“വധശിക്ഷ മാത്രമേ മതിയാകൂ…” അജ്മൽ കസബ് കേസിൽ കോടതി പറഞ്ഞ അവസാന വാക്കുകൾ
- മാസങ്ങളോളം നീണ്ട വിചാരണ.
- നൂറുകണക്കിന് സാക്ഷികൾ.
- ആയിരക്കണക്കിന് രേഖകൾ.
- ഫോറൻസിക് റിപ്പോർട്ടുകൾ.
- സിസിടിവി ദൃശ്യങ്ങൾ.
- ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ.
- കുറ്റസമ്മത മൊഴി.
- നിയമവാദങ്ങൾ.
എല്ലാം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ മുന്നിൽ ഒരു ചോദ്യമേ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
അജ്മൽ കസബിന് എന്ത് ശിക്ഷ നൽകണം?
കോടതി ആദ്യം കുറ്റങ്ങളുടെ സ്വഭാവം വിലയിരുത്തി.
ഇത് ഒരു സാധാരണ കൊലപാതകമല്ല.
ഒരു വ്യക്തിയെ ലക്ഷ്യമിട്ട ആക്രമണവുമല്ല.
രാജ്യത്തിനെതിരായ സംഘടിത ഭീകരാക്രമണം.
മൂന്ന് ദിവസം നീണ്ട ആക്രമണം.
മുംബൈയുടെ സാമ്പത്തിക, ഭരണ, അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതീകങ്ങളായ കേന്ദ്രങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിട്ട പദ്ധതി.
166 നിരപരാധികൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
238 പേർക്ക് പരിക്കേറ്റു.
155 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ സ്വത്ത് നശിച്ചു.
ഈ ആക്രമണത്തിന്റെ വ്യാപ്തി സാധാരണ ക്രിമിനൽ കേസുകളുടെ പരിധിക്ക് അപ്പുറത്താണെന്ന് കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി.
കോടതി മറ്റൊരു കാര്യവും പ്രത്യേകം പരിശോധിച്ചു.
കസബ് ഒരു ആക്രമണകാരൻ മാത്രമായിരുന്നോ?
അല്ലെങ്കിൽ ആക്രമണത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും സജീവമായി പങ്കെടുത്തയാളോ?
രേഖകൾ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്—
പരിശീലനം നേടി.
- കടൽമാർഗം ഇന്ത്യയിലെത്തി.
- കുബേർ ബോട്ട് തട്ടിയെടുക്കുന്നതിൽ പങ്കെടുത്തു.
- അമർചന്ദ് സോളങ്കിയുടെ കൊലപാതകത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
- സി.എസ്.ടി.യിൽ വെടിവെച്ചു.
- കാമ ആശുപത്രിയിലേക്ക് പോയി.
- പോലീസുകാർക്ക് നേരെ വെടിയുതിർത്തു.
- അവസാനം ഗിർഗാവ് ചൗപാട്ടിവരെ ആക്രമണം തുടർന്നു.
അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് പരിമിതമായിരുന്നില്ലെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി.
തുടർന്ന് കോടതി നിയമപരമായ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയത്തിലേക്ക് കടന്നു.
വധശിക്ഷ ആവശ്യമാണോ?
ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ എല്ലാ കൊലക്കേസുകൾക്കും വധശിക്ഷ നൽകാറില്ല.
വളരെ അപൂർവമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ആ ശിക്ഷ നൽകുന്നത്.
ഈ കേസിലും കോടതി അതേ മാനദണ്ഡമാണ് പ്രയോഗിച്ചത്.
ആക്രമണത്തിന്റെ ആസൂത്രണം.
ഇരകളുടെ എണ്ണം.
ഭീകരതയുടെ വ്യാപ്തി.
രാജ്യസുരക്ഷയ്ക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണം.
സാധാരണ ജനങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിട്ട ക്രൂരത.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ശിക്ഷയുടെ തോത് നിർണയിച്ചത്.
ഹൈക്കോടതി പിന്നീട് സെഷൻസ് കോടതി വിധി പരിശോധിച്ചു.
ഓരോ കുറ്റവും വീണ്ടും വിലയിരുത്തി.
- കുറ്റസമ്മത മൊഴി.
- സാഹചര്യ തെളിവുകൾ.
- ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ.
- സാക്ഷിമൊഴികൾ.
ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം യോജിക്കുന്നതായി കോടതി കണ്ടെത്തി.
