2 ഒക്ടോബർ 2026

ഒരാൾ നമ്മളെ അപമാനിച്ചാൽ അതേ ഭാഷയിൽ തിരിച്ചുപറയണം. ഒരാൾ അടിച്ചാൽ തിരിച്ചടിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ നമ്മൾ ദുർബലരാണെന്ന് മറ്റുള്ളവർ കരുതും. പലപ്പോഴും സമൂഹം നമ്മളെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഇതാണ്. എന്നാൽ തിരിച്ചടിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ടായിട്ടും അതൊഴിവാക്കി, അനീതിക്കെതിരെ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുമോ? എതിരാളിയെ മുറിവേൽപ്പിക്കാതെ അയാളുടെ തെറ്റിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുമോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ലോകത്തിനു മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്ന ദിവസമാണ് ഒക്ടോബർ 2, അന്താരാഷ്ട്ര അഹിംസാ ദിനം.

മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഈ ആചരണത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഇന്ത്യയിൽ ഗാന്ധിജയന്തിയായി അറിയപ്പെടുന്ന ദിവസം, ലോകത്തിനാകെ അഹിംസയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനുള്ള അവസരമായി മാറി. ഗാന്ധിയെ ഓർക്കുന്നതിനൊപ്പം, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും അനീതിയും നേരിടുമ്പോൾ നമ്മൾ സ്വീകരിക്കുന്ന വഴികളെ പരിശോധിക്കാനും ഈ ദിവസം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അഹിംസയുടെ സന്ദേശം വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും പൊതുബോധവൽക്കരണത്തിലൂടെയും പ്രചരിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ പറയുന്ന പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

ഈ ദിവസം എപ്പോഴാണ് ആരംഭിച്ചത്?

2007 ജൂൺ 15നാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പൊതുസഭ അന്താരാഷ്ട്ര അഹിംസാ ദിനം സ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രമേയം അംഗീകരിച്ചത്. പ്രമേയത്തിന്റെ നമ്പർ A/RES/61/271. അതനുസരിച്ച് ആദ്യ ആചരണം നടന്നത് 2007 ഒക്ടോബർ 2ന് ആയിരുന്നു. അതായത്, തീരുമാനം എടുത്ത ദിവസവും ദിനാചരണം ആരംഭിച്ച ദിവസവും വ്യത്യസ്തമാണ്. ന്യൂയോർക്കിലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലാണ് ഇതിന് ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം ലഭിച്ചത്.

ഈ തീയതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ചില രേഖകളിൽ ജൂൺ 27 കാണാം. അത് പ്രമേയരേഖയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണ തീയതിയാണ്. രേഖയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ പ്രമേയം അംഗീകരിച്ച ദിവസം ജൂൺ 15 എന്ന് വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രം എഴുതുമ്പോൾ ഈ ചെറിയ വ്യത്യാസം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.

ഇതിന് പിന്നിൽ ആരൊക്കെയുണ്ടായിരുന്നു?

ഈ ദിനം ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വരുന്നതിൽ ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര ഇടപെടലിന് പ്രധാന പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. അന്നത്തെ വിദേശകാര്യ സഹമന്ത്രി ആനന്ദ് ശർമയാണ് 140 സഹപ്രായോജക രാജ്യങ്ങളുടെ പേരിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ പൊതുസഭയിൽ പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചത്. വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുനിന്നത് ഗാന്ധിയുടെ ആശയങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ആഗോള അംഗീകാരത്തിന്റെ തെളിവായിരുന്നു. ദിനം സ്ഥാപിച്ച സംഘടന ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയാണ്; നിർദേശം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയത് ഇന്ത്യയും പിന്തുണ നൽകിയ രാജ്യങ്ങളുമാണ്.

ഇതിന് മുമ്പുള്ള ഒരു പ്രധാന ഘട്ടവും ഇന്ത്യയുടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2007 ജനുവരിയിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന “Peace, Non-Violence and Empowerment – Gandhian Philosophy in the 21st Century” എന്ന അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിൽനിന്നാണ് ഇത്തരമൊരു പ്രമേയം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനുള്ള ആശയം ഉയർന്നത്. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ ഗാന്ധി ആരംഭിച്ച സത്യാഗ്രഹ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശതാബ്ദിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടായിരുന്നു സമ്മേളനം. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി മൻമോഹൻ സിങ് സമ്മേളനത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചു. ആദ്യ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ ആചരണത്തിൽ സോണിയ ഗാന്ധി മുഖ്യപ്രഭാഷണവും നടത്തി. ഇവരുടെ പങ്കുകളെല്ലാം ഒരേ സ്വഭാവത്തിലുള്ളതല്ല: സമ്മേളനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണ, പ്രമേയത്തിന്റെ നയതന്ത്ര അവതരണം, ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം എന്നിവ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിയണം.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെയൊരു ദിവസം വേണ്ടിവന്നത്?

