ജിയും പുറപ്പെടുവിച്ച കുറ്റവിധി റദ്ദാക്കിയത്. അപ്പീലുകാരിൽ സാൻവേർ ജനപദ് പഞ്ചായത്ത് ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറായിരുന്ന അശോക് കുമാർ പാണ്ഡെയും ബ്ലോക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസറായിരുന്ന വിജയ് റെഗെയും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ലഭ്യമായ കോടതി റിപ്പോർട്ടിൽ എട്ട് അപ്പീലുകാരുടെയും പേരുകളും ഇരുഭാഗത്തെയും അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകളും പൂർണമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടില്ല; അതിനാൽ സ്ഥിരീകരിക്കാത്ത പേരുകൾ ഇവിടെ ചേർത്തിട്ടില്ല.

ബന്ധുക്കൾക്ക് ഉയർന്ന ഇന്റർവ്യൂ മാർക്ക് നൽകിയെന്ന ആരോപണം; 207 നിയമനങ്ങളാണ് കേസിന് അടിസ്ഥാനം

സാൻവേർ ജനപദ് പഞ്ചായത്തിൽ 1998-ൽ 207 ശിക്ഷക് കർമി ഗ്രേഡ് മൂന്ന് അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചതാണ് കേസിന്റെ തുടക്കം. 2,539 അപേക്ഷകളിൽ 1,796 പേർ 1998 ജൂൺ 27 മുതൽ ജൂലൈ 18 വരെ നടന്ന അഭിമുഖങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. ഇവരിൽ നിന്നാണ് 207 പേരെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതി അംഗങ്ങളിൽ ചിലർ ബന്ധുക്കൾക്ക് പരമാവധി അഭിമുഖ മാർക്ക് നൽകിയെന്നും ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇതിന് സഹായിച്ചെന്നുമായിരുന്നു ലോകായുക്ത പ്രത്യേക പൊലീസ് സ്ഥാപനത്തിന്റെ കേസ്.

വിചാരണക്കോടതി എട്ടുപേരെയും കുറ്റക്കാരാക്കി രണ്ട് വർഷം കഠിനതടവും പതിനായിരം രൂപ വീതം പിഴയും വിധിച്ചിരുന്നു. പിഴ അടച്ചില്ലെങ്കിൽ ആറുമാസം കൂടി കഠിനതടവ് അനുഭവിക്കണമെന്നുമായിരുന്നു ഉത്തരവ്. ഈ 2010 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ വിധിയാണ് ഹൈക്കോടതി ഇപ്പോൾ പൂർണമായി മാറ്റിയത്.

പരാതിക്കാർ തന്നെ ആരോപണം നിഷേധിച്ചു; പ്രോസിക്യൂഷൻ കേസിന്റെ അടിത്തറ തകർന്നെന്ന് ഹൈക്കോടതി

കേസിലെ നിർണായക പരാതിക്കാരും ഉദ്യോഗാർഥികളും വിചാരണയ്ക്കിടെ പ്രോസിക്യൂഷനെ പിന്തുണച്ചില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ചിലർ പരാതി നൽകിയിട്ടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. ചിലർ ലോകായുക്ത പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിർദേശപ്രകാരമാണ് ഒപ്പ് നൽകിയതെന്ന് മൊഴി നൽകി. പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാന രേഖകൾ തയ്യാറാക്കിയവർ തന്നെ അവ തള്ളിപ്പറഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ കഥയുടെ തുടക്കംതന്നെ സംശയാസ്പദമാണെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി.

ബന്ധുത്വം വെളിപ്പെടുത്താതിരുന്നത് ഭരണപരമായ വീഴ്ച; അതുകൊണ്ടുമാത്രം ക്രിമിനൽ കുറ്റമാകില്ല

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതി അംഗങ്ങൾ ഉദ്യോഗാർഥികളുമായുള്ള ബന്ധം വെളിപ്പെടുത്തിയില്ലെന്ന കാര്യം വിചാരണക്കോടതി പ്രധാനമായി ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഭരണപരമായ വീഴ്ചയും ക്രിമിനൽ കുറ്റവും പ്രോസിക്യൂഷൻ തെറ്റായി കൂട്ടിക്കലർത്തിയെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ. പഞ്ചായത്ത് അംഗം ഔദ്യോഗിക സ്ഥാനം ഉപയോഗിച്ച് ബന്ധുവിന് ജോലി നേടിക്കൊടുത്താൽ പഞ്ചായത്ത് നിയമപ്രകാരം സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള നടപടി നേരിടാം. പക്ഷേ അതുകൊണ്ടുമാത്രം അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള ക്രിമിനൽ കുറ്റം തെളിയില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

കുറ്റവിധിക്ക് വ്യക്തമായ ദുരുദ്ദേശ്യവും കൈക്കൂലിയോ സാമ്പത്തിക നേട്ടമോ ആവശ്യപ്പെട്ടതോ സ്വീകരിച്ചതോ തെളിയിക്കണം. ഈ കേസിൽ അപ്പീലുകാർ പണമോ മറ്റ് സാമ്പത്തിക നേട്ടമോ ആവശ്യപ്പെട്ടതിനോ സ്വീകരിച്ചതിനോ തെളിവില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. ബന്ധുക്കളെ അനുകൂലിക്കുന്നത് തെറ്റാണെന്നും അതിന് കർശനമായ വകുപ്പുതല നടപടി ഉണ്ടാകാമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ തെറ്റ് മാത്രം അഴിമതിക്കുറ്റത്തിന് തെളിവാകില്ല.

