പ്രയാഗ്‌രാജ്, 2026 ഒക്ടോബർ 13 –

പ്രായമായ പിതാവിനെ പരിചരിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നോക്കിനടത്തുകയും ചെയ്ത മകന് അനുകൂലമായി വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം പിതാവിനെ അന്യായമായി സ്വാധീനിച്ചുവെന്ന് കരുതാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. 1971 ഡിസംബർ ആറിന് ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് മകൻ ഹരി ദത്ത് പാഠകിന് അനുകൂലമായി തയ്യാറാക്കിയ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വിൽപത്രം അസാധുവാക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് ചെറുമകൻ ഭാനു ദത്ത പാഠക് നൽകിയ കേസിലാണ് ജസ്റ്റിസ് സിദ്ധാർഥ് നന്ദന്റെ വിധി. ഭാനു ദത്ത പാഠകും ഹർദത്ത പാഠകും മറ്റുള്ളവരും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ, വിൽപത്രം റദ്ദാക്കിയ വിചാരണക്കോടതി ഉത്തരവ് നേരത്തേ അപ്പീൽ കോടതി മാറ്റിയിരുന്നു. ആ തീരുമാനത്തിനെതിരായ രണ്ടാം അപ്പീൽ തള്ളിയാണ് ഹൈക്കോടതി വിൽപത്രത്തിന്റെ സാധുത അംഗീകരിച്ചത്. അന്യായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായെന്ന് ആരോപിക്കുന്നയാൾ തന്നെയാണ് അത് തെളിയിക്കേണ്ടതെന്നും പിതാവും മകനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാത്രം സമ്മർദത്തിന് തെളിവാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

1971ൽ മകന് എഴുതിവച്ച സ്വത്തിനെച്ചൊല്ലി കുടുംബത്തിൽ തർക്കം

ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് 1971 ഡിസംബർ ആറിനാണ് മകൻ ഹരി ദത്ത് പാഠകിന് അനുകൂലമായി വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയത്. ആറുമാസത്തിനുശേഷം 1972 മേയ് ആറിന് അദ്ദേഹം മരിച്ചു. വിൽപത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വത്ത് റവന്യൂ രേഖകളിൽ സ്വന്തം പേരിലേക്ക് മാറ്റാൻ മകൻ അപേക്ഷ നൽകിയപ്പോഴാണ് ചെറുമകൻ ഭാനു ദത്ത പാഠക് വിൽപത്രത്തെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞത്. വിൽപത്രം റദ്ദാക്കണമെന്നും കുടുംബസ്വത്തിൽ തനിക്കുള്ള പകുതി വിഹിതം വിഭജിച്ച് നൽകണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടാണ് അദ്ദേഹം കേസ് നൽകിയത്. കേസ് നൽകിയ സമയത്ത് ഭാനു ദത്ത പാഠക് ലഖ്‌നൗവിലെ കേന്ദ്ര ഭൂഗർഭജല ബോർഡിന്റെ ഡയറക്ടറായി ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്നു.

പിതാവിന് 80 വയസ്സ് കഴിഞ്ഞിരുന്നു; മകനെ പൂർണമായി ആശ്രയിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പരാതി

വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയ സമയത്ത് ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് പ്രായാധിക്യം മൂലം ശാരീരികമായി ദുർബലനായിരുന്നുവെന്നും മക്കളെ പൂർണമായി ആശ്രയിച്ചിരുന്നുവെന്നുമായിരുന്നു പരാതിക്കാരന്റെ വാദം. 1949 മുതൽ മരിക്കുന്നതുവരെ മുത്തച്ഛൻ തനിക്ക് കത്തുകൾ എഴുതിയിരുന്നുവെന്നും താൻ അയച്ച ചെറിയ തുകകൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഭാനു ദത്ത പാഠക് കോടതിയെ അറിയിച്ചു. ഇരുവരും തമ്മിൽ നല്ല ബന്ധമായിരുന്നിട്ടും വിൽപത്രത്തിൽ തന്നെ ഒഴിവാക്കിയത് സംശയകരമാണെന്നായിരുന്നു വാദം. വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ സാക്ഷികളും രേഖ എഴുതിയയാളും സബ് രജിസ്ട്രാറും ചേർന്ന് തട്ടിപ്പ് നടത്തിയെന്ന ആരോപണവും ഉന്നയിച്ചു. എന്നാൽ വിൽപത്രത്തിലെ ശങ്കർ ദത്ത് പാഠകിന്റെ ഒപ്പ് സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പ് വാദത്തിനിടെ പരാതിക്കാരൻ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നു.

