ന്യൂഡൽഹി: “നീതി വൈകുന്നത് നീതി നിഷേധിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്” എന്ന സുപ്രീംകോടതിയുടെ ചരിത്രപരമായ നിരീക്ഷണത്തിന് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഇന്നും വിചാരണ കാത്ത് ജയിലുകളിലും കോടതിവരാന്തകളിലും കഴിയുകയാണ്. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 21 പ്രകാരം ഓരോ വ്യക്തിക്കും “വേഗത്തിലുള്ള വിചാരണ” മൗലികാവകാശമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും രാജ്യത്ത് ഏകദേശം 1.85 ലക്ഷം പ്രതികൾ വർഷങ്ങളായി വിചാരണ പൂർത്തിയാകാതെ കാത്തിരിക്കുകയാണെന്ന് പുതിയ കണക്കുകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

പ്രതികളാണോ ശിക്ഷ അനുഭവിക്കുന്നത്?

കുറ്റം തെളിയിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരാളെ കുറ്റവാളിയായി കാണാൻ നിയമം അനുവദിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ വിചാരണ നീളുന്നതോടെ നിരവധി പ്രതികൾ വർഷങ്ങളോളം ജയിലിൽ കഴിയേണ്ടി വരുന്നു. ചില കേസുകളിൽ കുറ്റത്തിന് ലഭിക്കാവുന്ന പരമാവധി ശിക്ഷയെക്കാൾ കൂടുതൽ കാലം ആളുകൾ വിചാരണത്തടവുകാരായി ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞ സംഭവങ്ങളും കോടതികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. വൈകുന്ന വിചാരണ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും തൊഴിൽ ജീവിതത്തെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളെയും മാനസികാരോഗ്യത്തെയും ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നുവെന്നാണ് നിയമവിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.

5.5 കോടിയിലേറെ കേസുകൾ; നീതിവ്യവസ്ഥയുടെ ഭീമൻ പ്രതിസന്ധി

രാജ്യത്തെ വിവിധ കോടതികളിലായി 5.5 കോടിയിലേറെ കേസുകൾ തീർപ്പാകാതെ കിടക്കുന്നതായാണ് ലഭ്യമായ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ജില്ലാ കോടതികളിലാണ്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കേസുകളും ആയിരക്കണക്കിന് എണ്ണമുണ്ട്. ഭൂതർക്കങ്ങൾ, ക്രിമിനൽ കേസുകൾ, സർക്കാർ കക്ഷിയായ കേസുകൾ, സിവിൽ തർക്കങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലതാമസം നേരിടുന്ന വിഭാഗങ്ങൾ.

എന്തുകൊണ്ടാണ് കേസുകൾ ഇത്രയും നീളുന്നത്?

ജഡ്ജിമാരുടെ ഒഴിവുകൾ, കോടതിമുറികളുടെ കുറവ്, സാക്ഷികൾ ഹാജരാകാത്തത്, പ്രതികൾ ഒളിവിൽ പോകുന്നത്, അഭിഭാഷകരുടെ അസാന്നിധ്യം, നിരന്തരം അനുവദിക്കുന്ന മാറ്റിവയ്ക്കലുകൾ, അന്വേഷണത്തിലെ കാലതാമസം, ഉയർന്ന കോടതികളുടെ സ്റ്റേ ഉത്തരവുകൾ തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്. ചില കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലക്ഷക്കണക്കിന് കേസുകളിൽ അഭിഭാഷകരുടെ അഭാവവും സാക്ഷികളുടെ അസാന്നിധ്യവും നേരിട്ട് വിചാരണ വൈകിപ്പിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്.

സുപ്രീംകോടതിയുടെ ആവർത്തിച്ച മുന്നറിയിപ്പുകൾ

അടുത്തകാലത്തും “വേഗത്തിലുള്ള വിചാരണ എന്ന അവകാശം കാറ്റിൽ പറത്തപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്” എന്ന് സുപ്രീംകോടതി പരാമർശിച്ചിരുന്നു. നിരവധി കേസുകളിൽ ദീർഘകാല തടവും വിചാരണയിലെ അസാധാരണ കാലതാമസവും കണക്കിലെടുത്ത് കോടതികൾ ജാമ്യം അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിചാരണ ആരംഭിക്കാൻ പോലും വർഷങ്ങൾ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വരുന്ന സാഹചര്യം ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശങ്ങളുടെ ലംഘനമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതിയും വിവിധ ഹൈക്കോടതികളും ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഇരകൾക്കും പ്രതികൾക്കും ഒരുപോലെ നഷ്ടം

വൈകുന്ന നീതി പ്രതികൾക്ക് മാത്രമല്ല, കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ ഇരകൾക്കും വലിയ ആഘാതമാണ്. വർഷങ്ങളോളം കേസ് നീളുന്നതോടെ തെളിവുകൾ ദുർബലമാകാം, സാക്ഷികൾ ലഭ്യമാകാതാകാം, ഇരകൾക്ക് നീതി ലഭിക്കുന്നതിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടാം. സമൂഹത്തിനും നിയമവ്യവസ്ഥയ്ക്കുമുള്ള വിശ്വാസം തകരുന്നതും ഇതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യാഘാതമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ “വേഗത്തിലുള്ള വിചാരണ” എന്നത് പ്രതികളുടെ അവകാശം മാത്രമല്ല, പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയവുമാണെന്ന് കോടതികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

പരിഹാരശ്രമങ്ങൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദം?

കോടതികളുടെ ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ, പ്രത്യേക ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് കോടതികൾ, ഇ-കോടതി പദ്ധതികൾ, ജഡ്ജിമാരുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കൽ, പ്രത്യേക നിയമപരിഷ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ നടപ്പാക്കാൻ കേന്ദ്രസർക്കാരും നീതിപീഠവും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. 2025 അവസാനത്തോടെ നൂറുകണക്കിന് ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് പ്രത്യേക കോടതികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്നും കേസുകൾ വേഗത്തിൽ തീർപ്പാക്കാൻ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണെന്നും സർക്കാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ കേസുകളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്ന വേഗതയും സംവിധാനത്തിന്റെ ശേഷിയും തമ്മിലുള്ള അന്തരം ഇപ്പോഴും വലിയ വെല്ലുവിളിയായി തുടരുകയാണ്.

നീതി വൈകുമ്പോൾ ജനാധിപത്യവും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു

ഇന്ത്യൻ നീതിവ്യവസ്ഥ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ വർഷങ്ങളോളം വിചാരണ കാത്ത് കഴിയുന്ന പ്രതികളും നീതി തേടി കോടതികൾ കയറിയിറങ്ങുന്ന സാധാരണക്കാരും ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം ഒന്ന് മാത്രമാണ്: ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന “വേഗത്തിലുള്ള നീതി” കടലാസിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങുന്നുണ്ടോ? 1.85 ലക്ഷം വിചാരണക്കാത്ത് കഴിയുന്ന പ്രതികളുടെ കണക്ക്, ഇന്ത്യൻ നീതിവ്യവസ്ഥയുടെ കാര്യക്ഷമതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ മുന്നറിയിപ്പുകളിലൊന്നായി മാറുകയാണ്.