സെഷൻസ് കോടതി നടത്തിയ വിലയിരുത്തലിൽ ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യമില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ഈ കേസിൽ മറ്റൊരു കാര്യം ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ഹൈക്കോടതി കസബിന്റെ അപ്പീൽ മാത്രമല്ല പരിഗണിച്ചത്.
സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ അപ്പീലും പരിശോധിച്ചു.
ഫഹീം അൻസാരിയെയും സബാവുദ്ദീൻ ഷെയ്ഖിനെയും വെറുതെവിട്ട വിധി ശരിയാണോ എന്നും കോടതി പരിശോധിച്ചു.
അവസാനം—
അവരെ വെറുതെവിട്ട സെഷൻസ് കോടതി വിധി നിലനിർത്തി.
അതായത്, കസബിനെതിരെ ശക്തമായ തെളിവുകളുണ്ടെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം മറ്റുള്ളവരെയും ശിക്ഷിക്കാൻ കോടതി തയ്യാറായില്ല.
ഓരോ പ്രതിക്കുമെതിരെയുള്ള തെളിവുകൾ പ്രത്യേകം വിലയിരുത്തണമെന്ന ക്രിമിനൽ നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം കോടതി പാലിച്ചു.
ഈ വിധി ഒരു പ്രധാന സന്ദേശവും നൽകി.
ഭീകരാക്രമണം എത്ര ഭീകരമായാലും—
കോടതി വികാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല വിധി പറയുക.
തെളിവുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്.
കുറ്റസമ്മത മൊഴി ഉണ്ടെങ്കിലും അത് പരിശോധിക്കും.
സാക്ഷിമൊഴികൾ വീണ്ടും പരിശോധിക്കും.
ഫോറൻസിക് റിപ്പോർട്ടുകൾ വിലയിരുത്തും.
പ്രതിഭാഗത്തിന്റെ വാദവും കേൾക്കും.
അതിനുശേഷം മാത്രമേ അന്തിമനിഗമനത്തിലെത്തൂ.
അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കേസ് ഇന്ത്യൻ ക്രിമിനൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിലെ ഏറ്റവും സമഗ്രമായി തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ച കേസുകളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധിയോടെ ഒരു ഘട്ടം അവസാനിച്ചു.
പക്ഷേ നിയമയാത്ര അവിടെ അവസാനിച്ചില്ല.
ഇനി കേസ് പോകേണ്ടത് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കോടതിയിലേക്കായിരുന്നു.
സുപ്രീംകോടതി.
അവിടെയും വീണ്ടും എല്ലാ വാദങ്ങളും കേൾക്കും.
ഹൈക്കോടതി ശരിയായിരുന്നോ?
വധശിക്ഷ നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുമോ?
എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അന്തിമ ഉത്തരമാണ് ഇനി വരേണ്ടത്.
ഹൈക്കോടതിക്ക് ശേഷം ഡൽഹിയിലേക്ക്… സുപ്രീംകോടതിയിൽ അജ്മൽ കസബ് ഉന്നയിച്ച അവസാന നിയമപോരാട്ടം
ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വിധി വന്നതോടെ രാജ്യം കരുതിയത് കേസ് അവസാനിച്ചുവെന്നായിരുന്നു.
പക്ഷേ ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ അത് അവസാനമല്ല.
വധശിക്ഷ വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരാൾക്ക് അവസാനമായി നീതി തേടാനുള്ള വേദിയുണ്ട്.
സുപ്രീംകോടതി.
അജ്മൽ കസബും ആ അവകാശം ഉപയോഗിച്ചു.
ഇനി അന്വേഷണം അവസാനിച്ചു.
തെളിവുകൾ ശേഖരിക്കൽ അവസാനിച്ചു.
ഇനി നടക്കാൻ പോകുന്നത് നിയമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പരിശോധനയാണ്.
ഡൽഹിയിലെ സുപ്രീംകോടതിയിൽ കേസ് എത്തിയപ്പോൾ ജഡ്ജിമാരുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നത് ഒരു ചോദ്യം മാത്രമല്ല.
പല ചോദ്യങ്ങളായിരുന്നു.
ഹൈക്കോടതി ശരിയായി തെളിവുകൾ വിലയിരുത്തിയോ?
കുറ്റസമ്മത മൊഴിക്ക് എത്രത്തോളം നിയമപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്?
കസബിന് ന്യായമായ വിചാരണ ലഭിച്ചോ?
വധശിക്ഷ നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുമോ?
ഇവയെല്ലാം വീണ്ടും പരിശോധിക്കപ്പെട്ടു.
