രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ജലസംരക്ഷണത്തിനും നദികളുടെ പുനരുജ്ജീവനത്തിനും നേതൃത്വം നൽകുന്ന പ്രവർത്തകരുമായി കേന്ദ്ര ജലശക്തി മന്ത്രി സി. ആർ. പാട്ടീൽ ഒക്ടോബർ ഒന്നിന് തന്റെ വസതിയിൽ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. നമാമി ഗംഗെ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ദേശീയ ഗംഗാ ശുചീകരണ ദൗത്യമാണ് പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചത്. നദികളും ജലാശയങ്ങളും വീണ്ടെടുക്കാനും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷിക്കാനും താഴെത്തട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവച്ചു. പരസ്പരം പഠിക്കാനും ജനങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വിജയിച്ച മാതൃകകൾ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി രാജ്യത്താകെ വ്യാപിപ്പിക്കാനുമായിരുന്നു കൂടിക്കാഴ്ച.

കുളങ്ങളും നദികളും വീണ്ടെടുത്ത അനുഭവങ്ങൾ

നദികളും കുളങ്ങളും പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചതും ശ്രമദാനത്തിലൂടെ ശുചീകരണം നടത്തിയതും മഴവെള്ള സംഭരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതും പ്രവർത്തകർ വിശദീകരിച്ചു. ജലാശയങ്ങൾക്ക് സമീപത്തെ പ്ലാസ്റ്റിക്കും മറ്റു മാലിന്യങ്ങളും നീക്കിയ പ്രവർത്തനങ്ങളും വൃക്ഷത്തൈകൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച അനുഭവങ്ങളും അവർ പങ്കുവച്ചു. സ്ത്രീകളെയും യുവാക്കളെയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരെയും പ്രദേശവാസികളെയും ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളാക്കിയ രീതികളും ചർച്ചയായി. വ്യക്തികളുടെ ശ്രമങ്ങൾ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും ജനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വബോധവുമായി ചേരുമ്പോൾ വ്യക്തമായതും നിലനിൽക്കുന്നതുമായ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഇവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ കാണിച്ചു.

‘ഇന്ത്യയുടെ പോണ്ട്മാൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന രാംവീർ തൻവാർ നൂറിലധികം കുളങ്ങൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചതും പത്ത് ചെറു നഗരവനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചതും വിശദീകരിച്ചു. ബിഹാറിൽ നിന്നുള്ള കാമിനി കുമാരി, 500 സ്ത്രീകളെ ഒന്നിപ്പിച്ച് ബയാ നദിക്കരയിൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് 500 ഭൂഗർഭജല പരിപോഷണ കുഴികൾ നിർമിച്ച അനുഭവം പങ്കുവച്ചു. ജലസംരക്ഷണത്തെ ഭൂഗർഭജല പരിപോഷണം, സുസ്ഥിര കൃഷി, സ്ത്രീകളുടെ ഉപജീവന അവസരങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചായിരുന്നു അവരുടെ പ്രവർത്തനം.

വിദ്യാർഥിയുടെ ശ്രമത്തിൽ നദിക്ക് പുതുജീവൻ

‘ബിട്ടു തബാഹി’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സുരേന്ദ്ര സിങ് ചൗധരി, മധ്യപ്രദേശിലെ രാജ്ഗഢ് ജില്ലയിൽ ബിയാവോറയിലുള്ള മലിനമായ അജ്നാർ നദി ശുചീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയ അനുഭവം പറഞ്ഞു. ബി.എസ്‌സി. വിദ്യാർഥിയായ അദ്ദേഹം 2026 ജനുവരി 26നാണ് പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത്. സ്വന്തം മുൻകൈയിൽ നദിയിലിറങ്ങി പ്ലാസ്റ്റിക്, കളകൾ, ചെളി, മറ്റു മാലിന്യങ്ങൾ എന്നിവ നീക്കി. പ്രാദേശികമായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം പിന്നീട് കൂടുതൽ ജനശ്രദ്ധ നേടി. സമീപത്തെ ജലാശയങ്ങൾ ശുചീകരിക്കാനും വീണ്ടെടുക്കാനും കൂടുതൽ ആളുകൾക്ക് ഇത് പ്രചോദനമായി.

