റാഞ്ചി, 2026 ഒക്ടോബർ 27-

വിവാഹമോചനക്കേസ് കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലിരിക്കെ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന ഭാര്യയോ ഭർത്താവോ പ്രത്യേക അപേക്ഷ നൽകിയിട്ടില്ലെങ്കിലും കോടതി സ്വമേധയാ ഇടക്കാല ജീവനാംശം അനുവദിക്കാമെന്ന് ജാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതി. ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ജീവനാംശം ലഭിക്കാനുള്ള നിയമപരമായ അവകാശം അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്ന സാങ്കേതിക കാരണത്താൽ നിഷേധിക്കാനാകില്ലെന്നാണ് കോടതിയുടെ നിർണായക ഉത്തരവ്. ജസ്റ്റിസുമാരായ സുജിത് നാരായൺ പ്രസാദ്, സഞ്ജയ് പ്രസാദ് എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് വിവാഹമോചന അപ്പീൽ പരിഗണിക്കുന്നതിനിടെ ഭാര്യയ്ക്ക് പ്രതിമാസം 15,000 രൂപ നൽകാൻ ഭർത്താവിനോട് നിർദേശിച്ചത്. ഭാര്യയ്ക്ക് സ്വന്തമായി ജീവിക്കാനോ കോടതിയിൽ കേസ് നടത്താനോ മതിയായ വരുമാനമില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്നാണ് നടപടി. ഭർത്താവ് സമർപ്പിച്ച 2026ലെ 214-ാം നമ്പർ കുടുംബ അപ്പീലിലാണ് ഉത്തരവ്. സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി കേസ് രേഖകളിൽ കക്ഷികളെ എസ്., എ. എന്നിങ്ങനെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. അപ്പീൽ നൽകിയ ഭർത്താവിനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ പ്രഭാത് കുമാർ സിൻഹ, മയങ്ക് മൃദുൽ, ആദിത്യ മജുംദാർ എന്നിവരും എതിർകക്ഷിയായ ഭാര്യയ്ക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ റിതേഷ് കുമാറും ഹാജരായി. 2026 ഒക്ടോബർ 26നാണ് ഉത്തരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ച കൃത്യമായ തീയതി ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമല്ല.

ക്രൂരതയും ഉപേക്ഷിക്കലും ആരോപിച്ച് വിവാഹമോചനം തേടി; കുടുംബക്കോടതി ഹർജി തള്ളി

ഭാര്യ ക്രൂരമായി പെരുമാറിയെന്നും തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചെന്നും ആരോപിച്ചാണ് ഭർത്താവ് വിവാഹമോചനം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഹസാരിബാഗിലെ കുടുംബക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

വിവാഹമോചന നടപടികളിൽ ഭാര്യയ്ക്ക് നോട്ടീസ് നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും അവർ കുടുംബക്കോടതിയിൽ ഹാജരായിരുന്നില്ല. ഇതോടെ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെയാണ് കേസ് പരിഗണിച്ചത്.

എന്നാൽ ഭർത്താവിന്റെ ആരോപണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവാഹമോചനം അനുവദിക്കാൻ മതിയായ സാഹചര്യമില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കുടുംബക്കോടതി 2025 നവംബർ മൂന്നിന് ഹർജി തള്ളി.

ഈ ഉത്തരവ് ചോദ്യം ചെയ്താണ് ഭർത്താവ് ജാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതിയിൽ അപ്പീൽ സമർപ്പിച്ചത്. വിവാഹമോചനം അനുവദിക്കണമെന്ന ആവശ്യമാണ് അപ്പീലിലെ പ്രധാന വിഷയം.

മുൻ ജീവനാംശ ഉത്തരവിൽ 3.75 ലക്ഷം രൂപ കുടിശ്ശിക; പണമൊന്നും ലഭിച്ചില്ലെന്ന് ഭാര്യ

ഹൈക്കോടതിയിലെ അപ്പീൽ നടപടിക്കിടെയാണ് ഭാര്യ തന്റെ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കോടതിയെ അറിയിച്ചത്.

ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഭാര്യ നേരത്തെ പ്രത്യേക കേസ് നൽകിയിരുന്നു.

ഈ കേസിൽ 2026 ജൂൺ 16ന് കുടുംബക്കോടതി ഭർത്താവ് പ്രതിമാസം 15,000 രൂപ ജീവനാംശം നൽകണമെന്ന് ഉത്തരവിട്ടു. ജീവനാംശ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ച 2024 ജൂലൈ 16 മുതൽ തുക നൽകണമെന്നായിരുന്നു നിർദേശം.

