ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27-

പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതിക്ക് സമീപമുള്ള റേസ് കോഴ്സ് മേഖലയിലെ ബി.ആർ. ക്യാമ്പ്, മസ്ജിദ് ക്യാമ്പ്, ഡി.ഐ.ഡി. കോളനി എന്നീ മൂന്ന് ചേരികളിലെ താമസക്കാർക്ക് സ്ഥലം ഒഴിഞ്ഞ് സാവ്ദ ഘേവ്രയിലെ ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡ് കോളനിയിലേക്ക് മാറാൻ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി ആറാഴ്ച സമയം അനുവദിച്ചു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 25നാണ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഡി.കെ. ഉപാധ്യായ, ജസ്റ്റിസ് തേജസ് കാരിയ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. രാകേഷ് ബൻസാൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ വേഴ്സസ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ എന്ന അപ്പീലിലാണ് നടപടി.  2015ലെ പുനരധിവാസ നയം ലംഘിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തിയെങ്കിലും പുനരധിവാസം മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കുന്ന തരത്തിലായിരിക്കണമെന്ന് വ്യക്തമാക്കി.

ആറാഴ്ചയ്ക്കകം താമസക്കാർ മാറണം; അതിന് ശേഷം ഭൂമി ഒഴിപ്പിക്കാം

മൂന്ന് ചേരികളിലെയും താമസക്കാർ ഉത്തരവിന്റെ തീയതി മുതൽ ആറാഴ്ചയ്ക്കകം നിലവിലെ താമസസ്ഥലം ഒഴിഞ്ഞ് സാവ്ദ ഘേവ്രയിൽ അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള താമസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മാറണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. ഈ കാലയളവിന് ശേഷവും ഭൂമി ഒഴിഞ്ഞുകിട്ടാത്ത സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ പൊലീസിന്റെ സഹായത്തോടെ ഒഴിപ്പിക്കാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം, പുതിയ താമസസ്ഥലത്തേക്ക് കുടുംബങ്ങളുടെ വീട്ടുപകരണങ്ങളും മറ്റ് സാധനങ്ങളും മാറ്റുന്നതിനുള്ള ഗതാഗതസൗകര്യം ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡ് ഒരുക്കണമെന്നും നിർദേശം നൽകി.

പുനരധിവാസം പേരിലൊതുങ്ങരുത്; അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ സൗകര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കണം

ചേരി നിവാസികളെ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റുന്നത് മാത്രം പുനരധിവാസമായി കാണാനാകില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 21 ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സും ഉൾപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പുതിയ താമസസ്ഥലത്ത് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ജീവിതനിലവാരത്തിന് ആവശ്യമായ സംവിധാനങ്ങളും ഉറപ്പാക്കണം. ജൂണിൽ അധികൃതർ നൽകിയ ഉറപ്പുകൾ പൂർണമായി പാലിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

പുനരധിവാസം നിരീക്ഷിക്കാൻ വിരമിച്ച ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഏഴംഗ സമിതി

ബി.ആർ. ക്യാമ്പ്, മസ്ജിദ് ക്യാമ്പ്, ഡി.ഐ.ഡി. കോളനി എന്നിവിടങ്ങളിലെ താമസക്കാരുടെ പുനരധിവാസം തുടർച്ചയായി നിരീക്ഷിക്കാൻ ഏഴംഗ സമിതി രൂപീകരിക്കാനും ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു. വിരമിച്ച ഡൽഹി ഹയർ ജുഡീഷ്യൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരിക്കും സമിതിയുടെ അധ്യക്ഷൻ. സമിതിയുടെ കാലാവധി ആറുമാസമാണ്. ആവശ്യമെങ്കിൽ ഇത് രണ്ടുമാസം കൂടി നീട്ടാം. പുതിയ താമസസ്ഥലത്ത് ആവശ്യമായ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന് സമിതി ഇടയ്ക്കിടെ യോഗം ചേർന്ന് പരിശോധിക്കണം.

അഞ്ചുകിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ പുനരധിവാസം വേണമെന്ന വാദം കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല

2015ലെ പുനരധിവാസ നയം പ്രകാരം സാധാരണയായി ഒഴിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തോ അതിന്റെ അഞ്ചുകിലോമീറ്റർ പരിധിക്കുള്ളിലോ പകരം താമസം നൽകണമെന്ന വ്യവസ്ഥയുണ്ടെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ അസാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡിന്റെ മുൻകൂർ അനുമതിയോടെ അതിനപ്പുറത്തും പുനരധിവാസം അനുവദിക്കാമെന്ന വ്യവസ്ഥയും നയത്തിലുണ്ട്. അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ പരിധിക്കുള്ളിൽ അനുയോജ്യമായ ഫ്ലാറ്റുകളോ സ്ഥലമോ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാലാണ് സാവ്ദ ഘേവ്ര തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതെന്ന അധികൃതരുടെ വിശദീകരണം കോടതി അംഗീകരിച്ചു.