ഒരു യുദ്ധം അവസാനിച്ചാൽ മാത്രം സമൂഹത്തിൽ സമാധാനം ഉറപ്പാകില്ല. മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും മതത്തിന്റെയോ ജാതിയുടെയോ പേരിൽ ഒരാളെ പുറത്താക്കുമ്പോഴും ഭീഷണികൊണ്ട് അഭിപ്രായം അടിച്ചമർത്തുമ്പോഴും സമാധാനം ദുർബലമാകുന്നു. അഹിംസയെ മനുഷ്യാവകാശം, ജനാധിപത്യം, വികസനം, പരസ്പരധാരണ, വൈവിധ്യത്തോടുള്ള ബഹുമാനം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പ്രമേയം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഈ ദിനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു സ്മരണാചരണത്തേക്കാൾ വിശാലമാണ്. സമൂഹങ്ങൾ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്ന രീതിയിൽ മാറ്റം വരുത്തുക എന്ന ആശയം അതിലുണ്ട്.

അഹിംസയെന്നാൽ ഒന്നും ചെയ്യാതെ മാറിനിൽക്കുക എന്ന ധാരണയും തിരുത്തണം. ഗാന്ധിയുടെ സമീപനത്തിൽ അനീതിക്കെതിരെ പ്രതിഷേധിക്കാം, അന്യായമായ സംവിധാനങ്ങളോട് സഹകരിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കാം, സമാധാനപരമായി നിയമലംഘനം നടത്തി അതിന്റെ അനീതിയെ തുറന്നുകാട്ടാം. എന്നാൽ മനുഷ്യരെ ആക്രമിക്കാതെ അത് ചെയ്യണം. എതിരാളിക്ക് നമ്മളോടു യോജിക്കേണ്ടിവരുന്നത് ഭയത്താൽ ആയിരിക്കരുത്; നമ്മുടെ ആവശ്യത്തിന്റെ നീതിയും കൂട്ടായ നിലപാടിന്റെ ശക്തിയും അയാൾക്ക് അവഗണിക്കാനാവാത്തതിനാൽ ആയിരിക്കണം.

ഗാന്ധിക്കു മുമ്പും അഹിംസയുണ്ടായിരുന്നു

അഹിംസ ഗാന്ധി പുതുതായി കണ്ടെത്തിയ ആശയമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ ജൈന, ബൗദ്ധ, ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ജീവികളെ ഉപദ്രവിക്കാതിരിക്കാനുള്ള ചിന്തയ്ക്ക് ദീർഘമായ ചരിത്രമുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ പാരമ്പര്യങ്ങളെല്ലാം അഹിംസയെ ഒരേ രീതിയിൽ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. ജൈനമതത്തിൽ എല്ലാ ജീവികളോടുമുള്ള അഹിംസയ്ക്ക് പ്രത്യേക കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. ഭക്ഷണം, തൊഴിൽ, നിത്യജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റം എന്നിവയിലേക്കും അത് വ്യാപിക്കുന്നു.

ഗാന്ധിയുടെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം ഈ ധാർമിക ആശയത്തെ വലിയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനമായി വികസിപ്പിച്ചതിലാണ്. വ്യക്തിയുടെ നല്ല പെരുമാറ്റത്തിൽ ഒതുങ്ങിയിരുന്ന ഒരു ചിന്ത, ഭരണകൂടത്തെയും വിവേചനത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സംഘടിത മാർഗമായി മാറി. സാധാരണ മനുഷ്യർക്കും അതിൽ പങ്കാളികളാകാമായിരുന്നു. ആയുധമോ സൈനികപരിശീലനമോ ഇല്ലാത്തവർക്കും പൊതുജീവിതത്തിൽ ഇടപെടാനുള്ള ശക്തി അതു നൽകി.

ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്ക്

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ സമൂഹം നേരിട്ട വംശീയ വിവേചനത്തിനെതിരായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലാണ് ഗാന്ധിയുടെ സമരരീതി വളർന്നത്. വിവേചനപരമായ നിയമങ്ങളെ എങ്ങനെ എതിർക്കണം എന്ന അനുഭവം അദ്ദേഹത്തെ സംഘടിത അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഈ സമീപനം കൂടുതൽ വിപുലമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു.