ബെംഗളൂരുവിൽ നിന്നുള്ള ആനന്ദ് മല്ലിഗവാദ്, 33 തടാകങ്ങൾ വീണ്ടെടുത്തതും ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം തദ്ദേശീയ വൃക്ഷങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ചതും വിശദീകരിച്ചു. ഉത്തരാഖണ്ഡിൽ നിന്നുള്ള ജഗദീഷ് സിങ് നേഗി ജലസംരക്ഷണം, വനങ്ങളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യത്തെ പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ ഇഷ്ടികകളാക്കി മാറ്റൽ എന്നിവയിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പങ്കുവച്ചു. ഗംഗയുടെയും പോഷകനദികളുടെയും തീരങ്ങളിൽനിന്ന് 2.47 ലക്ഷം കിലോഗ്രാമിലധികം മാലിന്യം നീക്കാൻ ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ച ശ്രമങ്ങൾ ശുഭം കുമാർ വിവരിച്ചു. നദീശുചീകരണത്തിൽ യുവാക്കളുടെയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെയും പങ്കും അദ്ദേഹം എടുത്തുപറഞ്ഞു.

ഗംഗാതീരത്ത് കൂട്ടായ ശുചീകരണം

നദികളും കടവുകളും വൃത്തിയായി നിലനിർത്തുന്നതിൽ ജലസംരക്ഷണ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെയും പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളുടെയും പങ്കും കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ചർച്ചയായി. ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്നുള്ള ആകാശ് യാദവ്, തന്റെ 15 അംഗ സന്നദ്ധസംഘം ഗംഗയിലെ നാല് കടവുകൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചതായി പറഞ്ഞു. ഒരു ടണ്ണിലധികം പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യവും സംഘം നീക്കി.

കാൻപുരിൽ നിന്നുള്ള ഡോ. സഞ്ജീവിനി ശർമ ഗംഗാ സംരക്ഷണ പ്രചാരണങ്ങളിൽ 900ലധികം സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരെ പങ്കാളികളാക്കിയ അനുഭവം വിവരിച്ചു. 120 മെട്രിക് ടണ്ണിലധികം മാലിന്യം നീക്കിയതിനൊപ്പം പ്ലാസ്റ്റിക് പുനഃസംസ്കരണവും ഉപേക്ഷിച്ച വസ്തുക്കളുടെ പുനരുപയോഗവും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ജനങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാലിന്യസംസ്‌കരണത്തിലൂടെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഉപജീവന അവസരങ്ങളും ഒരുക്കി.

കുസും ഗിൽദിയാൽ, ജഗദീഷ് നേഗി, രമ തിവാരി, ഡോ. സുമൻ പാണ്ഡെ, കുമാരി സുനിത സിങ്, സഞ്ജയ് കുമാർ സിങ്, അജയ് കുമാർ തിവാരെ, നിതീഷ് കുമാർ സിങ്, കമലേഷ് ഭായ് ശാസ്ത്രി, സന്ദീപ് ചൗധരി, സിർകുൻവർ, ഫൂൽബതി, വിവേക് ഭട്ട് എന്നിവരും പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തു. ഇവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ കേന്ദ്ര ജലശക്തി മന്ത്രി അഭിനന്ദിച്ചു.

ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അഭിനന്ദനം

ജലവിഭവം, നദീവികസനം, ഗംഗാ പുനരുജ്ജീവനം എന്നിവയുടെ ചുമതലയുള്ള വകുപ്പ് സെക്രട്ടറി അർച്ചന വർമ പ്രവർത്തകരുടെ സംഭാവനകളെ പ്രശംസിച്ചു. ജലസംരക്ഷണത്തിന്റെയും ശുചിത്വത്തിന്റെയും സന്ദേശം സർക്കാർ പദ്ധതികൾക്കപ്പുറം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഇവർക്ക് കഴിഞ്ഞതായി അവർ പറഞ്ഞു. നദികൾക്കും കുളങ്ങൾക്കും മറ്റു ജലാശയങ്ങൾക്കും ചുറ്റും ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ച് കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സാധ്യമാക്കുന്ന ഇവരുടെ കഴിവിനെ അഭിനന്ദിച്ചു. ജലസംരക്ഷണവും നദികളുടെ പുനരുജ്ജീവനവും ദീർഘകാലം നിലനിർത്താൻ പൗരന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇത്തരം പങ്കാളിത്തം അനിവാര്യമാണെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി.

