ജയ്പുർ, 2026 ഒക്ടോബർ 15:

സർവീസിലിരിക്കെ മരിച്ച സർക്കാർ ജീവനക്കാരന്റെ ആശ്രിതന് ലഭിക്കുന്ന നിയമനത്തിൽ താഴ്ന്ന തസ്തിക എതിർപ്പില്ലാതെ സ്വീകരിച്ചശേഷം ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ലെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. ജസ്റ്റിസ് ബിപിൻ ഗുപ്ത അധ്യക്ഷനായ സിംഗിൾ ബെഞ്ചാണ് നിർണായക വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷനെതിരെ അവിനാശ് ഭട്നാഗർ നൽകിയ ഹർജിയാണ് കോടതി തള്ളിയത്. 2013ൽ കണ്ടക്ടർ തസ്തികയിൽ ആശ്രിതനിയമനം സ്വീകരിച്ച് ഏകദേശം രണ്ടുവർഷം ജോലി ചെയ്തശേഷം അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തിക ആവശ്യപ്പെട്ട് 2015ൽ സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് തീരുമാനം. ആശ്രിതനിയമനം സർക്കാർ ജോലിയിൽ ഇഷ്ടമുള്ള തസ്തിക തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശമല്ലെന്നും യോഗ്യതയുണ്ടെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം ഉയർന്ന തസ്തിക ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പിതാവിന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് ആശ്രിതനിയമനത്തിന് അപേക്ഷ; കണ്ടക്ടർ തസ്തികയിൽ നിയമനം നൽകി

രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷനിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന പിതാവിന്റെ മരണത്തെ തുടർന്നാണ് അവിനാശ് ഭട്നാഗർ ആശ്രിതനിയമനത്തിന് അപേക്ഷിച്ചത്. അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തികയിൽ നിയമനം ലഭിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവശ്യം.

എന്നാൽ അപേക്ഷ പരിഗണനയിലിരിക്കെ ആശ്രിതനിയമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചട്ടങ്ങളിൽ മാറ്റം വന്നു. ഇതോടെ അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തികയിൽ ആശ്രിതനിയമനം നൽകാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യമുണ്ടായി.

തുടർന്ന് കോർപ്പറേഷൻ അവിനാശിന് കണ്ടക്ടർ തസ്തികയിൽ നിയമനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. 2013ൽ അദ്ദേഹം ഈ നിയമനം സ്വീകരിക്കുകയും ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഏകദേശം രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷം ചട്ടങ്ങളിൽ വീണ്ടും ഭേദഗതി വരുത്തി. ഇതോടെ അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തിക വീണ്ടും ആശ്രിതനിയമനത്തിന് പരിഗണിക്കാവുന്ന തസ്തികയായി മാറി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം ആവശ്യപ്പെട്ട് അവിനാശ് 2015ൽ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

പിതാവ് മരിച്ച സമയത്തെ ചട്ടങ്ങൾ ബാധകമാക്കണമെന്ന് ഹർജിക്കാരൻ

പിതാവിന്റെ മരണസമയത്ത് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന നിയമനച്ചട്ടങ്ങളാണ് തന്റെ അപേക്ഷയ്ക്ക് ബാധകമാക്കേണ്ടതെന്നായിരുന്നു ഹർജിക്കാരന്റെ പ്രധാന വാദം.

അന്ന് അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തിക ആശ്രിതനിയമനത്തിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നതായിരുന്നു. എന്നാൽ അപേക്ഷ നൽകിയതിനുശേഷം ചട്ടങ്ങളിൽ വരുത്തിയ ഭേദഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ആ തസ്തിക നിഷേധിച്ചതെന്നും ഹർജിക്കാരൻ വാദിച്ചു.

പിന്നീട് ചട്ടങ്ങളിൽ വീണ്ടും മാറ്റം വരുത്തി അതേ തസ്തിക ആശ്രിതനിയമനത്തിന് അനുവദിച്ചതിനാൽ തന്റെ അപേക്ഷ പുനഃപരിഗണിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

എന്നാൽ ആശ്രിതനിയമനം സാധാരണ സർക്കാർ റിക്രൂട്ട്മെന്റിന് പകരമുള്ള സംവിധാനമല്ലെന്നായിരുന്നു രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ നിലപാട്.