സുപ്രീംകോടതിയിൽ പ്രതിഭാഗം വീണ്ടും ആവർത്തിച്ച പ്രധാന വാദം ഇതായിരുന്നു.
“കുറ്റസമ്മത മൊഴി മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ശിക്ഷിക്കാനാവില്ല.”
ഈ വാദം പുതിയത് ആയിരുന്നില്ല.
ഹൈക്കോടിയിലും അത് ഉന്നയിച്ചിരുന്നു.
പക്ഷേ സുപ്രീംകോടതി ഈ വിഷയത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി പരിശോധിച്ചു.
ഇന്ത്യൻ തെളിവ് നിയമം.
ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടം.
മുൻ സുപ്രീംകോടതി വിധികൾ.
എല്ലാം പരിശോധിച്ചു.
പ്രോസിക്യൂഷന്റെ മറുപടി വ്യക്തമായിരുന്നു.
“ഈ കേസ് ഒരു മൊഴിയുടെ കേസ് അല്ല.”
അവർ വീണ്ടും തെളിവുകൾ നിരത്തി.
- സി.എസ്.ടി.യിലെ ചിത്രങ്ങൾ.
- സിസിടിവി.
- കുബേർ ബോട്ട്.
- ജിപിഎസ്.
- സാറ്റലൈറ്റ് ഫോൺ.
- ഫോറൻസിക് റിപ്പോർട്ടുകൾ.
- ബാലിസ്റ്റിക് പരിശോധന.
- ഡി.എൻ.എ.
- ദൃക്സാക്ഷികൾ.
ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ചാണ് കുറ്റം തെളിയിക്കുന്നതെന്ന് അവർ കോടതിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി.
സുപ്രീംകോടതി ഓരോ തെളിവും വീണ്ടും പരിശോധിച്ചു.
ഒന്നും പുതിയതായി ചേർത്തില്ല.
ഹൈക്കോടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ രേഖകൾ.
അതേ സാക്ഷികൾ.
അതേ ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനകൾ.
പക്ഷേ വിലയിരുത്തൽ വീണ്ടും നടത്തി.
കാരണം വധശിക്ഷയുള്ള കേസുകളിൽ ഇന്ത്യയുടെ പരമോന്നത കോടതി സ്വതന്ത്രമായി എല്ലാ തെളിവുകളും പരിശോധിക്കുകയാണ് പതിവ്.
ഈ കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രദ്ധിച്ച മറ്റൊരു കാര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ന്യായമായ വിചാരണ ലഭിച്ചോ?
ഒരു വിദേശ പൗരൻ.
രാജ്യം മുഴുവൻ വെറുത്ത ഒരാൾ.
അദ്ദേഹത്തിന് അഭിഭാഷകനെ ലഭിച്ചോ?
പ്രതിഭാഗത്തിന്റെ വാദം കേട്ടോ?
അപ്പീൽ നൽകാൻ അവസരം ലഭിച്ചോ?
വീഡിയോ കോൺഫറൻസിലൂടെ കോടതി നടപടികൾ കാണാൻ അനുവദിച്ചോ?
ഇവയെല്ലാം കോടതി പരിശോധിച്ചു.
അവസാനം സുപ്രീംകോടതി പറഞ്ഞത്—
നിയമം ആവശ്യപ്പെടുന്ന എല്ലാ നടപടിക്രമങ്ങളും പാലിക്കപ്പെട്ടുവെന്നാണ്.
പിന്നീട് സുപ്രീംകോടതി മറ്റൊരു വലിയ വിഷയത്തിലേക്ക് കടന്നു.
“Rarest of Rare”
ഇന്ത്യയിൽ വധശിക്ഷ നൽകാനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമതത്വം.
ഈ കേസിൽ അത് ബാധകമാണോ?
കോടതി സംഭവങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വീണ്ടും വിലയിരുത്തി.
- 166 ജീവനുകൾ.
- നൂറുകണക്കിന് പരിക്കുകൾ.
- രാജ്യത്തിനെതിരായ യുദ്ധസമാനമായ ആക്രമണം.
- മാസങ്ങളോളം നീണ്ട ആസൂത്രണം.
- സാധാരണ ജനങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിട്ട ക്രൂരത.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്നപ്പോൾ ഈ കേസ് അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായ കേസാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിലയിരുത്തി.
വിധി വന്ന ദിവസം കോടതിമുറിയിൽ വലിയ നിശ്ശബ്ദതയായിരുന്നു.
