ജോധ്പുർ, 2026 സെപ്റ്റംബർ 8:

രാജസ്ഥാനിലെ പാലി ജില്ലയിലെ ജവായി പുള്ളിപ്പുലി ആവാസമേഖലയ്ക്ക് ചുറ്റും ഒരു കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഇടക്കാല നിർമാണ നിയന്ത്രണ മേഖലയായി കണക്കാക്കണമെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. 2026 സെപ്റ്റംബർ 5നാണ് ജസ്റ്റിസ് പുഷ്പേന്ദ്ര സിങ് ഭാട്ടി, ജസ്റ്റിസ് രേഖ ബൊറാന എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. അപൂർവ അഗ്രവത് നൽകിയ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയിലാണ് ഉത്തരവ്. ഹർജിക്കാരിക്കായി വിക്രം നിംബാർക്ക്, ദിലീപ് കുമാർ, ഹർഷ് ഗുപ്ത, മഹേന്ദ്ര കുമാർ ഗുർജർ എന്നിവർ ഹാജരായി. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള എതിർകക്ഷികൾക്കായി ഭാരത് വ്യാസ്, വൈഭവ് ഭൻസാലി, ടി.സി. ശർമ, മഹാവീർ ബിഷ്ണോയ്, നരേന്ദ്ര സിങ് രാജ്പുരോഹിത്, ബി.എൽ. ഭാട്ടി, സച്ചിൻ ആചാര്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അഭിഭാഷകർ ഹാജരായി.

ഹോട്ടലും റിസോർട്ടും ഖനനവും ഒരു കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ അനുവദിക്കരുത്

ജവായി പുള്ളിപ്പുലി സംരക്ഷണകേന്ദ്രത്തിന്റെ വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ പുതിയ വാണിജ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അനുവദിക്കരുതെന്ന 2015 മാർച്ച് 31ലെ സർക്കാർ ഉത്തരവ് കർശനമായി നടപ്പാക്കാനാണ് കോടതി നിർദേശം. പുതിയ ഹോട്ടൽ, റിസോർട്ട്, ഗസ്റ്റ് ഹൗസ്, ഹോംസ്റ്റേ, ടൂറിസം ക്യാമ്പ് തുടങ്ങിയവയ്ക്കും പുതിയ വ്യവസായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഖനനത്തിനും അനുമതി നൽകാനാകില്ല. ഈ മേഖലയിലെ ഭൂമി തരംമാറ്റത്തിനും റവന്യൂ അധികൃതർ അനുമതി നൽകരുത്.

പുള്ളിപ്പുലിയുടെ ഗുഹ മുതൽ ഒരു കിലോമീറ്റർ നിർമാണ നിയന്ത്രണ മേഖല

തിരിച്ചറിഞ്ഞ പുള്ളിപ്പുലി ഗുഹകൾ, മടകൾ, പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങൾ, സ്ഥിരമായി വിശ്രമിക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ, മലയുടെ അടിവാര ആവാസകേന്ദ്രങ്ങൾ, സഞ്ചാരപാതകൾ തുടങ്ങിയ നിർണായക ആവാസഘടകങ്ങളുടെ പുറംഅറ്റത്തുനിന്ന് തിരശ്ചീനമായി ഒരു കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് നിർമാണ നിയന്ത്രണ മേഖലയായി കണക്കാക്കേണ്ടത്. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം എന്തായാലും പുള്ളിപ്പുലി ഗുഹയോ മടയോ ഉള്ള മലകളിൽ പുതിയ നിർമാണം, മല മുറിക്കൽ, സ്ഫോടനം, ഖനനം തുടങ്ങിയവ അനുവദിക്കരുതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഒരു കിലോമീറ്റർ സ്ഥിരമായ നിർമാണനിരോധന പരിധിയല്ലെന്ന് കോടതി

ഒരു കിലോമീറ്റർ എന്നത് സ്ഥിരമായ പരിസ്ഥിതി അതിർത്തിയോ എല്ലാ നിർമാണങ്ങളും എന്നെന്നേക്കുമായി നിരോധിക്കുന്ന പരിധിയോ അല്ലെന്ന് ബെഞ്ച് പ്രത്യേകം വ്യക്തമാക്കി. ജവായി മേഖലയെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി സർക്കാർ സമഗ്ര നയം കൊണ്ടുവരുന്നതുവരെ മുൻകരുതൽ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഇടക്കാല നിയന്ത്രണ പരിധിയായാണ് ഇത് നിശ്ചയിച്ചത്. എല്ലാ നിർമാണങ്ങളും ആയിരം മീറ്ററിനുള്ളിൽ പൂർണമായി നിരോധിക്കണമെന്ന ഹർജിക്കാരിയുടെ ആവശ്യവും നൂറ് മീറ്ററിന് പുറത്തു നിയന്ത്രിത നിർമാണം അനുവദിക്കണമെന്ന മറ്റൊരു നിർദേശവും അന്തിമ മാനദണ്ഡമായി കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല.