ഒരു പ്രത്യേക തസ്തികയിൽ നിയമനം ലഭിക്കണമെന്ന് ആശ്രിതന് അവകാശമായി ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ല. കൂടാതെ, 2013ൽ ലഭിച്ച കണ്ടക്ടർ നിയമനം എതിർപ്പില്ലാതെ സ്വീകരിച്ചശേഷം രണ്ടുവർഷം കഴിഞ്ഞാണ് ഉയർന്ന തസ്തിക ആവശ്യപ്പെട്ടതെന്നും എതിർകക്ഷികൾ കോടതിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

വിദ്യാഭ്യാസയോഗ്യത മാത്രം ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശമല്ല

ആശ്രിതനിയമനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം മരിച്ച ജീവനക്കാരന്റെ കുടുംബത്തിന് അടിയന്തര സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുകയെന്നതാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഒരു ജീവനക്കാരൻ സർവീസിലിരിക്കെ മരിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം ആശ്രിതന് സർക്കാർ ജോലിയിൽ നിയമനം ലഭിക്കാനുള്ള സമ്പൂർണ അവകാശം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.

അതുപോലെ, ഒരു പ്രത്യേക തസ്തികയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വിദ്യാഭ്യാസയോഗ്യതയുണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് ആ തസ്തികയിൽ തന്നെ നിയമനം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടാനും കഴിയില്ല.

ആശ്രിതനിയമനം ബന്ധപ്പെട്ട ചട്ടങ്ങൾക്കും നിയമവ്യവസ്ഥകൾക്കും വിധേയമാണ്. സാധാരണ നിയമനനടപടികളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ നൽകുന്ന ആനുകൂല്യമാണിതെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

നിയമനം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ എതിർപ്പ് അറിയിച്ചില്ല; രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷമുള്ള ആവശ്യം അംഗീകരിക്കാനാകില്ല

2013ൽ കണ്ടക്ടർ തസ്തികയിൽ നിയമനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ തന്നെ ഹർജിക്കാരന് അത് ചോദ്യം ചെയ്യാമായിരുന്നുവെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

അല്ലെങ്കിൽ ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് താഴ്ന്ന തസ്തിക സ്വീകരിക്കാമായിരുന്നു.

എന്നാൽ അവിനാശ് ഭട്നാഗർ അത്തരത്തിലുള്ള എതിർപ്പോ അവകാശസംവരണമോ രേഖപ്പെടുത്തിയില്ല. പകരം കണ്ടക്ടർ തസ്തിക സ്വീകരിച്ച് ഏകദേശം രണ്ടുവർഷം ജോലി ചെയ്തു.

ഇത്തരത്തിൽ നിയമനം സ്വീകരിച്ചശേഷം പിന്നീട് ചട്ടങ്ങൾ മാറിയെന്ന കാരണത്താൽ ഉയർന്ന തസ്തിക ആവശ്യപ്പെടുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാകില്ലെന്നാണ് കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധി നിർണായകം; താഴ്ന്ന തസ്തിക സ്വീകരിച്ചശേഷം പുതിയ അവകാശവാദം നിലനിൽക്കില്ല

ടൗൺ പഞ്ചായത്ത് ഡയറക്ടറും എം. ജയബാലും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയ നിയമതത്ത്വവും രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു.

ആശ്രിതനിയമനത്തിന്റെ ഭാഗമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്ത താഴ്ന്ന തസ്തിക ഒരാൾ സ്വീകരിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നീട് ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ലെന്ന സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിലപാടാണ് ഹൈക്കോടതി പിന്തുടർന്നത്.

ആശ്രിതനിയമനത്തിനുള്ള അപേക്ഷ ഏത് സമയത്തെ ചട്ടങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിഗണിക്കണമെന്നത് ബന്ധപ്പെട്ട നിയമവ്യവസ്ഥകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുമെന്ന് കോടതി അംഗീകരിച്ചു.

