അലഹബാദ്, 2026 ഒക്ടോബർ 27 –

മുഖ്യമന്ത്രി കിസാൻ ഏവം സർവഹിത് ബീമാ യോജനയിൽ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ സഹോദരിയെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അപകടമരണ ഇൻഷുറൻസ് തുക നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. അവിവാഹിതയായ സഹോദരി നിയമപരമായ അവകാശിയാണെങ്കിൽ മരിച്ച സഹോദരന്റെ ഇൻഷുറൻസ് തുക ലഭിക്കാൻ അർഹതയുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. 2026 ഒക്ടോബർ 26ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ പ്രകാശ് പാഡിയ, ഗരിമ പ്രസാദ് എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് നിർണായക വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. വിദ്യാവതി സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് ഉത്തരവ്. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും ഓറിയന്റൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള നാല് കക്ഷികളുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ രമേഷ് ചന്ദ്ര പാഠക്കിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ജഗദീഷ് പ്രസാദ് ചൗരസ്യയും ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനിക്കുവേണ്ടി അരുൺ കുമാർ ശുക്ലയും ഹാജരായി. സംസ്ഥാന സർക്കാരിനുവേണ്ടി സ്റ്റാൻഡിങ് കൗൺസലും ഹാജരായി. 2021 ഏപ്രിൽ 16ന് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി പുറപ്പെടുവിച്ച അപേക്ഷ നിരസിക്കൽ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കിയ കോടതി, വിദ്യാവതിക്ക് നാല് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ നൽകാൻ നിർദേശിച്ചു.

അപകടത്തിൽ മരിച്ച കുടുംബനാഥന്റെ ഇൻഷുറൻസ് തുക സ്വീകരിക്കാൻ അർഹതയുള്ള വ്യക്തിയും പദ്ധതിയിൽ നേരിട്ട് ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ ലഭിക്കുന്ന കുടുംബാംഗവും വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങളാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇൻഷുറൻസ് കരാറിലെ ഈ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രത്യേകം പരിഗണിക്കാതെ സഹോദരിയെന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താൽ അപേക്ഷ തള്ളിയത് നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

2019 മേയ് 18ന് സഹോദരൻ വാഹനാപകടത്തിൽ മരിച്ചു; ഇൻഷുറൻസ് തുക തേടി വിദ്യാവതി

ഉത്തർപ്രദേശിലെ ബസ്തി ജില്ലയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന അഭയ് ചരൺ ദർശൻ ദുബെയാണ് 2019 മേയ് 18ന് വാഹനാപകടത്തിൽ മരിച്ചത്. അപകടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ബസ്തി ജില്ലയിലെ ഛാവനി പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരുന്നു. മരണം ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതർ ഔദ്യോഗികമായി രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

മാതാപിതാക്കളുടെ മരണശേഷം കുടുംബത്തിന്റെ കൃഷിഭൂമി പരിപാലിച്ചിരുന്നത് അഭയ് ചരൺ ദർശൻ ദുബെയായിരുന്നു. കുടുംബനാഥനും വരുമാനമാർഗമായിരുന്ന ഏക വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണെന്നാണ് സഹോദരി വിദ്യാവതി വ്യക്തമാക്കിയത്. അവിവാഹിതയായ വിദ്യാവതി സഹോദരനെ സാമ്പത്തികമായി ആശ്രയിച്ചാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. സഹോദരന്റെ മരണശേഷം കുടുംബത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഏക അംഗമാണ് താനെന്നും അവർ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

സഹോദരി കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിലില്ലെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി അപേക്ഷ തള്ളി

സഹോദരന്റെ അപകടമരണത്തെ തുടർന്ന് അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപയുടെ ഇൻഷുറൻസ് തുക ആവശ്യപ്പെട്ട് വിദ്യാവതി ഓറിയന്റൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനിയെ സമീപിച്ചു. എന്നാൽ 2019 ഒക്ടോബർ മൂന്നിന് കമ്പനി അപേക്ഷ നിരസിച്ചു. പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധാരണാപത്രത്തിലെ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ നിർവചനത്തിൽ സഹോദരിയെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെന്നായിരുന്നു കാരണം.

തുടർന്ന് വിദ്യാവതി ബസ്തി ജില്ലാ സമിതിയെ സമീപിച്ചു. ഹരയ്യ സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് പരിഗണിച്ച ജില്ലാ സമിതി, മരിച്ചയാൾ കുടുംബനാഥനും കുടുംബത്തിന്റെ വരുമാനമാർഗമായിരുന്ന വ്യക്തിയുമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി.

2019 നവംബർ 18ന് ചേർന്ന ജില്ലാ സമിതി യോഗം വിദ്യാവതിയുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ച് ഇൻഷുറൻസ് തുക നൽകാൻ കമ്പനിക്ക് നിർദേശം നൽകി. ഈ തീരുമാനം 2021 മാർച്ച് ഒമ്പതിന് ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ ഓഫീസ് വിദ്യാവതിയെ അറിയിച്ചു.