കേന്ദ്രസർക്കാർ പുനരധിവാസ നടപടി നടത്തുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമല്ലെന്ന് കോടതി

പുനരധിവാസ നടപടികൾ ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡിനു പകരം കേന്ദ്ര ഭവന-നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയം നടത്തുന്നത് 2015ലെ നയത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്ന വാദവും കോടതി തള്ളി. ഡൽഹി അർബൻ ഷെൽട്ടർ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് ബോർഡ് നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം കേന്ദ്രസർക്കാരിനും ചേരികൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മൂന്ന് ചേരികളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭൂമിയുടെ ഉടമ കേന്ദ്രസർക്കാരാണെന്നും അതിന്റെ പരിപാലനം കേന്ദ്ര ഭവന-നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ലാൻഡ് ആൻഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് ഓഫീസിനാണെന്നും കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി.

2015ലെ പുനരധിവാസ നയവും മുൻ കോടതി ഉത്തരവും പാലിച്ചാണ് ഒഴിപ്പിക്കൽ നടപടിയെന്ന് കണ്ടെത്തൽ

ഒഴിപ്പിക്കൽ നടപടി ഉന്നതാധികാര സമിതിയുടെ തീരുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണെന്നും അത് ബോർഡ് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി. 2023 സെപ്റ്റംബർ 18ലെ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ സ്വമേധയാ എടുത്ത കേസിലെ ഉത്തരവും 2015ലെ പുനരധിവാസ നയവും കരട് നടപടിക്രമവും പാലിച്ചാണ് നടപടി സ്വീകരിച്ചതെന്ന് ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി. അതിനാൽ ഒഴിപ്പിക്കൽ നടപടിയെ നിയമവിരുദ്ധമെന്ന നിലയിൽ റദ്ദാക്കാൻ കോടതി തയ്യാറായില്ല.

ഒഴിപ്പിക്കൽ തടഞ്ഞില്ല; പകരം താമസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പാക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകളോടെ അപ്പീലുകൾ തീർപ്പാക്കി

ഹൈക്കോടതി മൂന്ന് ചേരികളിലെ ഒഴിപ്പിക്കൽ റദ്ദാക്കിയിട്ടില്ല. പകരം, ആറാഴ്ചത്തെ സമയം നൽകി സാവ്ദ ഘേവ്രയിലേക്കുള്ള പുനരധിവാസം പൂർത്തിയാക്കാനും അതിന്റെ നിലവാരം ഏഴംഗ സമിതിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഉറപ്പാക്കാനും നിർദേശിച്ചാണ് അപ്പീലുകൾ തീർപ്പാക്കിയത്. അതിനാൽ കേസിന്റെ അന്തിമ ഫലം താമസക്കാർക്ക് നിലവിലെ സ്ഥലത്ത് തുടരാനുള്ള അവകാശമല്ല; അനുവദിച്ച പകരം താമസത്തിലേക്ക് മാറാൻ സമയം ലഭിച്ചതും പുനരധിവാസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിന് കോടതി മേൽനോട്ടം ഉറപ്പാക്കിയതുമാണ്.

ചേരി ഒഴിപ്പിക്കലിൽ പുനരധിവാസം മനുഷ്യാന്തസ്സുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ഹൈക്കോടതി നിലപാട് സംസ്ഥാനതലത്തിൽ പ്രാധാന്യമാകും

നിയമപരമായി, ഡൽഹിയിലെ ചേരി പുനരധിവാസ നടപടികളിൽ 2015ലെ നയം എങ്ങനെ നടപ്പാക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ ഈ ഉത്തരവ് വ്യക്തത നൽകുന്നു. സാമൂഹികതലത്തിൽ, താമസക്കാരെ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് മാറ്റുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം പുനരധിവാസം പൂർത്തിയായതായി കണക്കാക്കാനാകില്ലെന്നും അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കണമെന്നും കോടതി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ, ഒഴിപ്പിക്കൽ അനുവദിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ പുനരധിവാസത്തിന്റെ യഥാർഥ നിലവാരം സ്വതന്ത്ര സമിതിയിലൂടെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന രീതിയാണ് ഈ കേസിലെ പ്രധാന മാറ്റം.