ചെറുമകന്റെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പണം നൽകിയിട്ടും കുടുംബത്തിൽനിന്ന് അകന്നെന്ന് പ്രതികൾ

ഭാനു ദത്ത പാഠകിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി മുത്തച്ഛൻ പണം ചെലവഴിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഉന്നതപഠനത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് അയച്ചിരുന്നുവെന്നും പ്രതികൾ കോടതിയെ അറിയിച്ചു. 1949ൽ സർക്കാർ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചശേഷം പരാതിക്കാരൻ കുടുംബത്തിൽനിന്ന് അകന്നാണ് താമസിച്ചിരുന്നതെന്നും പ്രതികൾ വാദിച്ചു. അതേസമയം, ശങ്കർ ദത്ത് പാഠകിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയെയും പരിചരിച്ചത് വിൽപത്രത്തിലൂടെ സ്വത്ത് ലഭിച്ച മകനും കുടുംബവുമാണെന്നാണ് പ്രതികളുടെ നിലപാട്. വിൽപത്രം ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് സ്വയം വായിച്ച് രണ്ട് സാക്ഷികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒപ്പിട്ടതാണെന്നും പിന്നീട് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതാണെന്നും പ്രതികൾ വ്യക്തമാക്കി.

വിൽപത്രം റദ്ദാക്കിയ വിചാരണക്കോടതി വിധി അപ്പീൽ കോടതി മാറ്റി

വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയ സമയത്ത് ശങ്കർ ദത്ത് പാഠകിന് ശരിയായ മാനസികശേഷിയുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും മകന്റെ അന്യായ സ്വാധീനത്തിന് വിധേയനായിരുന്നുവെന്നും കണ്ടെത്തിയാണ് വിചാരണക്കോടതി വിൽപത്രം റദ്ദാക്കിയത്. സാക്ഷികളിൽ ആരും ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ളവരല്ലെന്നതും വിൽപത്രം അദ്ദേഹത്തെ വായിച്ചുകേൾപ്പിച്ചതിന് തെളിവില്ലെന്നതും വിചാരണക്കോടതി പരിഗണിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യ അപ്പീൽ കോടതി ഈ തീരുമാനം മാറ്റി. വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയശേഷം ആറുമാസം ജീവിച്ചിരുന്ന ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് ആ കാലയളവിൽ കത്തുകൾ എഴുതിയിരുന്നുവെന്നും ഊഹാപോഹങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വിൽപത്രം റദ്ദാക്കാനാവില്ലെന്നും അപ്പീൽ കോടതി കണ്ടെത്തി.

പിതാവിനെ പരിചരിക്കുന്ന മകന് സ്വാധീനമുണ്ടെന്ന് സ്വാഭാവികമായി കരുതാനാവില്ല

പിതാവും മകനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും പിതാവിന്റെ പ്രായാധിക്യവും മാത്രം പരിഗണിച്ച് മകന് പിതാവിനുമേൽ ആധിപത്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് നിഗമനത്തിലെത്താനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്നവരെ മക്കൾ പരിചരിക്കുന്നത് സാധാരണ കുടുംബബന്ധത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. പരിചരിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് സ്വാധീനം ചെലുത്താനുള്ള സാഹചര്യമുണ്ടെന്നതും ആ സ്വാധീനം അന്യായമായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നതും വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങളാണെന്ന് കോടതി വിശദീകരിച്ചു. അന്യായ സ്വാധീനം ഉപയോഗിച്ചാണ് വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് ആരോപിക്കുന്ന കക്ഷി അതിന് തെളിവ് ഹാജരാക്കണം. ഈ കേസിൽ മകൻ പിതാവിന്റെ വിശ്വാസബന്ധം ദുരുപയോഗം ചെയ്തതായി തെളിയിക്കാൻ പരാതിക്കാരന് കഴിഞ്ഞില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