1930ലെ ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം അതിന്റെ ജനകീയമായ ഉദാഹരണമാണ്. എല്ലാവരുടെയും അടുക്കളയിലെ ഉപ്പ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യമായി മാറി. ബ്രിട്ടീഷ് ഉപ്പുനിയമത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച് ഉപ്പ് നിർമിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തെയും സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്തു. സാധാരണക്കാരന്റെ ദിവസേനയുള്ള ആവശ്യം ഒരു വലിയ സമരത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകാമെന്ന് അത് കാണിച്ചു. അഹിംസയ്ക്ക് ശക്തി ലഭിക്കുന്നത് ആശയത്തിൽനിന്ന് മാത്രമല്ല, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി അതിനുള്ള ബന്ധത്തിൽനിന്നും ആണെന്ന് ഈ സമരം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

കേരളത്തിൽ അത് വഴിനടക്കാനുള്ള അവകാശമായി

കേരളീയർക്ക് അഹിംസയുടെ സാമൂഹിക സ്വാധീനം മനസ്സിലാക്കാൻ വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം ഓർത്താൽ മതി. 1924 മാർച്ച് 30 മുതൽ 1925 നവംബർ 23 വരെ നീണ്ട സമരം, വൈക്കം ക്ഷേത്രത്തിനു സമീപമുള്ള വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ പിന്നാക്ക ജാതിക്കാർക്കുണ്ടായിരുന്ന വിലക്കിനെതിരെയായിരുന്നു. ജനിച്ച ജാതിയുടെ പേരിൽ പൊതുവഴിയിലൂടെ നടക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന മനുഷ്യരുടെ അവകാശമാണ് അവിടെ ഉയർന്നത്. അഹിംസ ഇവിടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഭാഷയ്ക്കൊപ്പം സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെ ഭാഷയുമായി.

ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളുടെയും എസ്‌എൻഡിപിയുടെയും പിന്തുണ, പഞ്ചാബിൽനിന്നെത്തിയ അകാലി പ്രവർത്തകരുടെ സഹകരണം തുടങ്ങിയവ സമരത്തിന് വിശാലമായ സാമൂഹിക അടിത്തറ നൽകി. ഒരു പ്രദേശത്തെ അനീതി മറ്റു സമൂഹങ്ങളുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ സമാധാനപരമായ കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് കഴിയുമെന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമായിരുന്നു വൈക്കം.

അമേരിക്കയിലെ കറുത്തവർഗക്കാരുടെ സമരത്തിലും

1950കളിലും 1960കളിലും അമേരിക്കയിലെ വംശീയ വേർതിരിവിനെതിരായ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ഗാന്ധിയുടെ സ്വാധീനം വ്യക്തമായി കാണാം. മാർട്ടിൻ ലൂഥർ കിങ് ജൂനിയറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള 1955–1956ലെ മോണ്ട്ഗോമറി ബസ് ബഹിഷ്കരണം പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ്. യാത്രക്കാരെ ആക്രമിക്കുകയോ ബസുകൾ തകർക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, വിവേചനമുള്ള സംവിധാനത്തോട് സഹകരിക്കാതിരിക്കുക എന്ന വഴിയാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഗാന്ധിയുടെ സമരരീതിയാണ് തങ്ങൾക്ക് വഴികാട്ടിയായതെന്ന് കിങ് സ്വന്തം എഴുത്തിൽ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1959ലെ ഇന്ത്യാസന്ദർശനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഹിംസാ വിശ്വാസത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തി.

ലൈബീരിയയിൽ യുദ്ധത്തിനെതിരെ സ്ത്രീകൾ

അഹിംസയുടെ ചരിത്രത്തിൽ നേതാക്കളുടെ പേരുകൾക്കൊപ്പം സാധാരണ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മയും കാണണം. ലൈബീരിയയിൽ ലെയ്മ ഗ്ബോവിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ക്രിസ്ത്യൻ, മുസ്‌ലിം സ്ത്രീകൾ ഒരുമിച്ച അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനം, 2003ൽ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. മതവ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് മുകളിലായി സമാധാനത്തിനുവേണ്ടി ഒന്നിച്ചുനിൽക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞു. സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കും സമാധാനനിർമാണത്തിലെ പങ്കാളിത്തത്തിനുമുള്ള അഹിംസാത്മക പോരാട്ടത്തിന് ഗ്ബോവിക്ക് 2011ലെ സമാധാന നൊബേൽ സമ്മാനം ലഭിച്ചു.

ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾ അഹിംസയെ ഒരൊറ്റ രാജ്യത്തിന്റെയോ മതത്തിന്റെയോ സ്വത്തായി കാണാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കോളനിഭരണത്തിന് കീഴിലുള്ളവർ, ജാതിവിവേചനം അനുഭവിച്ചവർ, വംശീയ വേർതിരിവിനെ നേരിട്ടവർ, യുദ്ധത്തിൽ ജീവിതം തകർന്ന സ്ത്രീകൾ—വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ള സമൂഹങ്ങൾ അതിനെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം എല്ലാ സമരങ്ങളും ഒരേ ഫലം നൽകുമെന്ന് ചരിത്രം ഉറപ്പുനൽകുന്നില്ല. സംഘടന, വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യം, പങ്കാളിത്തം, സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയും ഫലത്തെ നിർണയിക്കുന്നു.

ഇന്ന് അഹിംസ തുടങ്ങേണ്ടത് എവിടെനിന്നാണ്?

ഇന്ന് അഹിംസയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് മാത്രം നോക്കിയാൽ പോരാ. വീട്ടിൽ കുട്ടിയെ അടിച്ചാണ് അനുസരിപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന വിശ്വാസം, ക്ലാസിൽ ഒരാളെ കൂട്ടമായി പരിഹസിക്കുന്നത്, ജോലിസ്ഥലത്ത് അപമാനിക്കുന്നത്, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നത് എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം. ശാരീരിക ആക്രമണത്തിനൊപ്പം മാനസിക പീഡനവും ഓൺലൈൻ അധിക്ഷേപവും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ അതിക്രമത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് യുനെസ്കോ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. സുരക്ഷിതമായ പഠനാന്തരീക്ഷത്തിന് വ്യക്തമായ നയങ്ങളും അധ്യാപകപരിശീലനവും പരാതിപ്പെടാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും ആവശ്യമാണ്.

നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഈ സന്ദേശം കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ അതിന് ലളിതമായ രൂപങ്ങളുണ്ട്. കോപം വന്നാൽ മറുപടി പറയുന്നതിനുമുമ്പ് സമയം എടുക്കുക. അഭിപ്രായത്തോട് വിയോജിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിയെ അപമാനിക്കാതിരിക്കുക. കുട്ടികളുടെ തർക്കത്തിൽ അടിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം സംസാരിക്കാനും സഹായം തേടാനും പഠിപ്പിക്കുക. ഒരു വാർത്ത പങ്കിടുന്നതിനുമുമ്പ് അത് പരിശോധിക്കുക. അനീതിക്കെതിരെ തെളിവോടെയും കൂട്ടായ്മയോടെയും ശബ്ദമുയർത്തുക. ഇവ ദിനത്തിന്റെ സന്ദേശത്തിൽനിന്ന് നമ്മുടെ സാഹചര്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാവുന്ന പ്രായോഗിക വഴികളാണ്.

പീഡനം അനുഭവിക്കുന്ന ഒരാളോട് സഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണമെന്ന് പറയാൻ അഹിംസയെ ഉപയോഗിക്കരുത്. അയാളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുകയും സഹായം ലഭ്യമാക്കുകയും അനീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും വേണം. അഹിംസയുടെ പേരിൽ അനീതിക്ക് ഇടം നൽകുമ്പോൾ അതിന്റെ ലക്ഷ്യം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

ഒക്ടോബർ 2ന് ഗാന്ധിയുടെ ചിത്രത്തിനു മുന്നിൽ പൂവയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം നമുക്ക് സ്വന്തം പെരുമാറ്റവും പരിശോധിക്കാം. വീട്ടിലും പൊതുസ്ഥലത്തും നമ്മളേക്കാൾ അധികാരം കുറഞ്ഞവരോട് എങ്ങനെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? വിയോജിക്കുന്നവരുടെ അവകാശത്തെ എത്രത്തോളം മാനിക്കുന്നു? അനീതി കാണുമ്പോൾ എങ്ങനെ ഇടപെടുന്നു? ചരിത്രത്തിലെ വലിയ സമരങ്ങൾ നമ്മളെ പഠിപ്പിച്ച അഹിംസ, ഇന്നത്തെ ജീവിതത്തിൽ അർത്ഥമുള്ളതാകുന്നത് ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയാണ്.

Sources

• United Nations — International Day of Non-Violence
• United Nations General Assembly — Resolution A/RES/61/271, adopted on 15 June 2007
• Ministry of External Affairs, Government of India — India’s Foreign Relations, 2007
• Harvard Divinity School — Nonviolence (Ahiṃsā)
• International Center on Nonviolent Conflict — The Indian Independence Struggle, 1930–1931
• Kerala Tourism, Government of Kerala — Vaikom Satyagraha
• Stanford University, The Martin Luther King, Jr. Research and Education Institute — Gandhi, Mohandas K. and “My Trip to the Land of Gandhi”
• NobelPrize.org — Leymah Gbowee: Biographical
• UNESCO — What You Need to Know About Ending Violence in and Through Education