എന്നാൽ നിലവിലെ കേസിൽ നിർണായകമായത് ഹർജിക്കാരൻ താഴ്ന്ന തസ്തിക എതിർപ്പില്ലാതെ സ്വീകരിക്കുകയും ദീർഘകാലം ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തുവെന്ന വസ്തുതയാണ്.

അതുകൊണ്ട് പിന്നീട് ഉണ്ടായ ചട്ടഭേദഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉയർന്ന തസ്തിക ആവശ്യപ്പെടാൻ ഹർജിക്കാരന് അവകാശമില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉയർന്ന തസ്തിക നൽകണമെന്ന ആവശ്യം തള്ളി; കണ്ടക്ടർ നിയമനം മാറ്റാൻ നിർദേശമില്ല

2026 ഒക്ടോബർ ഒമ്പതിനാണ് ജസ്റ്റിസ് ബിപിൻ ഗുപ്ത ഹർജി തള്ളിക്കൊണ്ട് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. ഒക്ടോബർ ആറിന് വാദം പൂർത്തിയാക്കി വിധി പറയാൻ മാറ്റിവച്ച കേസിലാണ് തീരുമാനം. ഹർജിക്കാരനായ അവിനാശ് ഭട്നാഗറിനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ സുകേഷ് ഭാട്ടിയും എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ സുനിൽ പുരോഹിത്, ദർശിത പുംഗാലിയ എന്നിവരും ഹാജരായി.

2013 ജൂലൈ 18ന് കണ്ടക്ടറായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ച അവിനാശിന് അസിസ്റ്റന്റ് ട്രാഫിക് ഇൻസ്പെക്ടർ തസ്തികയിൽ നിയമനം നൽകണമെന്ന ആവശ്യം കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. 2015ൽ സമർപ്പിച്ച റിട്ട് ഹർജി തള്ളിയതോടെ ഉയർന്ന തസ്തികയിൽ നിയമനം നൽകാൻ കോർപ്പറേഷന് നിർദേശമുണ്ടായില്ല. നിലവിലെ കണ്ടക്ടർ നിയമനം റദ്ദാക്കുകയോ പുതിയ നിയമനനടപടി ആരംഭിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.

ആശ്രിതനിയമനം കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാൻ; ഉയർന്ന തസ്തികയ്ക്കുള്ള സ്ഥിരാവകാശമല്ല

സർവീസിലിരിക്കെ ജീവനക്കാരൻ മരിക്കുന്നതിനെ തുടർന്ന് കുടുംബം നേരിടുന്ന അടിയന്തര സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്ക് ആശ്വാസം നൽകുകയാണ് ആശ്രിതനിയമനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഈ സംവിധാനം സാധാരണ സർക്കാർ നിയമനത്തിന് പകരമാകാനോ ഒരാൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള തസ്തിക ഉറപ്പുനൽകാനോ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതല്ല.

രാജസ്ഥാനിലെ ആശ്രിതനിയമന തർക്കങ്ങളിൽ ഈ വിധിയിലെ നിയമവ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകും. വിദ്യാഭ്യാസയോഗ്യതയും പിന്നീട് ഉണ്ടാകുന്ന ചട്ടഭേദഗതികളും മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി, എതിർപ്പില്ലാതെ സ്വീകരിച്ച നിയമനം മാറ്റണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ലെന്ന നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്. അതേസമയം, നിയമനസമയത്ത് അവകാശം നിലനിർത്തി എതിർപ്പ് അറിയിച്ചിട്ടുള്ള എല്ലാ കേസുകളിലും ഇതേ ഫലം ഉണ്ടാകുമെന്ന് കോടതി തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല. സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിലവിലുള്ള നിയമതത്ത്വം പിന്തുടർന്നുള്ള വിധിയാണിത്; പുതിയ പൊതുനിയമം കൊണ്ടുവന്നിട്ടില്ല.