ജയ്പൂർ, 2026 ഒക്ടോബർ 9-

ജയ്പൂരിന്റെ ലോക പൈതൃക പദവി നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യം ഗൗരവമായി കണ്ട് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ജയ്പൂരിലെ പഴയ നഗരത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ അധികൃതർ വീഴ്ച വരുത്തിയെന്ന ആശങ്കയെ തുടർന്ന് കോടതി സ്വമേധയാ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് നോട്ടീസ് അയച്ചു. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കെ. അഗർവാൾ, ജസ്റ്റിസ് സമീർ ജെയിൻ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് നടപടി സ്വീകരിച്ചത്. ജസ്റ്റിസ് പ്രമിൽ കുമാർ മാഥൂർ നേരത്തെ സ്വമേധയാ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തിയ വിഷയമാണ് പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയായി പരിഗണിക്കുന്നത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരാണ് എതിർകക്ഷി. ഹർജിക്കാരുടെ ഭാഗത്ത് അഭിഭാഷകരായ സന്ദീപ് പാഠക്, മധുസൂദൻ സിങ് രാജ്പുരോഹിത്, യുവരാജ് സാമന്ത്, നേഹ അമോല, അനിരുദ്ധ് മാഥൂർ എന്നിവർ ഹാജരായി. സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ രാജേന്ദ്ര പ്രസാദും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ച് ഹർഷിത ഠക്രാലും ഹാജരായി. കേസ് ഒക്ടോബർ 26ന് ആരംഭിക്കുന്ന ആഴ്ചയിൽ വീണ്ടും പരിഗണിക്കും.

പഴയ ജയ്പൂരിന്റെ ചരിത്രമുഖം നഷ്ടപ്പെടുന്നു

പിങ്ക് സിറ്റി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജയ്പൂരിന്റെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പഴയ നഗരമാണ് സംരക്ഷണ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നത്. 2019ലാണ് യുനെസ്കോ ജയ്പൂരിന് ലോക പൈതൃക പദവി നൽകിയത്. എന്നാൽ നഗരത്തിലെ പഴയ കെട്ടിടങ്ങളുടെ തനിമ നഷ്ടപ്പെടുന്നതും അനധികൃത നിർമാണങ്ങളും വ്യാപകമായ കൈയേറ്റങ്ങളും പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിന് ഭീഷണിയായിരിക്കുകയാണ്.

പഴയ നഗരത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി 2020ൽ കൊണ്ടുവന്ന പ്രത്യേക ചട്ടങ്ങൾ ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കിയില്ലെന്നാണ് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്. സംരക്ഷിത മേഖലകളോട് ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലും അനധികൃത നിർമാണങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളിൽ അനുമതിയില്ലാത്ത മാറ്റങ്ങളും നടന്നതായി കോടതി വിലയിരുത്തി.

പത്രവാർത്തയിൽ നിന്ന് ഹൈക്കോടതി ഇടപെടലിലേക്ക്

ജയ്പൂരിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യവും പൈതൃക പദവിയും സംരക്ഷിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പത്രവാർത്ത ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്നാണ് ജസ്റ്റിസ് പ്രമിൽ കുമാർ മാഥൂർ സ്വമേധയാ വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ടത്.

പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിലെ വീഴ്ചകൾ സംബന്ധിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതരോട് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കാൻ നിർദേശിച്ചു. തുടർന്ന് കേസ് ഉചിതമായ ബെഞ്ചിന് മുന്നിൽ എത്തിക്കാൻ രജിസ്ട്രിക്ക് നിർദേശം നൽകി.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് അധ്യക്ഷനായ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വിഷയം പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് നോട്ടീസ് അയച്ചത്.

