9 ഒക്ടോബർ 2016

നവരാത്രിക്കാലത്ത് ഗുജറാത്തിൽ ഗർബയുടെ താളമാണ്. ബംഗാളിൽ ദുർഗാപൂജയുടെ പന്തലുകളും വിഗ്രഹങ്ങളുമാണ് ആഘോഷത്തിന്റെ മുഖം. ഉത്തരേന്ത്യയിലെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും രാമലീലയും വിജയദശമിയിലെ രാവണദഹനവും പ്രധാനമാണ്. മൈസൂരിലെത്തുമ്പോൾ ആഘോഷത്തിന്റെ മുഖം മറ്റൊന്നാകുന്നു. അലങ്കരിച്ച ആനയുടെ പുറത്തുള്ള സ്വർണ അമ്പാരിയിൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവി നഗരത്തിലൂടെ എഴുന്നള്ളുന്നു. ആ കാഴ്ചയ്ക്കായി ജനങ്ങൾ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.

മൈസൂരു ദസറയും ആനകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്ത്. രാജഭരണത്തിന്റെ ഓർമയും ദേവിയോടുള്ള ഭക്തിയും കർണാടകത്തിന്റെ പൊതുആഘോഷവും അതിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.

നവരാത്രിക്ക് മൈസൂരിന്റെ സ്വന്തം മുഖം

തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മയുടെ വിജയമാണ് നവരാത്രി–ദസറ ആഘോഷങ്ങളുടെ പൊതുസന്ദേശം. മൈസൂരിൽ അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരിയാണ്. മഹിഷാസുരനെ ദേവി വധിച്ചുവെന്ന പുരാണകഥയാണ് ആഘോഷത്തിന്റെ മതപരമായ പശ്ചാത്തലം.

ഇവിടെ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകൾക്കൊപ്പം കൊട്ടാരത്തിലെ ആചാരങ്ങളും രാജദർബാറും ആയുധപൂജയും നഗരത്തിലെ കലാപരിപാടികളും നടക്കുന്നു. സംഗീതം, നൃത്തം, കായികമത്സരങ്ങൾ, പ്രദർശനങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യമേള എന്നിവ ആഘോഷത്തെ ജനങ്ങളിലേക്കെത്തിക്കുന്നു. കർണാടകത്തിന്റെ സംസ്ഥാനോത്സവമായ ‘നാഡ ഹബ്ബ’ എന്ന നിലയിലാണ് ദസറ ഇന്ന് സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്.

വിജയദശമിയിലെ ജംബൂ സവാരിയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം. കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന് ബന്നിമണ്ഡപത്തിലേക്കുള്ള ഈ ഘോഷയാത്രയിൽ ആനകളും കലാസംഘങ്ങളും നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും അണിനിരക്കുന്നു.

രാജപാരമ്പര്യത്തിലൂടെ വന്ന ആനകൾ

മൈസൂരു ദസറയുടെ ചരിത്രവേരുകൾ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിലെ മഹാനവമി ആഘോഷങ്ങളിലേക്കാണ് നീളുന്നത്. ഹംപിയിലെ ആഘോഷങ്ങളിൽ രാജകീയ പ്രൗഢിയും സൈനികശക്തിയും പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ആനകളുടെ ഘോഷയാത്രകളും അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

1610ൽ രാജ വൊഡെയാർ ഒന്നാമൻ ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത് ഈ പാരമ്പര്യം പുനരാരംഭിച്ചു. പിന്നീട് വൊഡെയാർ ഭരണത്തിൽ ആഘോഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രം മൈസൂരായി മാറി.

രാജാവിന്റെ പൊതുഎഴുന്നള്ളത്തിൽ ആനയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഉയരത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജാവിനെയും രാജകീയ അമ്പാരിയെയും ജനങ്ങൾക്ക് കാണാനാകുന്ന ഗംഭീരമായ ഘോഷയാത്രയായിരുന്നു അത്. അതിലൂടെ ആന രാജാധികാരത്തിന്റെയും ആഘോഷപ്രൗഢിയുടെയും ദൃശ്യചിഹ്നമായി.

