ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 10 –

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് നടക്കുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഡൽഹിയിൽ ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ 163-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം നിരോധന ഉത്തരവ് ഏർപ്പെടുത്തി. ഒക്ടോബർ പത്ത്, പതിനൊന്ന് തീയതികളിൽ കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി നടത്താൻ തീരുമാനിച്ച പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഡൽഹി പൊലീസ് അനുമതി നിഷേധിച്ചു. ന്യൂഡൽഹി ജില്ലയിലാണ് നിരോധന ഉത്തരവ് നിലവിലുള്ളത്. അപേക്ഷ വൈകി സമർപ്പിച്ചതും നേരത്തെ നടന്ന പ്രതിഷേധത്തിൽ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചതുമാണ് അനുമതി നിഷേധിക്കാൻ പൊലീസ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ കാരണങ്ങൾ. ഇതോടെ പൊതുസമാധാനം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏർപ്പെടുത്തുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങളും ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശവും തമ്മിലുള്ള നിയമപരമായ ചർച്ച വീണ്ടും ശക്തമായി.

എന്താണ് 163-ാം വകുപ്പ്? പഴയ 144-ാം വകുപ്പിന് പകരമുള്ള നിയമം

2024 ജൂലൈ ഒന്നിന് പുതിയ ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നതോടെയാണ് ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 144-ാം വകുപ്പിന് പകരമായി ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ 163-ാം വകുപ്പ് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്. പൊതുസമാധാനത്തിന് ഭീഷണിയുണ്ടാകാനിടയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ മുൻകരുതൽ ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റിനും സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റിനും അധികാരമുള്ള മറ്റ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്ട്രേറ്റുമാർക്കും ഈ വകുപ്പ് അധികാരം നൽകുന്നു. കലാപം, സംഘർഷം, പൊതുജനങ്ങളുടെ ജീവനും സുരക്ഷയ്ക്കുമുള്ള ഭീഷണി എന്നിവ തടയുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ആവശ്യമായ സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ പൊതുയോഗങ്ങൾ, പ്രകടനങ്ങൾ, ആയുധങ്ങളുമായി സഞ്ചരിക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്താം. ഉത്തരവ് സാധാരണയായി രണ്ടുമാസം വരെ പ്രാബല്യത്തിലുണ്ടാകും. പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് നിയന്ത്രണങ്ങളുടെ കാലാവധി പരമാവധി ആറുമാസത്തേക്ക് കൂടി നീട്ടാനും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. പഴയ 144-ാം വകുപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യത്തിലും അധികാരങ്ങളിലും കാര്യമായ മാറ്റമില്ല.

പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി

സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനും പ്രതിഷേധിക്കാനുമുള്ള അവകാശം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിവിധ വിധികളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. 1961ലെ ബാബുലാൽ പരാട്ടെ കേസിൽ 144-ാം വകുപ്പിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുത കോടതി അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ ഈ അധികാരം പരിധിയില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കാനാവില്ലെന്നും പൊതുസമാധാനത്തിന് വ്യക്തമായ ഭീഷണിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് പ്രയോഗിക്കേണ്ടതെന്നും വ്യക്തമാക്കി. 1973ലെ ഹിമത് ലാൽ കെ. ഷാ കേസിൽ സമാധാനപരമായ പൊതുയോഗങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ സർക്കാരിന് അധികാരമുണ്ടെങ്കിലും ഏകപക്ഷീയമായ സമ്പൂർണ വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്താനാവില്ലെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. 2018ലെ മസ്ദൂർ കിസാൻ ശക്തി സംഘടന കേസിൽ ജന്തർ മന്തറിന് സമീപമുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഫലത്തിൽ സമ്പൂർണ വിലക്കേർപ്പെടുത്തിയ ഉത്തരവ് സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കി. പ്രതിഷേധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് അവ പൂർണമായി നിരോധിക്കുന്ന നടപടിയായി മാറരുതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പൊതുജനങ്ങളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് കോടതി

പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിനൊപ്പം പൊതുജനങ്ങളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. 2020ലെ ഷഹീൻ ബാഗ് കേസിൽ പൊതുനിരത്തുകൾ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് തടഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ അനുവദിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വിധിച്ചു. പ്രതിഷേധങ്ങൾ നിശ്ചിത സ്ഥലങ്ങളിൽ നടത്തണമെന്നും മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങൾ തടസ്സപ്പെടുത്തരുതെന്നും വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം, പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകുന്ന സംവിധാനം പതിവായി അനുമതി നിഷേധിക്കുന്ന രീതിയിലേക്ക് മാറരുതെന്നും കോടതി നേരത്തെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ 163-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിയമപരമായ ആവശ്യകതയും പൊതുസുരക്ഷയും കണക്കിലെടുത്തായിരിക്കണം. നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താനുള്ള അധികാരം സർക്കാരിനുണ്ടെങ്കിലും അത് ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി നിയമപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാണ്.

ജന്തർ മന്തർ പ്രതിഷേധം വീണ്ടും നിയമപരമായ ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിതുറന്നു

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പട്ടികയിലെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്കരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്രമക്കേടുകൾ ആരോപിച്ചാണ് കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറുടെ രാജി ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് അനുമതി നിഷേധിച്ചതിന് പിന്നാലെ നിരോധന ഉത്തരവ് ലംഘിച്ച് ഒത്തുചേരുന്നവർക്കെതിരെ നിയമനടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പൊലീസ് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ജൂലൈയിൽ ഡൽഹിയിൽ നടന്ന പ്രതിഷേധത്തിനിടയിലും സമാനമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 2021ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ മനുഷ്യാവകാശ കൗൺസിലിൽ സമാധാനപരമായ യോഗങ്ങളും പ്രകടനങ്ങളും ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് കേന്ദ്രസർക്കാർ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ പൊതുസമാധാനവും മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും സർക്കാരിനുണ്ടെന്നാണ് നിലപാട്. ഡൽഹിയിലെ പുതിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഈ രണ്ട് അവകാശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കണമെന്ന ചോദ്യമാണ് വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നത്.