25 ആഗസ്ത് 2026

2008 നവംബർ 26.–മുംബൈയിലെ താജ് ഹോട്ടൽ, ഒബറോയ് ട്രൈഡന്റ്, ഛത്രപതി ശിവജി ടെർമിനസ് അടക്കമുള്ള ഇടങ്ങളിൽ 10 ഭീകരർ നടത്തിയ ആക്രമണം നാല് ദിവസം നീണ്ടു. 166 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 300ഓളം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിന്റെ ഗൂഢാലോചനയിലും നടത്തിപ്പിലും പാകിസ്താൻ ആസ്ഥാനമായ ലഷ്കർ-ഇ-തൊയ്ബയുടെ മുതിർന്ന നേതാക്കളായ ഹഫിസ് സയ്യിദ്, സക്കിയുർ റഹ്മാൻ ലഖ്‌വി അടക്കമുള്ളവർക്ക് പങ്കുണ്ടെന്നാണ് ഇന്ത്യൻ അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ കേസ്. ഇപ്പോൾ പാകിസ്താനിലുള്ള ഇവരെ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് മുംബൈ പ്രത്യേക കോടതി പുതിയ നിയമത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ വിചാരണയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത്.

കുറ്റപത്രത്തിൽ ഹഫിസ് സയ്യിദിന്റെ പേര് എങ്ങനെ എത്തി?

26/11 കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണത്തിൽ ഹഫിസ് സയ്യിദിന്റെ പങ്ക് വെറും സംശയമായി മാത്രമല്ല, അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ ശേഖരിച്ച തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കുറ്റപത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2009ലെ മുംബൈ ഭീകരാക്രമണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ എൻഐഎയുടെ ഔദ്യോഗിക രേഖയിൽ ഹഫിസ് മുഹമ്മദ് സയ്യിദ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലഷ്കർ-ഇ-തൊയ്ബ, ഹുജി നേതാക്കളുടെ പങ്ക് അന്വേഷണത്തിൽ വ്യക്തമായതായി പറയുന്നു. ഗൂഢാലോചന, ഭീകരപ്രവർത്തനം, കൊലപാതകം തുടങ്ങിയ ഗുരുതര കുറ്റങ്ങളാണ് കുറ്റപത്രത്തിൽ ചുമത്തിയത്. പാകിസ്താനിലുള്ള പ്രതികൾക്കെതിരെ അറസ്റ്റ് വാറന്റും പിന്നീട് ഇന്റർപോൾ റെഡ് നോട്ടീസും ഉൾപ്പെടെയുള്ള നടപടികളും സ്വീകരിച്ചു.

ഇവിടെ ഒരു നിയമപരമായ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കണം. കുറ്റപത്രത്തിൽ പ്രതിയാക്കിയതും കോടതി കുറ്റക്കാരനെന്ന് വിധിച്ചതും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഹഫിസ് സയ്യിദിന്റെ കുറ്റം കോടതി ഇതുവരെ അന്തിമമായി തെളിയിച്ചിട്ടില്ല. ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നത് ആരോപണങ്ങളും തെളിവുകളും പരിശോധിക്കുന്ന വിചാരണ നടപടിയാണ്.

വിധി പ്രതിയുടെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ പറയാനുള്ള വ്യവസ്ഥ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

പഴയ ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമത്തിൽ പ്രതി ഒളിവിൽ പോയാൽ കോടതി ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സാക്ഷിമൊഴികൾ രേഖപ്പെടുത്തി കേസ് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാമായിരുന്നു. എന്നാൽ അന്തിമ വിധി പ്രതിയുടെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ പറയാനുള്ള പൊതുവായ വ്യവസ്ഥ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിദേശത്ത് ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രതികൾക്കെതിരായ വിചാരണ വർഷങ്ങളോളം നീളുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. 2023ലെ ഭാരതീയ നാഗരിക സുരക്ഷാ സംഹിത ഇതിൽ വലിയ മാറ്റമാണ് കൊണ്ടുവന്നത്.

ബി.എൻ.എസ്.എസ് 356: പ്രതിയില്ലെങ്കിലും വിചാരണ

ഭാരതീയ നാഗരിക സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ 356-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം, വിചാരണ ഒഴിവാക്കാൻ ഒളിവിൽ പോയി പ്രഖ്യാപിത കുറ്റവാളിയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ഒരാളെ, ഉടൻ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, ചില നിർബന്ധിത നടപടികൾ പാലിച്ച ശേഷം അസാന്നിധ്യത്തിൽ വിചാരണ ചെയ്യാം. കോടതി കാരണം രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.

