ജയ്പൂർ, 2026 സെപ്റ്റംബർ 29-

വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം അമ്മയുടെ മാത്രം കസ്റ്റഡിയിലുള്ള പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടിയുടെ പാസ്‌പോർട്ട് പുതുക്കാൻ അച്ഛന്റെ പേര് ഉൾപ്പെടുത്തിയ സത്യവാങ്മൂലം നിർബന്ധിക്കാനാകില്ലെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. 2026 സെപ്റ്റംബർ 25ലെ ഉത്തരവിൽ ജസ്റ്റിസ് മനീഷ് ശർമയാണ് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയത്. 14 വയസ്സുകാരനായ ഏകാങ് മിശ്ര, അമ്മയും സ്വാഭാവിക രക്ഷിതാവുമായ ഗസൽ മിശ്ര മുഖേന നൽകിയ ഹർജിയാണ് കോടതി അനുവദിച്ചത്. കേന്ദ്രസർക്കാർ, ജയ്പൂർ റീജിയണൽ പാസ്‌പോർട്ട് ഓഫീസർ, സീനിയർ സൂപ്രണ്ട് എന്നിവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ.

ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അർച്ചിത് ബോഹ്റ, യശ്വന്ത് സിങ്, പ്രഖർ ജെയിൻ, രാഹുൽ വർമ എന്നിവർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി നചികേത പരീക്, മനോജ് സെയ്ൻ, ഹരി ഓം ഖിഞ്ചി എന്നിവർ ഹാജരായി. വാദം 2026 സെപ്റ്റംബർ 15ന് പൂർത്തിയാക്കി അന്നുതന്നെ വിധിക്കായി മാറ്റിയ കേസ് സെപ്റ്റംബർ 25നാണ് കോടതി തീർപ്പാക്കിയത്.

2019ൽ അച്ഛന്റെ പേരില്ലാതെ പാസ്‌പോർട്ട്

കുട്ടിയുടെ മാതാപിതാക്കൾ 2017 ഒക്ടോബർ 14ന് പരസ്പര സമ്മതത്തോടെ വിവാഹമോചനം നേടിയിരുന്നു. കുട്ടിയുടെ പൂർണ കസ്റ്റഡി അമ്മയ്ക്കാണ് കോടതി നൽകിയത്. തുടർന്ന് ഒറ്റ രക്ഷിതാവ് വിഭാഗത്തിൽ അമ്മ അപേക്ഷിച്ചതനുസരിച്ച് 2019ൽ അച്ഛന്റെ പേര് രേഖപ്പെടുത്താതെ കുട്ടിക്ക് പാസ്‌പോർട്ട് അനുവദിച്ചു. അതിന്റെ കാലാവധി 2024 മെയ് ഏഴിന് അവസാനിച്ചു.

പുതുക്കാൻ ചെന്നപ്പോൾ അച്ഛന്റെ പേര് ആവശ്യപ്പെട്ടു

2024 ഏപ്രിൽ അഞ്ചിന് പാസ്‌പോർട്ട് പുതുക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ അച്ഛന്റെ പേര് ഉൾപ്പെടുത്തിയ സത്യവാങ്മൂലം നൽകണമെന്ന് പാസ്‌പോർട്ട് അധികൃതർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതുസംബന്ധിച്ച് 2024 മെയ് 13ന് നൽകിയ ഉത്തരവാണ് ഹൈക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തത്. അച്ഛന്റെ പേരില്ലാതെ നേരത്തെ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകിയശേഷം പുതുക്കുന്ന ഘട്ടത്തിൽ നിലപാട് മാറ്റാനാകുമോയെന്നതായിരുന്നു പ്രധാന തർക്കം.

ഒറ്റ രക്ഷിതാവിന് കുട്ടിക്കായി അപേക്ഷിക്കാം

പാസ്‌പോർട്ട് മാനുവലും ബന്ധപ്പെട്ട ചട്ടങ്ങളും പരിശോധിച്ച കോടതി, ഒറ്റ രക്ഷിതാവിന് കുട്ടിക്കുവേണ്ടി പാസ്‌പോർട്ടിന് അപേക്ഷിക്കാമെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. അപേക്ഷകന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം മറ്റേ രക്ഷിതാവിന്റെ പേര് പാസ്‌പോർട്ടിൽ അച്ചടിക്കേണ്ടതില്ല. ഈ കേസിൽ വിവാഹമോചന ഉത്തരവും ആവശ്യമായ പ്രഖ്യാപനവും അമ്മ ഇതിനകം നൽകിയതിനാൽ പാസ്‌പോർട്ട് പുതുക്കുന്നതിനുള്ള നിബന്ധനകൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി.

അച്ഛന്റെ പേരിനായി നിർബന്ധിച്ചത് കോടതി തള്ളി

2017ലെ വിവാഹമോചനത്തോടെ കുട്ടിയുടെ പൂർണ കസ്റ്റഡി അമ്മയ്ക്ക് നൽകിയിരുന്നു. കുട്ടി അമ്മയുടെ കുടുംബപ്പേരാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 2019ൽ അച്ഛന്റെ പേരില്ലാതെ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകിയ അധികൃതർക്ക്, 2023ലെ വിശദീകരണം യാന്ത്രികമായി പ്രയോഗിച്ച് പുതുക്കുന്ന സമയത്ത് അച്ഛന്റെ പേര് നിർബന്ധിക്കാനാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പാസ്‌പോർട്ട് അധികൃതരുടെ സമീപനം അമിതമായ സാങ്കേതികതയിലൂന്നിയതാണെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി.

ഒരു മാസത്തിനകം പുതിയ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകണം

അച്ഛന്റെ പേര് ഉൾപ്പെടുത്തിയ സത്യവാങ്മൂലം ആവശ്യപ്പെട്ട 2024 മെയ് 13ലെ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. അച്ഛന്റെ പേരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സത്യവാങ്മൂലം ആവശ്യപ്പെടാതെ അപേക്ഷ പരിഗണിക്കാനും അച്ഛന്റെ പേര് രേഖപ്പെടുത്താതെ പുതുക്കിയ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകാനും കോടതി നിർദേശിച്ചു. ഉത്തരവിന്റെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പ് ലഭിച്ച് ആവശ്യമായ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഒരു മാസത്തിനകം ഇത് നടപ്പാക്കണം.

ഒറ്റ രക്ഷിതാക്കളുടെ പാസ്‌പോർട്ട് അപേക്ഷയിൽ നിർണായക വ്യക്തത

വിധി എല്ലാ വിവാഹമോചിതരായ മാതാപിതാക്കളുടെ കേസുകളിലും അച്ഛന്റെയോ അമ്മയുടെയോ പേര് സ്വയമേവ ഒഴിവാക്കാമെന്ന് പറയുന്നില്ല. കുട്ടിയുടെ കസ്റ്റഡി, കോടതി ഉത്തരവ്, മറ്റേ രക്ഷിതാവുമായുള്ള ബന്ധം തുടങ്ങിയ ഓരോ കേസിലെയും സാഹചര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കണമെന്നാണ് വിധിയിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്. എന്നാൽ പൂർണ കസ്റ്റഡിയുള്ള ഒറ്റ രക്ഷിതാവിന്റെ അപേക്ഷയിൽ ചട്ടങ്ങൾ യാന്ത്രികമായി പ്രയോഗിച്ച് മറ്റേ രക്ഷിതാവിന്റെ പേര് നിർബന്ധിക്കരുതെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനം രാജസ്ഥാനിലെ പാസ്‌പോർട്ട് നടപടികൾക്ക് ഈ വിധി നൽകുന്നു.