എന്നാൽ 2021 ഏപ്രിൽ 16ന് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി വീണ്ടും അപേക്ഷ നിരസിച്ചു. സഹോദരിയെന്ന നിലയിൽ ഇൻഷുറൻസ് ആനുകൂല്യത്തിന് അർഹതയില്ലെന്ന മുൻനിലപാടാണ് കമ്പനി ആവർത്തിച്ചത്. ഇതിനെതിരെയാണ് വിദ്യാവതി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയും ഇൻഷുറൻസ് തുക ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശവും രണ്ടാണെന്ന് കോടതി

മുഖ്യമന്ത്രി കിസാൻ ഏവം സർവഹിത് ബീമാ യോജനയുടെ വ്യവസ്ഥകൾ പരിശോധിച്ച കോടതി, പദ്ധതിയിൽ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ആനുകൂല്യങ്ങളുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. ആദ്യത്തേത് കുടുംബനാഥന്റെയോ കുടുംബത്തിന്റെ വരുമാനമാർഗമായ വ്യക്തിയുടെയോ അപകടമരണത്തിനും അംഗവൈകല്യത്തിനുമുള്ള ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയാണ്. രണ്ടാമത്തേത് അപകടാനന്തര ചികിത്സയ്ക്കും കൃത്രിമ അവയവങ്ങൾക്കുമുള്ള ആനുകൂല്യങ്ങളാണ്.

കുടുംബനാഥൻ, ജീവിതപങ്കാളി, അവിവാഹിതയായ മകൾ, ആശ്രിതനായ മകൻ, നിശ്ചിത സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ള ആശ്രിതരായ മാതാപിതാക്കൾ എന്നിവരാണ് പദ്ധതിയിലെ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. സഹോദരിയെ ഈ പട്ടികയിൽ പ്രത്യേകം പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല.

എന്നാൽ കുടുംബനാഥൻ അപകടത്തിൽ മരിച്ചാൽ അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപയുടെ ഇൻഷുറൻസ് തുക നോമിനിക്കോ നിയമപരമായ അവകാശിക്കോ നൽകണമെന്നാണ് പദ്ധതിയിലെ മറ്റൊരു വ്യവസ്ഥ. ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയുള്ള കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടവർക്ക് മാത്രമേ തുക ലഭിക്കൂ എന്ന് പറയുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

നിയമപരമായ അവകാശിയെന്ന നിലയിൽ സഹോദരിക്ക് തുക നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി

ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനിയുടെ വാദം അംഗീകരിച്ചാൽ നോമിനിയോ നിയമപരമായ അവകാശിയോ പദ്ധതിയിൽ നേരിട്ട് പരിരക്ഷ ലഭിക്കുന്ന കുടുംബാംഗം കൂടിയായിരിക്കണമെന്ന പുതിയ നിബന്ധന കരാറിൽ ചേർക്കുന്നതിന് തുല്യമാകുമെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഇൻഷുറൻസ് കരാറിൽ അത്തരമൊരു നിബന്ധനയില്ല.

ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ ലഭിക്കുന്ന വ്യക്തിയും ആ വ്യക്തിയുടെ മരണശേഷം ഇൻഷുറൻസ് തുക കൈപ്പറ്റുന്ന വ്യക്തിയും വ്യത്യസ്തരാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുടുംബനാഥന്റെ അപകടമരണത്തിന് തുക ആവശ്യപ്പെടുന്ന നിയമപരമായ അവകാശിക്ക് കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിലെ നിയന്ത്രണം ബാധകമാക്കാനാവില്ല.

വിദ്യാവതി സ്വന്തം അപകടത്തിനോ ചികിത്സയ്ക്കോ ഇൻഷുറൻസ് ആനുകൂല്യം ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയുണ്ടായിരുന്ന സഹോദരന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് നിയമപരമായ അവകാശിയെന്ന നിലയിലാണ് തുക ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ സഹോദരിയെന്ന ബന്ധം മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അപേക്ഷ നിരസിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മറ്റൊരു അവകാശിയും രംഗത്തില്ല; വിദ്യാവതിയുടെ അവകാശം അംഗീകരിച്ച് കോടതി

വിദ്യാവതിയുടെ അവകാശവാദത്തെ എതിർത്ത് മറ്റാരും ഇൻഷുറൻസ് തുക ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി സമർപ്പിച്ച സത്യവാങ്മൂലത്തിലും മറ്റൊരു അവകാശിയെക്കുറിച്ചോ വ്യത്യസ്തമായ പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തെക്കുറിച്ചോ പരാമർശമില്ലായിരുന്നു.