പക്ഷേ ഇത് പൊലീസിന് ഇഷ്ടമുള്ളപ്പോൾ ചെയ്യാവുന്ന നടപടിയല്ല. രണ്ട് തുടർച്ചയായ അറസ്റ്റ് വാറന്റുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കണം. അവയ്ക്കിടയിൽ കുറഞ്ഞത് 30 ദിവസത്തെ ഇടവേള വേണം. പ്രതിയുടെ അവസാനമായി അറിയപ്പെട്ട വിലാസം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശത്ത് പത്രപരസ്യം നൽകണം. ബന്ധുക്കളെയോ സുഹൃത്തുക്കളെയോ അറിയിക്കണം. വീടിനും ബന്ധപ്പെട്ട പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലും വിചാരണയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിയിപ്പ് പതിക്കണം. കുറ്റം ചുമത്തി 90 ദിവസം കഴിഞ്ഞ ശേഷമേ അസാന്നിധ്യ വിചാരണ തുടങ്ങാനാകൂ. അഭിഭാഷകൻ ഇല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ ചെലവിൽ പ്രതിക്ക് അഭിഭാഷകനെയും നൽകണം.

അപ്പോൾ കുറ്റക്കാരനെന്ന് വിധിച്ചാൽ ശിക്ഷിക്കുമോ?

അതെ. ഇതാണ് പുതിയ നിയമത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മാറ്റം.

ബി.എൻ.എസ്.എസ് 356 പ്രകാരം വിചാരണ പൂർത്തിയാക്കി കോടതി കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ അസാന്നിധ്യത്തിലിരിക്കെ തന്നെ വിധിയും ശിക്ഷയും പ്രഖ്യാപിക്കാം. പ്രതിയെ പിന്നീട് കണ്ടെത്തുമ്പോൾ വീണ്ടും അതേ കുറ്റത്തിന് ആദ്യം മുതൽ വിചാരണ നടത്തേണ്ടതില്ല. വിചാരണയും വിധിയും നിയമപ്രകാരം സാധുവായി തുടരും. പ്രതി പിന്നീട് പിടിയിലായാലും ഇതിനകം ആരംഭിച്ച വിചാരണ തടസ്സപ്പെടില്ല.

പക്ഷേ അതോടെ പ്രതിയുടെ നിയമപരമായ വഴികൾ പൂർണമായി അടയുന്നില്ല. അസാന്നിധ്യത്തിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടയാൾ അപ്പീൽ നൽകണമെങ്കിൽ ആദ്യം അപ്പീൽ കോടതിയിൽ ഹാജരാകണം. എന്നാൽ വിധി വന്നിട്ട് മൂന്ന് വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ ആ ശിക്ഷയ്ക്കെതിരായ അപ്പീൽ നൽകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് 356(7) വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഹഫിസ് സയ്യിദിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇനി എന്താണ്?

26/11 കേസിൽ ഹഫിസ് സയ്യിദ് ഉൾപ്പെടെ ആറ് പാകിസ്താൻ സ്വദേശികൾക്കെതിരെ പ്രഖ്യാപനം പുറപ്പെടുവിച്ച നടപടിക്ക് പിന്നാലെയാണ് അസാന്നിധ്യ വിചാരണ തുടങ്ങാനുള്ള നീക്കം. ഹഫിസ് സയ്യിദും ലഖ്‌വിയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതികൾ പാകിസ്താനിലാണെന്നതിനാൽ ഉത്തരവ് കൈമാറുന്നതിനായി ഇന്റർപോളിന്റെ സഹായവും തേടിയിട്ടുണ്ട്.

ഇത് ഹഫിസ് സയ്യിദ് കുറ്റക്കാരനാണെന്ന അന്തിമ പ്രഖ്യാപനമല്ല. അദ്ദേഹത്തിന് എതിരായ കേസ് ഇന്ത്യയിലെ കോടതി തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിച്ച് വിധി പറയാനുള്ള വാതിൽ തുറക്കുകയാണ്. പ്രതിയെ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിക്കാനാകാത്തത് മാത്രം കാരണം 26/11 പോലൊരു കേസിന്റെ നിയമനടപടി അനന്തമായി കാത്തിരിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കുകയാണ് പുതിയ നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഹഫിസ് സയ്യിദിനെ 26/11 കേസിൽ പ്രതിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കുറ്റക്കാരനെന്ന് ഇതുവരെ കോടതി വിധിച്ചിട്ടില്ല. ബി.എൻ.എസ്.എസ് 356 പ്രകാരം കർശന നടപടികൾ പാലിച്ച് അസാന്നിധ്യത്തിൽ വിചാരണ നടത്താം. കുറ്റക്കാരനെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ ശിക്ഷിക്കാനും കഴിയും. പിന്നീട് പിടിയിലായാൽ വീണ്ടും ആദ്യം മുതൽ വിചാരണ വേണ്ടതില്ല.

പ്രധാന സ്രോതസുകൾ

India Code, Government of India: Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023, Section 356 on inquiry, trial and judgment in absentia.
National Investigation Agency, Government of India: Official case record documenting the investigation and chargesheet involving Hafiz Muhammad Saeed and other accused in the 26/11 conspiracy.
Bureau of Police Research and Development, Government of India: Official BNSS text and explanatory material on Section 356, including safeguards and appellate provisions.
Delhi High Court: 2026 judgment discussing the distinction between the earlier CrPC position and the new BNSS framework for trial in absentia.