രാജാവിന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ദേവി

പഴയ ദസറ ഘോഷയാത്രയിൽ മഹാരാജാവ് ആനപ്പുറത്തെ സ്വർണ അമ്പാരിയിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. 1970കളിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആഘോഷത്തിന്റെ സംഘാടനം ഏറ്റെടുത്തതോടെ അമ്പാരിയിൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരിയുടെ വിഗ്രഹം സ്ഥാപിക്കുന്ന രീതി നിലവിൽ വന്നു.

ആനയുടെ ചുമതല തുടർന്നു; അത് വഹിക്കുന്ന പ്രതീകത്തിന് പുതിയ രൂപം ലഭിച്ചു. രാജാവിന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് ദേവിയുടെ പൊതുദർശനമായി മാറി.

ഏകദേശം 750 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള സ്വർണ അമ്പാരിയാണ് പ്രധാന ആന വഹിക്കുന്നത്. മരച്ചട്ടക്കൂടിനെ സ്വർണത്തകിടുകൾകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞാണ് ഇത് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദേവിയുടെ വിഗ്രഹവും അമ്പാരിയും വഹിക്കുന്ന ആനയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്രയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗം നടക്കുന്നത്.

ആനകൾ എത്തുമ്പോൾ ആഘോഷത്തിനുള്ള ഒരുക്കം തുടങ്ങുന്നു

ദസറയ്ക്ക് ആഴ്ചകൾക്കുമുമ്പേ ആനകൾ ക്യാമ്പുകളിൽനിന്ന് മൈസൂരിലെത്തുന്നു. ഈ യാത്രയുടെ ആചാരപരമായ തുടക്കമാണ് ‘ഗജപയന’. പൂജയും സ്വീകരണവും കഴിഞ്ഞ് ആനകളെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. കൊട്ടാരത്തിലെത്തുമ്പോഴും ഗജപൂജയോടെ വരവേൽക്കുന്നു.

തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയ്ക്കുള്ള പരിശീലനമാണ്. നഗരത്തിലെ റോഡുകൾ, വാഹനങ്ങൾ, ജനക്കൂട്ടം, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം എന്നിവയുമായി ആനകളെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. അമ്പാരി വഹിക്കാനുള്ള പരിശീലനത്തിൽ ഭാരം ക്രമേണ കൂട്ടുന്നു. പ്രത്യേക ഭക്ഷണക്രമവും മൃഗഡോക്ടർമാരുടെ പരിചരണവും ഒരുക്കത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഉത്സവദിവസത്തെ ഗംഭീരമായ കാഴ്ചയ്ക്കു പിന്നിൽ പാപ്പാന്മാരുടെയും സഹായികളുടെയും വനവകുപ്പ് ജീവനക്കാരുടെയും തുടർച്ചയായ അധ്വാനമുണ്ട്.

കരുത്തിനൊപ്പം ശാന്തതയും വേണം

അമ്പാരി വഹിക്കുന്ന ആനയ്ക്ക് കരുത്തിനൊപ്പം ശാന്തസ്വഭാവവും ആവശ്യമാണ്. വീതിയുള്ള നിരപ്പായ പുറം, സ്ഥിരതയുള്ള നടത്തം, ശബ്ദത്തിനും ജനക്കൂട്ടത്തിനുമിടയിൽ നിയന്ത്രണം പാലിക്കാനുള്ള പരിശീലനം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്.

അതിനാൽ ഈ ചുമതലയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കം പല ദസറകളിലൂടെ വളരുന്നതാണ്. പ്രധാന ആനയ്ക്കൊപ്പം പകരം ചുമതല ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള ആനയ്ക്കും പരിശീലനം നൽകുന്നു.

ഇതാണ് മൈസൂരു ദസറയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്. രാജപാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനോത്സവത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ ആനകൾ പ്രധാനസ്ഥാനത്ത് തുടരുന്നു. ചാമുണ്ഡേശ്വരിയെ നഗരത്തിലൂടെ വഹിക്കുന്ന ആനയുടെ ഓരോ ചുവടിലും മൈസൂരിന്റെ ചരിത്രവും വിശ്വാസവും പൊതുആഘോഷവും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Sources

• Mysuru Dasara — History and Legacy, Government of Karnataka Mysuru Dasara 2026
• Mysuru Dasara — The Dasara Elephants and Gaja Payana Mysuru Dasara 2026
• Karnataka Tourism — Mysuru Dasara: History and Golden Ambari karnatakatourism.org
• Incredible India — Mysuru Dasara incredibleindia.gov.in
• Incredible India — Navratri Celebrations Across India