ഇന്റർവ്യൂ മാർക്ക് വ്യക്തിഗത വിലയിരുത്തൽ; തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ യോഗ്യരല്ലെന്നും തെളിയിച്ചില്ല

അഭിമുഖത്തിൽ മാർക്ക് നൽകുന്നത് സമിതി അംഗത്തിന്റെ വ്യക്തിഗത വിലയിരുത്തലിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി പറഞ്ഞു. നിയമനം ലഭിച്ച ഉദ്യോഗാർഥികൾ ജോലിക്ക് അയോഗ്യരായിരുന്നെന്നോ അർഹതയില്ലാത്തവരായിരുന്നെന്നോ തെളിയിക്കുന്ന തെളിവും പ്രോസിക്യൂഷൻ ഹാജരാക്കിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിലെ സ്വതന്ത്ര വിദഗ്ധർ നടപടിക്രമം സുതാര്യമായിരുന്നെന്നും സമ്മർദമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും മൊഴി നൽകിയതും കോടതി പരിഗണിച്ചു. സ്വന്തം സ്വതന്ത്ര സാക്ഷികളുടെ മൊഴി പ്രോസിക്യൂഷന് തള്ളിക്കളയാനാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഒറിജിനൽ രേഖകളില്ല; പരിശോധിക്കാത്ത ഫോട്ടോകോപ്പിയിൽ കുറ്റവിധി സുരക്ഷിതമല്ല

പ്രതികളും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഉദ്യോഗാർഥികളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കാൻ പൊലീസ് വോട്ടർ പട്ടികയും കുടുംബ രജിസ്റ്ററുകളും ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഒറിജിനൽ രേഖകൾക്കു പകരം ഫോട്ടോകോപ്പികളാണ് പരിശോധനയ്ക്ക് നൽകിയതെന്നും അവയുടെ ആധികാരികത ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെന്നും തഹസിൽദാർ മൊഴി നൽകിയതായി ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പ്രധാന സാക്ഷികൾ പ്രോസിക്യൂഷനെ പിന്തുണയ്ക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കാത്ത ഫോട്ടോകോപ്പികളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഒരാളെ കുറ്റക്കാരനാക്കുന്നത് നിയമപരമായി സുരക്ഷിതമല്ലെന്നാണ് കോടതി നിലപാട്.

ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കും വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസർക്കും മറ്റുള്ളവരുടെ മാർക്കിടലിന്റെ ക്രിമിനൽ ബാധ്യത ചുമത്താനാകില്ല

ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറായിരുന്ന അശോക് കുമാർ പാണ്ഡെയും ബ്ലോക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസറായിരുന്ന വിജയ് റെഗെയും നിയമനത്തിലെ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കിയില്ലെന്ന ആരോപണവും കോടതി തള്ളി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിലെ മറ്റ് അംഗങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി നൽകിയ മാർക്കുകളുടെ പേരിൽ ഈ രണ്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കുമേൽ പരോക്ഷ ക്രിമിനൽ ബാധ്യത ചുമത്തുന്നത് നിയമപരമായി അനുവദനീയമല്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ നൽകിയ അനുമതിയിലും ബന്ധപ്പെട്ട തെളിവുകൾ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

തെളിവിലെ കണ്ണികൾ പലതും നഷ്ടപ്പെട്ടു; എട്ടുപേരുടെയും കുറ്റവിധിയും ശിക്ഷയും ഇല്ലാതായി

ദുരുദ്ദേശ്യം തെളിയിച്ചില്ല, പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതിയിൽ നിയമപരമായ പിഴവുണ്ടായി, ആശ്രയിച്ച രേഖകൾ പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കിയ ഒറിജിനലുകളായിരുന്നില്ല, പ്രധാന സാക്ഷികൾ ആരോപണത്തെ പിന്തുണച്ചില്ല—ഇങ്ങനെ കേസിലെ നിർണായക കണ്ണികൾ പലതും നഷ്ടപ്പെട്ടെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ അന്തിമ വിലയിരുത്തൽ. ഇതോടെ എട്ടുപേർക്കെതിരായ 2010 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ കുറ്റവിധിയും രണ്ട് വർഷത്തെ കഠിനതടവും പിഴയും നിലനിൽക്കില്ല. ക്രിമിനൽ അപ്പീലുകൾ അനുവദിച്ച് ശിക്ഷ റദ്ദാക്കി.

ഭരണപരമായ ക്രമക്കേടും അഴിമതിക്കുറ്റവും ഒന്നല്ലെന്ന തെളിവുമാനദണ്ഡത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത

ഈ വിധിയോടെ മധ്യപ്രദേശിലെ സമാന അഴിമതി കേസുകളിൽ ഭരണപരമായ വീഴ്ച മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ക്രിമിനൽ കുറ്റം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന തെളിവുമാനദണ്ഡത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത ലഭിക്കുന്നു. നിയമപരമായി, ദുരുദ്ദേശ്യവും അനധികൃത സാമ്പത്തിക നേട്ടവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കുറ്റഘടകങ്ങൾ തെളിവിലൂടെ സ്ഥാപിക്കണമെന്നാണ് വിധിയിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്. സാമൂഹികമായി ബന്ധുനിയമനമോ പക്ഷപാതമോ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നല്ല വിധിയുടെ അർഥം; അത്തരം പ്രവൃത്തികൾക്ക് ഭരണപരമായ നടപടി സാധ്യമാണ്. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ, പരിശോധിക്കാത്ത രേഖകളും പിന്തുണയ്ക്കാത്ത സാക്ഷിമൊഴികളും ഉപയോഗിച്ച് ക്രിമിനൽ ശിക്ഷ നിലനിർത്താനാകില്ലെന്ന തെളിവ് പരിശോധനയാണ് ഹൈക്കോടതി ശക്തമാക്കിയത്.