സുപ്രീംകോടതി ഹൈക്കോടതി വിധി ശരിവച്ചു.
വധശിക്ഷ തുടർന്നു.
നിയമപരമായ ഏറ്റവും വലിയ അപ്പീലും അവസാനിച്ചു.
പക്ഷേ ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ ഇനിയും ഒരു വാതിൽ തുറന്നുകിടക്കുന്നു.
അത് കോടതിയുടേതല്ല.
രാഷ്ട്രപതിയുടേതാണ്.
ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 72 പ്രകാരം ഓരോ വധശിക്ഷാ പ്രതിക്കും ദയാഹർജി നൽകാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്.
കസബും അത് ഉപയോഗിക്കും.
കോടതികൾ അവസാനിച്ച ശേഷമുള്ള അവസാന നിയമയാത്ര അവിടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.
അവസാന ഫയൽ… രാഷ്ട്രപതിയുടെ മേശപ്പുറത്ത് എത്തിയ കസബിന്റെ ദയാഹർജി; പിന്നെ ഇന്ത്യ രഹസ്യമായി നടത്തിയ ‘ഓപ്പറേഷൻ എക്സ്’
സുപ്രീംകോടതിയും വധശിക്ഷ ശരിവച്ചു.
സാധാരണ നിലയിൽ ഒരു കേസിന്റെ അവസാനമാകേണ്ട ഘട്ടമായിരുന്നു അത്.
പക്ഷേ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന ഒരു അവസാന അവസരം കൂടി നൽകുന്നുണ്ട്.
ദയാഹർജി.
കോടതികൾ നിയമം നോക്കിയാണ് വിധി പറയുന്നത്.
എന്നാൽ രാഷ്ട്രപതിക്ക് ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 72 പ്രകാരം കരുണ കാണിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക അധികാരമുണ്ട്.
അത് കോടതി നടപടികളുടെ ഭാഗമല്ല.
ഭരണഘടന നൽകുന്ന പ്രത്യേക അധികാരമാണ്.
അജ്മൽ കസബും ആ അവകാശം ഉപയോഗിച്ചു.
ദയാഹർജി സമർപ്പിച്ചു.
ആ അപേക്ഷ നേരിട്ട് രാഷ്ട്രപതിയുടെ മേശയിലെത്തില്ല.
ആദ്യം ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം പരിശോധിക്കും.
- കോടതി വിധികൾ.
- നിയമോപദേശങ്ങൾ.
- സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ അഭിപ്രായം.
- സുരക്ഷാ ഏജൻസികളുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ.
എല്ലാം വിലയിരുത്തിയ ശേഷമാണ് ശുപാർശ രാഷ്ട്രപതിക്ക് അയയ്ക്കുന്നത്.
അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ രാജ്യം മറ്റൊരു കാര്യം കൂടി ചർച്ച ചെയ്യുകയായിരുന്നു.
കസബ് ഇപ്പോഴും ജീവനോടെയുണ്ട്.
അയാൾ കഴിയുന്നത് മുംബൈയിലെ ആർതർ റോഡ് ജയിലിൽ.
ഇത്രയും വലിയ ഭീകരനെ എത്രകാലം അവിടെ സൂക്ഷിക്കാനാകും?
രക്ഷപ്പെടുത്താൻ ശ്രമമുണ്ടായാൽ?
വീണ്ടും ആക്രമണമുണ്ടായാൽ?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾ കേന്ദ്രസർക്കാരിനും സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾക്കും വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു.
ദയാഹർജി തള്ളിയതോടെ സർക്കാർ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നു.
ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് ഒരൊറ്റ കാര്യം.
വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കുക.
പക്ഷേ അത് എങ്ങനെ?
രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സുരക്ഷാപ്രധാനമായ തടവുകാരനാണ് കസബ്.
വിവരം പുറത്തായാൽ?
മാധ്യമങ്ങൾ അറിയുകയാണെങ്കിൽ?
ഭീകരസംഘടനകൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ?
എല്ലാം രഹസ്യമായി നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.
അവിടെയാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ സുരക്ഷാ ഓപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നിന് തുടക്കമായത്.
കസബിനെ മുംബൈയിൽ നിന്ന് പൂനെയിലെ യെർവാഡ സെൻട്രൽ ജയിലിലേക്ക് മാറ്റാൻ തീരുമാനിച്ചു.
പക്ഷേ ആരും അറിയാൻ പാടില്ല.
ജയിലിലെ പല ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കുപോലും അവസാന നിമിഷംവരെ വിവരം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.