എന്നാൽ ഉത്തരവനുസരിച്ച് ഒരു രൂപ പോലും ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഭാര്യ ഹൈക്കോടതിയെ അറിയിച്ചു. ഏകദേശം 3.75 ലക്ഷം രൂപ കുടിശ്ശികയായെന്നും ജീവനോപാധിയില്ലാതെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി നേരിടുകയാണെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

കുടുംബക്കോടതിയുടെ ജീവനാംശ ഉത്തരവ് ഭർത്താവ് മേൽക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

മുൻ ജീവനാംശ ഉത്തരവ് നടപ്പാക്കാൻ അപ്പീൽ കോടതിക്ക് കഴിയില്ല; പുതിയ ഇടക്കാല സഹായം പരിശോധിച്ചു

ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള ജീവനാംശ ഉത്തരവിന്റെ ലക്ഷ്യം ഭാര്യയെയും മക്കളെയും ആശ്രിതരായ മാതാപിതാക്കളെയും ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്കും നിരാലംബാവസ്ഥയിലേക്കും തള്ളിവിടാതിരിക്കുകയാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ആശ്രിത കുടുംബാംഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിന് നിയമപരമായ ബാധ്യത നൽകുന്നതാണ് ഈ വ്യവസ്ഥയെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

എന്നാൽ വിവാഹമോചന അപ്പീൽ പരിഗണിക്കുന്ന ഹൈക്കോടതിക്ക് 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കുടുംബക്കോടതി നൽകിയ ജീവനാംശ ഉത്തരവ് നടപ്പാക്കുന്ന കോടതിയായി പ്രവർത്തിക്കാനാകില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ഇതോടെയാണ് ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം സ്വതന്ത്രമായി ഇടക്കാല ജീവനാംശം അനുവദിക്കാനാകുമോയെന്ന ചോദ്യം കോടതി പരിശോധിച്ചത്.

അപേക്ഷയില്ലെന്ന സാങ്കേതിക കാരണം ജീവനാംശത്തിനുള്ള അവകാശം ഇല്ലാതാക്കില്ല

ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം സ്വന്തമായി ജീവിക്കാനും വിവാഹബന്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസ് നടത്താനും മതിയായ വരുമാനമില്ലാത്ത ജീവിതപങ്കാളിക്ക് ഇടക്കാല ജീവനാംശവും കേസ് നടത്തിപ്പിനുള്ള ചെലവും അനുവദിക്കാമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ജീവനാംശം ഔദാര്യമല്ലെന്നും നിയമം ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശമാണെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു. സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ട് കാരണം ഒരാൾക്ക് കോടതിയിൽ സ്വന്തം അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കുകയാണ് ഈ വ്യവസ്ഥയുടെ ലക്ഷ്യം.

ഈ കേസിൽ ഭാര്യ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പ്രത്യേക അപേക്ഷ നൽകിയിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അതുകൊണ്ടുമാത്രം കോടതിക്ക് ഇടക്കാല ജീവനാംശം അനുവദിക്കാനുള്ള അധികാരം ഇല്ലാതാകില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ജീവിതച്ചെലവുകൾ വഹിക്കാനോ കേസിൽ ഫലപ്രദമായി പങ്കെടുക്കാനോ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം വ്യക്തമായാൽ കോടതി സ്വമേധയാ ഇടപെടാം. അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്ന നടപടിക്രമപരമായ കാരണത്തിന് നിയമം നൽകുന്ന സംരക്ഷണത്തെ പരാജയപ്പെടുത്താനാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

വിവാഹമോചനക്കേസിൽ ആരാണ് വിജയിക്കുകയെന്നതുമായി ഇടക്കാല ജീവനാംശത്തിനുള്ള അർഹതയെ ബന്ധപ്പെടുത്താനാകില്ലെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

വിവാഹമോചന അപ്പീൽ പരിഗണിക്കുന്ന ഹൈക്കോടതിക്കും ജീവനാംശം അനുവദിക്കാം

ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ 24-ാം വകുപ്പ് പ്രയോഗിക്കാൻ ആദ്യമായി കേസ് പരിഗണിച്ച കുടുംബക്കോടതിക്ക് മാത്രമാണോ അധികാരമെന്ന ചോദ്യവും ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചു.