മരിച്ചയാൾ കുടുംബനാഥനായിരുന്നുവെന്ന കാര്യം റവന്യൂ അധികൃതർ പരിശോധിക്കുകയും ജില്ലാ സമിതി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 2019 മേയ് 18ന് അപകടമരണം സംഭവിച്ചുവെന്ന കാര്യത്തിലും തർക്കമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

അവകാശികൾ തമ്മിൽ തർക്കമുണ്ടാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് കോടതിയിൽനിന്നുള്ള പിന്തുടർച്ചാവകാശ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് പദ്ധതി ആവശ്യപ്പെടുന്നതെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സഹോദരിയെ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അത്തരമൊരു തർക്കം നിലനിൽക്കുന്നതായി കണക്കാക്കാനാവില്ല.

ഇൻഷുറൻസ് കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തും മാറ്റിയും വ്യാഖ്യാനിക്കരുതെന്ന് കോടതി

ഓറിയന്റൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡും ഉമാദേവിയും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ 2021 ജനുവരി 25ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച മുൻവിധിയും കോടതി പരിഗണിച്ചു. ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനിയുടെ ബാധ്യത കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾക്കനുസൃതമായിരിക്കണമെന്നും വ്യവസ്ഥകളിൽ ഇല്ലാത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ പാടില്ലെന്നുമുള്ള നിയമതത്വമാണ് കോടതി പിന്തുടർന്നത്.

ഇൻഷുറൻസ് കരാറിലെ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുത്തി വായിക്കണം. പദ്ധതിയുടെ സാമൂഹികക്ഷേമ ലക്ഷ്യം പരിഗണിക്കാമെങ്കിലും ആനുകൂല്യം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളിൽനിന്നുതന്നെ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ജില്ലാ സമിതിക്ക് തർക്കമുള്ള അപേക്ഷകളിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ അധികാരമുണ്ടെങ്കിലും പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത അപകടങ്ങൾക്കോ വ്യക്തികൾക്കോ പുതിയ ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ലെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

അപേക്ഷ നിരസിച്ച ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി; നാല് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ നൽകണം

2026 ഒക്ടോബർ 26ലെ വിധിയിലൂടെ വിദ്യാവതിയുടെ ഹർജി ഹൈക്കോടതി അനുവദിച്ചു. 2021 ഏപ്രിൽ 16ന് ഓറിയന്റൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി നൽകിയ അപേക്ഷ നിരസിക്കൽ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി.

മുഖ്യമന്ത്രി കിസാൻ ഏവം സർവഹിത് ബീമാ യോജന പ്രകാരമുള്ള അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ വിദ്യാവതിക്ക് നൽകണമെന്ന് കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. വിധിയുടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പ് സമർപ്പിക്കുന്ന തീയതി മുതൽ നാല് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി പണം നൽകണം.

ബസ്തി ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ് പദ്ധതിയിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് തുക വിതരണം ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ സഹായം നൽകണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. കോടതി ചെലവുകൾ സംബന്ധിച്ച് പ്രത്യേക ഉത്തരവൊന്നും പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ല.

അവിവാഹിതരായ സഹോദരിമാരുടെ നിയമപരമായ അവകാശത്തിന് വ്യക്തത നൽകുന്ന വിധി

അപകടത്തിൽ മരിച്ച കുടുംബനാഥന്റെ ഇൻഷുറൻസ് തുക നിയമപരമായ അവകാശിക്ക് നൽകുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥയും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് ലഭിക്കുന്ന അപകടചികിത്സാ പരിരക്ഷയും വ്യത്യസ്തമാണെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനമാണ് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. അതിനാൽ സഹോദരി കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താൽ അപകടമരണ ഇൻഷുറൻസ് തുക നിഷേധിക്കാനാവില്ല.

എന്നാൽ എല്ലാ അവിവാഹിത സഹോദരിമാർക്കും പദ്ധതിയിലെ എല്ലാ ഇൻഷുറൻസ് ആനുകൂല്യങ്ങളും ലഭിക്കുമെന്നല്ല വിധിയുടെ അർഥം. മരിച്ചയാൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നും അപേക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് നോമിനിയെന്നോ നിയമപരമായ അവകാശിയെന്നോ അർഹത ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉത്തർപ്രദേശിലെ സമാനമായ ഇൻഷുറൻസ് തർക്കങ്ങളിൽ ഈ വ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകാം. കുടുംബബന്ധത്തിന്റെ പേരിൽ മാത്രം നിയമപരമായ അവകാശികളെ ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന നിലപാടിനാണ് വിധി വ്യക്തത നൽകുന്നത്. അതേസമയം പദ്ധതിയുടെ പരിധിക്ക് പുറത്തുള്ള വ്യക്തികൾക്ക് പുതിയ അപകട, ചികിത്സാ പരിരക്ഷ അനുവദിക്കുന്ന വിധിയല്ല ഇതെന്നും കോടതി പ്രത്യേകം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.