2012 നവംബർ 19. രാത്രി.
ആർതർ റോഡ് ജയിലിനുള്ളിൽ അസാധാരണ ചലനം.
പക്ഷേ പുറത്തുള്ള ലോകം ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല.
കസബിനെ പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
പ്രത്യേക സുരക്ഷാ വാഹനത്തിലാക്കി.
വഴിയിലുടനീളം കനത്ത സുരക്ഷ.
മൊബൈൽ ആശയവിനിമയത്തിനും നിയന്ത്രണങ്ങൾ.
ആ യാത്രയ്ക്ക് പിന്നീട് സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നൽകിയ രഹസ്യനാമം—
“ഓപ്പറേഷൻ എക്സ്.”
അർധരാത്രിക്ക് മുമ്പേ കസബ് യെർവാഡ ജയിലിലെത്തി.
ഇനി രാജ്യം അറിയാതെ അവസാന ഒരുക്കങ്ങൾ.
വധശിക്ഷയുടെ തീയതി നിശ്ചയിച്ചു.
ജയിലിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി.
- ഡോക്ടർമാർ.
- ജയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ.
- മജിസ്ട്രേറ്റ്.
എല്ലാവരും നിയമപ്രകാരം വേണ്ട ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി.
2012 നവംബർ 21.
പുലർച്ചെ.
യെർവാഡ സെൻട്രൽ ജയിൽ.
അജ്മൽ കസബിന് വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കി.
നടപടികൾ പൂർത്തിയായ ശേഷമാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി രാജ്യത്തെ വിവരം അറിയിച്ചത്.
അത് വരെ ഇന്ത്യയിലെ മാധ്യമങ്ങൾക്കും ലോകത്തിലെ മറ്റു രാജ്യങ്ങൾക്കും ഈ വിവരം അറിയില്ലായിരുന്നു.
പിന്നീട് മറ്റൊരു തീരുമാനവും സർക്കാർ എടുത്തു.
കസബിന്റെ മൃതദേഹം പാകിസ്താൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയില്ല.
അതോടെ യെർവാഡ ജയിലിനുള്ളിൽ തന്നെ രഹസ്യമായി സംസ്കരിച്ചു.
സ്ഥലം പൊതുവിൽ വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല.
കാരണം, അത് ഒരു തീവ്രവാദ അനുകൂല കേന്ദ്രമായി മാറരുതെന്നായിരുന്നു സുരക്ഷാ ഏജൻസികളുടെ വിലയിരുത്തൽ.
ഇതോടെ നിയമപരമായ യാത്ര അവസാനിച്ചു.
പക്ഷേ 26/11 അന്വേഷണം അവസാനിച്ചില്ല.
കാരണം അജ്മൽ കസബ് വെറും ഒരു ആക്രമണകാരനായിരുന്നു.
അന്വേഷണം ഉയർത്തിയ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം ഇന്നും അതുതന്നെയാണ്.
ആക്രമണം ആസൂത്രണം ചെയ്തവർ?
പരിശീലനം നൽകിയവർ?
സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകിയവർ?
അതിർത്തിക്കപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന് ഓരോ മിനിറ്റും നിർദ്ദേശം നൽകിയവർ?
അവർക്കെതിരായ അന്വേഷണം, അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മർദ്ദം, നയതന്ത്ര പോരാട്ടം എന്നിവ വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു.
പരമ്പരയുടെ സമാപനം
26/11 കേസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഒരു ഭീകരാക്രമണത്തിന്റെ കഥയല്ല.
അത് അന്വേഷണത്തിന്റെ കഥയാണ്.
- ഒരു മത്സ്യബന്ധന ബോട്ട്.
- ഒരു ജിപിഎസ് ഉപകരണം.
- ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫ്.
- ഒരു സിസിടിവി ദൃശ്യം.
- ഒരു സാറ്റലൈറ്റ് ഫോൺ.
- ഒരു കോൺസ്റ്റബിൾ ജീവൻ ബലിയർപ്പിച്ച് ജീവനോടെ പിടികൂടിയ പ്രതി.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ഭീകരാക്രമണങ്ങളിലൊന്നിന്റെ ഗൂഢാലോചന കോടതിയിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടത്.
അതാണ് ഈ കേസിനെ ഒരു ക്രിമിനൽ വിചാരണ മാത്രമല്ല, ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ അന്വേഷണ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പഠനകേസുകളിലൊന്നാക്കി മാറ്റിയത്.