ഗ്രാമവാസികളുടെ വീടിനും കൃഷിക്കും പൂർണ വിലക്കില്ല

നിലവിലുള്ള ഗ്രാമവാസ മേഖലകളിലെ യഥാർഥ താമസവീടുകളുടെ നിർമാണം, നിയമാനുസൃത വീടുകളുടെ വലിയ വിപുലീകരണമില്ലാത്ത അറ്റകുറ്റപ്പണി, സ്കൂളുകൾ, അങ്കണവാടികൾ, ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങൾ, കുടിവെള്ള പദ്ധതികൾ തുടങ്ങിയ അവശ്യ സേവനങ്ങൾ ഒരു കിലോമീറ്റർ പരിധിയിലാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം നിരോധിക്കരുതെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പരമ്പരാഗത കൃഷി, മേച്ചിൽ തുടങ്ങിയ ഉപജീവന പ്രവർത്തനങ്ങളും തുടരാം. എന്നാൽ നിയമപ്രകാരമുള്ള അനുമതികളും വന്യജീവി സൗഹൃദമായ വെളിച്ചം, ശബ്ദം, മാലിന്യസംസ്കരണം, വേലി തുടങ്ങിയ നിബന്ധനകളും പാലിക്കണം.

നിലവിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് പ്രവർത്തിക്കാം; പുതിയ വിപുലീകരണം വേണ്ട

നിയന്ത്രണ മേഖലയിലെ നിയമാനുസൃതമായി നിലവിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് വ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ച് പ്രവർത്തനം തുടരാം. എന്നാൽ പുതിയ കൂട്ടിച്ചേർക്കലോ രൂപമാറ്റമോ വിപുലീകരണമോ അനുവദിക്കരുത്. ഭൂമി തരംമാറ്റം, കെട്ടിട അനുമതി, വിപുലീകരണം എന്നിവയ്ക്കുള്ള പരിഗണനയിലുള്ള അപേക്ഷകൾ പുതിയ ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീർപ്പാക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

എട്ട് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ പുള്ളിപ്പുലി ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഭൂപടം തയ്യാറാക്കണം

പാലി ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സ് റവന്യൂ വകുപ്പുമായി ചേർന്ന് എട്ട് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഭൗമസ്ഥാനം രേഖപ്പെടുത്തിയ ഇടക്കാല ഭൂപടം തയ്യാറാക്കണം. പുള്ളിപ്പുലി ഗുഹകൾ, മടകൾ, പ്രജനന-വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങൾ, സഞ്ചാരപാതകൾ, ജലസ്രോതസ്സുകൾ, നിലവിലുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ, റോഡുകൾ, വാണിജ്യ ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ രേഖപ്പെടുത്തണം. ഭൂപടം പാലി ജില്ലാ കളക്ടറുടെയും വനംവകുപ്പിന്റെയും വെബ്സൈറ്റുകളിലും ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

സമഗ്ര നയം വരുന്നതുവരെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ തുടരും

2026 മാർച്ച് 23ലെ സഫാരി നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുൻ ഉത്തരവുകളും സംസ്ഥാന സർക്കാർ തയ്യാറാക്കിയ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസം നടപടിക്രമങ്ങളും പുതിയ വിധിയുടെ ഭാഗമായി തുടരും. നിർദേശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള വകുപ്പുതല ഏകോപനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം പാലി ജില്ലാ കളക്ടർക്കും ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സിനുമാണ്. ഈ നിർദേശങ്ങളോടെ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി കോടതി തീർപ്പാക്കി.

സ്വകാര്യഭൂമിയിലും വന്യജീവി ആവാസസംരക്ഷണം നിർണായകമാകും

വന്യജീവികളുടെ സംരക്ഷണം വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത വനാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ലെന്നാണ് വിധിയിലെ പ്രധാന നിയമവ്യാഖ്യാനം. പുള്ളിപ്പുലികളുടെ ഗുഹകളും പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങളും സഞ്ചാരപാതകളും സ്വകാര്യ, റവന്യൂ, സമൂഹ ഭൂമികളിലാണെന്ന കാരണത്താൽ സംരക്ഷണത്തിന് പുറത്താകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം പ്രദേശവാസികളുടെ സാധാരണ താമസ, കാർഷിക, പൊതുസേവന ആവശ്യങ്ങളും പരിസ്ഥിതിക്ക് ഗുരുതരമായ വാണിജ്യ വികസനവും ഒരേ രീതിയിൽ കാണരുതെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. രാജസ്ഥാനിൽ വന്യജീവി ആവാസമേഖലകൾക്ക് സമീപമുള്ള വികസനാനുമതികൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ യഥാർഥ ആവാസവ്യവസ്ഥയും വന്യജീവികളുടെ സഞ്ചാരവും പരിഗണിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം വിധി ശക്തമാക്കുന്നു.