പ്രവർത്തകരുടെ പ്രതിബദ്ധതയെ സി. ആർ. പാട്ടീൽ അഭിനന്ദിച്ചു. അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ നേരിട്ടു കേൾക്കുന്നത് രാജ്യത്താകെ താഴെത്തട്ടിൽ നടക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയും വൈവിധ്യവും ഫലവും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അവസരമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. പ്രാദേശികമായി പല ബുദ്ധിമുട്ടുകളും നേരിട്ടിട്ടും ജലവും പരിസ്ഥിതിയും സംരക്ഷിക്കാൻ ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ ഇവർക്ക് കഴിഞ്ഞതായും മന്ത്രി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ജലസംരക്ഷണം ജനപങ്കാളിത്തത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ രാജ്യവ്യാപക ജനമുന്നേറ്റമായി മാറിയെന്ന് പാട്ടീൽ പറഞ്ഞു. ഓരോ തുള്ളി വെള്ളവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള ആഹ്വാനം ജലസംരക്ഷണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ പൗരന്മാർക്കും സമൂഹങ്ങൾക്കും പ്രചോദനമായി. ഈ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ മനോഭാവമാണ് ജലസംരക്ഷണ പ്രവർത്തകരുടെ ഇടപെടലുകളിലും കാണുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങളും തുടർച്ചയായ പ്രവർത്തനവും വേണം

ഈ ആവേശത്തെ വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയുള്ളതും ഫലം അളക്കാനാകുന്നതും തുടർച്ചയുള്ളതുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളാക്കി മാറ്റണമെന്ന് മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു. പ്രവർത്തിക്കേണ്ട നദികൾ, കുളങ്ങൾ, കടവുകൾ, മറ്റു ജലാശയങ്ങൾ എന്നിവ നിശ്ചയിക്കണം. വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തി അവിടങ്ങളിൽ കാണാവുന്ന പുരോഗതി കൈവരിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം നിർദേശിച്ചു.

സ്ത്രീകൾ, യുവാക്കൾ, സ്കൂൾ കുട്ടികൾ, മുതിർന്ന പൗരന്മാർ, സമൂഹത്തിലെ മറ്റു വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരെ പങ്കാളികളാക്കണമെന്നും മന്ത്രി പറഞ്ഞു. ജലസംരക്ഷണവും ശുചിത്വവും ഒറ്റത്തവണ നടത്തുന്ന പരിപാടികളായി ഒതുങ്ങാതെ നിലനിൽക്കുന്ന ജനമുന്നേറ്റങ്ങളായി മാറണം.

പ്രവർത്തകർ പരസ്പരം ബന്ധം നിലനിർത്താനും തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പതിവായി പങ്കുവയ്ക്കാനും മന്ത്രി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വിജയിച്ച മാതൃകകളിൽനിന്ന് പഠിക്കണം. നല്ല പ്രാദേശിക ശ്രമങ്ങൾ ഒരിടത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. സമാന വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്ന മറ്റു പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായി അവ മാറ്റി വ്യാപിപ്പിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

മന്ത്രിയുടെ വസതിയിലേക്ക് ക്ഷണം ലഭിച്ചതിലും അനുഭവങ്ങൾ നേരിട്ട് പങ്കുവയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിലും പ്രവർത്തകർ സന്തോഷം അറിയിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ള സഹപ്രവർത്തകരുമായി സംസാരിക്കാനും അനുഭവങ്ങൾ കൈമാറാനും ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത രീതികൾ മനസ്സിലാക്കാനും കഴിഞ്ഞത് അവർ വിലപ്പെട്ട അവസരമായി കണ്ടു. ഭാവിയിലും ബന്ധം നിലനിർത്താനും സഹകരിക്കാനുമുള്ള വഴികളും അവർ ചർച്ച ചെയ്തു.

നദികളുടെ സംരക്ഷണവും ജലസംരക്ഷണവും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും സർക്കാർ പദ്ധതികളും കൊണ്ടുമാത്രം സാധ്യമാകില്ലെന്ന സന്ദേശമാണ് കൂടിക്കാഴ്ച മുന്നോട്ടുവച്ചത്. തുടർച്ചയായ ജനപങ്കാളിത്തം, ശ്രമദാനം, സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള പെരുമാറ്റം, താഴെത്തട്ടിലെ പ്രതിബദ്ധമായ നേതൃത്വം എന്നിവയും ഒരുപോലെ ആവശ്യമാണ്. ശുദ്ധമായ നദികൾക്കും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ജലവിഭവങ്ങൾക്കും വൃത്തിയുള്ളതും കൂടുതൽ സുസ്ഥിരവുമായ പരിസ്ഥിതിക്കുമായി നടക്കുന്ന ദേശീയ ശ്രമങ്ങളിൽ പൗരന്മാർക്കും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർക്കും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾക്കും ശക്തമായ പങ്കാളികളാകാമെന്ന് പങ്കുവച്ച അനുഭവങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കി.