80 വയസ്സ് കഴിഞ്ഞതുകൊണ്ട് വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കാനുള്ള മാനസികശേഷി നഷ്ടമാകില്ല

ഒരാൾക്ക് 80 വയസ്സ് കഴിഞ്ഞുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം ശാരീരികമായോ മാനസികമായോ ദുർബലനാണെന്ന് കരുതാനാവില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സിദ്ധാർഥ് നന്ദൻ വ്യക്തമാക്കി. വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയ സമയത്ത് ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് ചികിത്സയിലായിരുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളൊന്നും പരാതിക്കാരൻ ഹാജരാക്കിയിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാനസികശേഷിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമാക്കാൻ ഡോക്ടറെയോ വൈദ്യനെയോ സാക്ഷിയായി ഹാജരാക്കിയതുമില്ല. മുൻ അധ്യാപകനായിരുന്ന ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് വിൽപത്രം സ്വയം വായിച്ചിരുന്നുവെന്ന തെളിവും കോടതി പരിഗണിച്ചു. പ്രായാധിക്യം മാത്രം മാനസികശേഷിയില്ലായ്മയ്ക്ക് തെളിവല്ലെന്നാണ് കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

വിൽപത്രത്തിന് സാക്ഷിയായവർ അതേ ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ളവരാകണമെന്നില്ല

1925ലെ ഇന്ത്യൻ പിന്തുടർച്ചാവകാശ നിയമത്തിലെ 63-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം വിൽപത്രത്തിന് രണ്ടോ അതിലധികമോ സാക്ഷികളുടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തൽ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ സാക്ഷികൾ വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ളവരോ ബന്ധുക്കളോ കുടുംബസ്വത്തിൽ പങ്കുള്ളവരോ ആയിരിക്കണമെന്ന് നിയമം അനുശാസിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഈ കേസിൽ വിൽപത്രം എഴുതിയ വ്യക്തി സാക്ഷികളുടെ ഭാഗത്തും ഒപ്പിട്ടിരുന്നു. ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് വിൽപത്രം വായിച്ച് തന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒപ്പിട്ടതായും മറ്റൊരു സാക്ഷിയും ഒപ്പിട്ടതായും അദ്ദേഹം മൊഴി നൽകിയിരുന്നു. സബ് രജിസ്ട്രാറുടെ ഓഫീസിലേക്കും അദ്ദേഹം ഒപ്പം പോയിരുന്നു. എതിർവിസ്താരത്തിൽ ഈ മൊഴി തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാനായില്ലെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി. വിൽപത്രം എഴുതിയ വ്യക്തിക്ക് നിയമപ്രകാരം സാക്ഷിയായും പ്രവർത്തിക്കാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സ്വാഭാവിക അവകാശിയെ ഒഴിവാക്കിയതുകൊണ്ട് മാത്രം വിൽപത്രം സംശയകരമാകില്ല

സാധാരണ പിന്തുടർച്ചാവകാശ ക്രമത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താനാണ് ഒരാൾ വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കുന്നതെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ സ്വാഭാവിക അവകാശികളിൽ ഒരാളെ വിൽപത്രത്തിൽ ഒഴിവാക്കിയെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം രേഖ സംശയകരമാണെന്ന് കരുതാനാവില്ല. സ്വത്ത് എങ്ങനെ വിഭജിക്കണമെന്ന വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയ വ്യക്തിയുടെ തീരുമാനം നീതിപൂർവമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നത് കോടതിയുടെ ചുമതലയല്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വിൽപത്രം നിയമപരമായി തയ്യാറാക്കിയതാണോ, അതിൽ അന്യായ സ്വാധീനമോ തട്ടിപ്പോ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