അപ്പീൽ എന്നത് ആദ്യത്തെ സിവിൽ നടപടികളുടെ തുടർച്ചയാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതിനാൽ വിവാഹബന്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസ് അപ്പീൽ കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലാണെങ്കിലും 24-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള അധികാരം പ്രയോഗിക്കാം.

നിയമത്തിലെ കോടതി എന്ന പരാമർശത്തിൽ അപ്പീൽ കോടതിയും ഉൾപ്പെടുമെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

കുടുംബക്കോടതി നിയമം സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന കക്ഷികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുന്ന നിയമമാണെന്നും നടപടിക്രമങ്ങൾ അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കുന്നതിന് തടസ്സമാകരുതെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

ഈ കേസിൽ ഭാര്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സാമ്പത്തിക സഹായം നിഷേധിച്ചാൽ വിവാഹമോചന അപ്പീലിനെ ഫലപ്രദമായി നേരിടാനുള്ള അവസരം നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

ഭാര്യയ്ക്ക് പ്രതിമാസം 15,000 രൂപ; രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം ഉത്തരവ് പാലിച്ചതിന്റെ വിവരം അറിയിക്കണം

2026 സെപ്റ്റംബർ 18നാണ് ഹൈക്കോടതി ഇടക്കാല ജീവനാംശ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. ഇതേ നടപടിയിൽ ഭർത്താവ് അപ്പീൽ സമർപ്പിക്കാൻ വരുത്തിയ 48 ദിവസത്തെ കാലതാമസം കോടതി മാപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് വിവാഹമോചന അപ്പീൽ പരിഗണിച്ചാണ് ഭാര്യയ്ക്ക് പ്രതിമാസം 15,000 രൂപ നൽകാൻ നിർദേശിച്ചത്.

അപ്പീൽ നിലനിൽക്കുന്ന കാലയളവിൽ, കോടതി പിന്നീട് മറ്റൊരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതുവരെ ജീവനാംശം നൽകണം. ഉത്തരവ് പാലിച്ചതിന്റെ വിവരം പരിശോധിക്കുന്നതിനായി രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുശേഷം കേസ് പരിഗണിക്കാൻ കോടതി നിർദേശിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ ആറിന് കേസ് പട്ടികപ്പെടുത്താനും വിചാരണക്കോടതിയിലെ രേഖകൾ വിളിച്ചുവരുത്താനും ഉത്തരവിട്ടു.

എന്നാൽ ഭർത്താവിന്റെ വിവാഹമോചന അപ്പീലിൽ അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല. വിവാഹമോചനം അനുവദിക്കണമോയെന്ന വിഷയത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ട് നീതി നിഷേധിക്കാൻ കാരണമാകരുത്; കുടുംബക്കോടതികളിൽ ജീവനാംശ സംരക്ഷണത്തിന് പ്രാധാന്യം

ജാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് സംസ്ഥാനത്തെ സമാന വിവാഹതർക്കങ്ങളിൽ ഇടക്കാല ജീവനാംശം പരിഗണിക്കുന്നതിന് പ്രസക്തമാണ്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന ജീവിതപങ്കാളിക്ക് കേസ് നടത്താൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം വ്യക്തമായാൽ ഔപചാരിക അപേക്ഷയുടെ അഭാവം മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സഹായം നിഷേധിക്കരുതെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനമാണ് കോടതി മുന്നോട്ടുവച്ചത്.

സാമൂഹികതലത്തിൽ സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം മൂലം വിവാഹതർക്കങ്ങളിൽ ഒരാൾക്ക് നീതി തേടാനുള്ള അവസരം നഷ്ടപ്പെടരുതെന്ന സംരക്ഷണമാണ് ഈ ഉത്തരവ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ജുഡീഷ്യറിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, നടപടിക്രമങ്ങൾ നീതി ഉറപ്പാക്കാനുള്ള മാർഗമാണെന്നും അവ നീതിക്ക് തടസ്സമാകരുതെന്നുമുള്ള സമീപനമാണ് വിധിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അപേക്ഷയില്ലാതെ എല്ലാ കേസുകളിലും ജീവനാംശം നിർബന്ധമായി അനുവദിക്കണമെന്നല്ല കോടതി പറഞ്ഞത്. ഓരോ കേസിലെയും സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളാണ് നിർണായകം.