ലോക പൈതൃക പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ വലിയ തിരിച്ചടി

ജയ്പൂരിന്റെ പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ വെറും ആശങ്കകൾ മാത്രമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സമിതിയും നഗരത്തിലെ നിലവിലെ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഗുരുതരമായ ആശങ്കകൾ ഉന്നയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ലോക പൈതൃക പദവി ഒരു ബഹുമതി മാത്രമല്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം, വിനോദസഞ്ചാര സാധ്യതകൾ, ജനങ്ങളുടെ അഭിമാനം എന്നിവയുമായി ഈ പദവി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

പദവി പിൻവലിക്കപ്പെട്ടാൽ ജയ്പൂരിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തിക്കും തിരിച്ചടിയുണ്ടാകും. അതിലുപരി, ഒരിക്കൽ നശിച്ചാൽ പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാത്ത ചരിത്രസമ്പത്താണ് നഷ്ടമാകുകയെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പൈതൃക സംരക്ഷണ ചട്ടങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കണം

രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള സ്മാരകങ്ങളും സ്ഥലങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്വവും കോടതി ഓർമിപ്പിച്ചു.

ഭരണഘടനയുടെ 49-ാം അനുച്ഛേദവും 51 എഫ് അനുച്ഛേദവും പൊതുവിശ്വാസ സിദ്ധാന്തവും കോടതി പരാമർശിച്ചു. ലോക പൈതൃക സമിതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ പോരായ്മകൾ പരിഹരിക്കാനും നിലവിലുള്ള സംരക്ഷണ ചട്ടങ്ങൾ കർശനമായി പാലിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനും നടപടികൾ ആവശ്യമാണ്.

പൈതൃക പദവി നഷ്ടപ്പെടുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കാതെ മുൻകരുതൽ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

സർക്കാരിന് മറുപടി നൽകാൻ രണ്ടാഴ്ച സമയം

2026 ഒക്ടോബർ ഒന്നിനാണ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കെ. അഗർവാൾ, ജസ്റ്റിസ് സമീർ ജെയിൻ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരിനും മറ്റ് എതിർകക്ഷികൾക്കും നോട്ടീസ് അയക്കാൻ കോടതി നിർദേശിച്ചു.

സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് നോട്ടീസ് സ്വീകരിച്ചു. വിശദമായ മറുപടി സമർപ്പിക്കാൻ സർക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ട രണ്ടാഴ്ചത്തെ സമയം കോടതി അനുവദിച്ചു.

ജയ്പൂരിന്റെ ലോക പൈതൃക പദവി സംരക്ഷിക്കുന്ന വിഷയത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനം കോടതി ഇതുവരെ എടുത്തിട്ടില്ല. സർക്കാർ മറുപടി സമർപ്പിച്ചശേഷം കേസ് വീണ്ടും പരിഗണിക്കും.

ചരിത്രനഗരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ സർക്കാർ ഉത്തരവാദിത്വം നിർണായകം

രാജസ്ഥാനിലെ പൈതൃക സംരക്ഷണ ചട്ടങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ നടപടികൾ കൂടുതൽ കോടതി പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകുന്നതാണ് ഈ ഇടപെടലിന്റെ പ്രധാന ഫലം.

ചരിത്രനഗരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്ന ഭരണഘടനാപരമായ നിലപാടിനും നടപടി പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിലെ വീഴ്ചകൾ പൊതുതാൽപര്യ വിഷയമായി കോടതിയുടെ പരിഗണനയിൽ എത്താമെന്നതും ഈ കേസിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു.

എന്നാൽ അനധികൃത നിർമാണങ്ങൾ പൊളിച്ചുനീക്കാനോ പൈതൃക പദവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏതെങ്കിലും അന്തിമ നടപടി സ്വീകരിക്കാനോ ഒക്ടോബർ ഒന്നിലെ ഉത്തരവിൽ നിർദേശിച്ചിട്ടില്ല. സർക്കാർ മറുപടിയും തുടർന്നുള്ള കോടതി പരിശോധനയും ഈ കേസിൽ നിർണായകമാകും.