വിൽപത്രത്തിന് ശേഷമുള്ള ആറുമാസത്തെ കത്തുകൾ നിർണായക തെളിവായി

വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയശേഷം ശങ്കർ ദത്ത് പാഠക് ആറുമാസത്തോളം ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഈ കാലയളവിൽ കുടുംബകാര്യങ്ങളെയും സ്വന്തം ആരോഗ്യത്തെയും കുറിച്ച് കത്തുകൾ എഴുതിയിരുന്നുവെന്നും ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പരാതിക്കാരൻ തന്നെയാണ് ഈ കത്തുകൾ തെളിവായി ഹാജരാക്കിയത്. വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കാൻ നിർബന്ധിതനായിരുന്നെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടപെടലില്ലാതെ കത്തുകളിലൂടെ ആ വിവരം അറിയിക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ അത്തരത്തിലുള്ള പരാതി കത്തുകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അന്യായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായെന്ന ആരോപണം തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന നിഗമനത്തിന് ഈ സാഹചര്യങ്ങളും കോടതി പരിഗണിച്ചു.

ചെറുമകന്റെ രണ്ടാം അപ്പീൽ തള്ളി; മകന് അനുകൂലമായ വിൽപത്രം നിലനിൽക്കും

1980ൽ പരിഗണനയ്ക്ക് സ്വീകരിച്ച രണ്ടാം അപ്പീലിൽ നാല് പ്രധാന നിയമപ്രശ്നങ്ങളാണ് ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചത്. ആദ്യ അപ്പീൽ കോടതി നിയമപ്രകാരം പരിഗണനാവിഷയങ്ങൾ പ്രത്യേകം രൂപപ്പെടുത്തിയില്ലെന്ന ആക്ഷേപവും കോടതി തള്ളി. കക്ഷികൾക്ക് തർക്കവിഷയങ്ങൾ അറിയാമായിരുന്നുവെന്നും തെളിവുകൾ ഹാജരാക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നുവെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി. നടപടിക്രമത്തിലെ പിഴവ് മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി കേസിന്റെ വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തീരുമാനം അസാധുവാക്കാനാവില്ലെന്നും വ്യക്തമാക്കി. രണ്ടാം എതിർകക്ഷിയിലെ രണ്ടാം വ്യക്തിക്കെതിരായ അപ്പീൽ തള്ളിയ ഹൈക്കോടതി, ശേഷിക്കുന്ന എതിർകക്ഷികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കം 2022 ജൂലൈ 19ലെ ഒത്തുതീർപ്പ് വിധിയിലൂടെ നേരത്തേ അവസാനിച്ചതായും രേഖപ്പെടുത്തി. ഇതോടെ വിൽപത്രം റദ്ദാക്കിയ വിചാരണക്കോടതി വിധി പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആവശ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.

വിൽപത്രത്തർക്കങ്ങളിൽ പ്രായാധിക്യവും കുടുംബബന്ധവും മാത്രം തെളിവാകില്ല

ഉത്തർപ്രദേശിലെ വിൽപത്രത്തർക്കങ്ങളിൽ അന്യായ സ്വാധീനം ആരോപിക്കുമ്പോൾ അതിന് വ്യക്തമായ തെളിവ് ആവശ്യമാണ് എന്ന നിയമനിലപാടാണ് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്. പ്രായമായ മാതാപിതാക്കളെ പരിചരിക്കുന്ന മക്കൾക്ക് സ്വത്ത് എഴുതിവയ്ക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായി സംശയകരമായ ഇടപാടായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. നിയമപരമായി വിൽപത്രം തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ടോ, അത് തയ്യാറാക്കിയ വ്യക്തിക്ക് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള മാനസികശേഷിയുണ്ടായിരുന്നോ, അന്യായ സ്വാധീനം യഥാർഥത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്നിവയാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. കുടുംബസ്വത്തിനെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ ആരോപണങ്ങളും തെളിവുകളും വേർതിരിച്ച് വിലയിരുത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത എല്ലാ വിൽപത്രങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യാനാവാത്തവയാണെന്നല്ല ഈ വിധിയുടെ അർഥം.