ലഖ്നൗ, 2026 ഒക്ടോബർ 5 –

ഒരു കേസിൽ ഇതിനകം കസ്റ്റഡിയിലുള്ള പ്രതിയെ മറ്റൊരു കേസിൽ ഔപചാരികമായി അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നത് പുതിയ അറസ്റ്റായി തന്നെ കണക്കാക്കണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. ജസ്റ്റിസ് മനീഷ് മാഥൂറിന്റെ സിംഗിൾ ബെഞ്ചാണ് മോതി റാം ജാട്ട് എന്ന മോതി റാം ജാട്ട് ഫൗജി നൽകിയ ഹർജിയിൽ വിധി പറഞ്ഞത്. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും മറ്റൊരാളുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകൾ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല. രണ്ടാം അറസ്റ്റിലും ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 22(1), ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 48(2) എന്നിവ പ്രകാരമുള്ള സംരക്ഷണം പ്രതിക്ക് ലഭിക്കുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ ഈ കേസിൽ വിചാരണ ആരംഭിച്ച ശേഷമാണ് ആദ്യ റിമാൻഡിന്റെ നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്തതെന്ന കാരണത്താൽ ഹർജി കോടതി തള്ളി.

ആദ്യ കേസിലെ കസ്റ്റഡി രണ്ടാം അറസ്റ്റിനെ തുടർച്ചയായ കസ്റ്റഡിയാക്കില്ല

ഹർജിക്കാരൻ മറ്റൊരു പ്രഥമ വിവര റിപ്പോർട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ കസ്റ്റഡിയിലായിരുന്നു. ഇതിനിടെ ഭീകരവിരുദ്ധ സേന പ്രൊഡക്ഷൻ വാറന്റിലൂടെ ഇയാളെ ഹാജരാക്കുകയും ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ 148, 152, 61(2) വകുപ്പുകൾ ഉൾപ്പെട്ട മറ്റൊരു കേസിൽ ഔപചാരികമായി അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ജുഡീഷ്യൽ കസ്റ്റഡിയിൽ റിമാൻഡ് ചെയ്തു. ഇതിനകം കസ്റ്റഡിയിലായതിനാൽ ഇത് പുതിയ അറസ്റ്റല്ല, കസ്റ്റഡിയിലെ മാറ്റം മാത്രമാണെന്നായിരുന്നു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വാദം. കോടതി ഈ നിലപാട് അംഗീകരിച്ചില്ല.

രണ്ടാം കേസിൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്താലും അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം പ്രതിയെ അറിയിക്കണം

ഒരാൾ ആദ്യ കേസിൽ കസ്റ്റഡിയിലാണെന്നതുകൊണ്ട് മറ്റൊരു കുറ്റകൃത്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർന്നുള്ള അറസ്റ്റ് ആദ്യ അറസ്റ്റിന്റെ തുടർച്ചയാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. രണ്ടാമത്തെ ഔപചാരിക അറസ്റ്റ് പുതിയ അറസ്റ്റാണ്. അതിനാൽ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 22(1) പ്രകാരം അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം പ്രതിയെ അറിയിക്കണം. ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 48(2) പ്രകാരമുള്ള നടപടികളും പാലിക്കണമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പ്രതിക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ അറസ്റ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ അറിയിക്കണം

അറസ്റ്റിന്റെ കാരണമായ അടിസ്ഥാന വസ്തുതകൾ പ്രതിക്ക് ഫലപ്രദമായി മനസ്സിലാകുന്ന വിധത്തിലും അയാൾക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിലും അറിയിക്കണമെന്ന സുപ്രീംകോടതി നിലപാടും ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കാരണം അറിയിച്ചില്ലെന്ന് പ്രതി ആരോപിച്ചാൽ അനുച്ഛേദം 22(1) പാലിച്ചുവെന്ന് തെളിയിക്കേണ്ട ബാധ്യത അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ അന്വേഷണ ഏജൻസിക്കോ ആണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രതി നിർദേശിക്കുന്ന സുഹൃത്തിനെയോ ബന്ധുവിനെയോ അറസ്റ്റിന്റെ കാരണങ്ങൾ അറിയിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം അറിയിക്കാത്തത് അറസ്റ്റിനെയും റിമാൻഡിനെയും ബാധിക്കും

അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം അറിയിക്കാതിരിക്കുന്നത് ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന സുപ്രീംകോടതി വിധിയും ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു. ഇത്തരം ലംഘനം അറസ്റ്റിനെയും അതിന്റെ തുടർച്ചയായ റിമാൻഡ് ഉത്തരവുകളെയും അസാധുവാക്കാം. എന്നാൽ അതുകൊണ്ടുമാത്രം അന്വേഷണം, കുറ്റപത്രം, വിചാരണ എന്നിവ അസാധുവാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചതുകൊണ്ട് നേരത്തെയുണ്ടായ ഭരണഘടനാ ലംഘനം പിന്നീട് സാധൂകരിക്കപ്പെടുകയുമില്ല.

വിചാരണ തുടങ്ങിയതിനാൽ ഈ കേസിലെ റിമാൻഡ് ചോദ്യം ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് കോടതി

രണ്ടാം അറസ്റ്റ് പുതിയ അറസ്റ്റാണെന്ന ഹർജിക്കാരന്റെ പ്രധാന നിയമവാദം കോടതി അംഗീകരിച്ചെങ്കിലും ഹർജിയിൽ ആവശ്യപ്പെട്ട ആശ്വാസം അനുവദിച്ചില്ല. അറസ്റ്റിന്റെയും ആദ്യ റിമാൻഡിന്റെയും നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ട ഘട്ടം ഇതിനകം കഴിഞ്ഞതായി കോടതി കണ്ടെത്തി. കേസിൽ കുറ്റപത്രം സമർപ്പിക്കുകയും കോടതി കുറ്റം പരിഗണനയ്ക്കെടുക്കുകയും വിചാരണ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അതിനാൽ അനുച്ഛേദം 22(1) പാലിച്ചില്ലെന്ന പേരിൽ ആദ്യ കസ്റ്റഡിയും റിമാൻഡും ഈ ഘട്ടത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി ഹർജി തള്ളി.

ഉത്തർപ്രദേശിലെ രണ്ടാം അറസ്റ്റുകളിലും ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണം പാലിക്കേണ്ടതെന്ന് നിയമവ്യാഖ്യാനം

ഈ വിധിയോടെ മറ്റൊരു കേസിൽ ഇതിനകം കസ്റ്റഡിയിലുള്ളയാളെ പുതിയ കേസിൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ അതിനെ വെറും കസ്റ്റഡി മാറ്റമായി കാണാനാകില്ലെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനമാണ് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. രണ്ടാം അറസ്റ്റിലും അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം അറിയിക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം ബാധകമാണ്. അതേസമയം അറസ്റ്റിന്റെ നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിന് കേസിന്റെ നടപടിക്രമത്തിലെ ഘട്ടവും നിർണായകമാണെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു.