8 സെപ്തംബർ 2026

ഒരുകാലത്ത് ബോളിവുഡിന്റെ സ്വപ്നഭൂമിയായിരുന്ന കശ്മീർ തീവ്രവാദത്തിന്റെ കാലത്ത് സിനിമയിൽ നിന്ന് അകന്നു. ഇപ്പോൾ ആ ബന്ധം വീണ്ടും ശക്തമാകുകയാണ്. 2026 സെപ്റ്റംബർ 7ന് ശ്രീനഗറിൽ ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര ജമ്മു കശ്മീർ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചതും, കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷത്തിനിടെ സിനിമ, വെബ് സീരീസ്, സംഗീത വീഡിയോ തുടങ്ങിയവയ്ക്കായി 400ലേറെ ഷൂട്ടിങ് അനുമതികൾ നൽകിയതുമാണ് പുതിയ തിരിച്ചുവരവിന്റെ സൂചന. ജമ്മു കശ്മീർ ഫിലിം പോളിസി 2021 വഴി അനുമതി നടപടികൾ ലളിതമാക്കുകയും സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്തതാണ് ഇതിന് പിന്നിലെ പ്രധാന നയമാറ്റം.

ഒരു കാലത്ത് സിനിമയുടെ സ്വന്തം സ്വിറ്റ്സർലൻഡ്

അറുപതുകളിലും എഴുപതുകളിലും കശ്മീർ ബോളിവുഡിന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ലൊക്കേഷനുകളിലൊന്നായിരുന്നു. ‘ജംഗ്‌ലി’, ‘കശ്മീർ കി കലി’, ‘ബോബി’, ‘സിൽസില’, ‘ബേതാബ്’ തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ മഞ്ഞുമലകളും തടാകങ്ങളും പൈൻ മരങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും പ്രണയരംഗങ്ങളുടെ ഭാഗമാക്കി. പിന്നീട് തീവ്രവാദം ശക്തമായതോടെ ചിത്രീകരണം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു.

നായകനും നായികയും മാത്രമല്ല, കശ്മീരും കഥാപാത്രമായി

‘കശ്മീർ കി കലി’യിലെ ഷമ്മി കപൂറും ശർമിള ടാഗോറും, ‘ബോബി’യിലെ ഋഷി കപൂറും ഡിംപിൾ കപാഡിയയും, ‘ബേതാബ്’യിലെ സണ്ണി ഡിയോളും അമൃത സിങ്ങും കശ്മീരിന്റെ ദൃശ്യഭംഗിയുമായി ചേർന്ന സിനിമാ ഓർമ്മകളാണ്. ‘ബേതാബ്’ ചിത്രീകരിച്ച ഹജൻ താഴ്വര പിന്നീട് ബേതാബ് വാലി എന്ന പേരിൽ തന്നെ പ്രശസ്തമായി. സിനിമ ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ ടൂറിസം തിരിച്ചറിയലിനെ പോലും മാറ്റിയ അപൂർവ ഉദാഹരണമാണിത്.

‘റോക്ക്സ്റ്റാർ’ മുതൽ ‘ഹൈദർ’ വരെ

പുതിയ തലമുറയിൽ ‘റോക്ക്സ്റ്റാർ’ കശ്മീരിനെ വീണ്ടും ശക്തമായി സ്ക്രീനിലെത്തിച്ചു. രൺബീർ കപൂറിന്റെ ജൻാർദൻ/ജോർഡൻ കഥാപാത്രവും നർഗീസ് ഫഖ്രിയുടെ ഹീറും ഉൾപ്പെട്ട കഥയിൽ പഹൽഗാമും കുൽഗാമും കുപ്‌വാരയും ശ്രീനഗറും പശ്ചാത്തലമായി. ‘കത്യാ കരൂൻ’, ‘യെ ചാന്ദ് സാ റോഷൻ ചെഹ്റാ’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങളിൽ കശ്മീരിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി തന്നെ ദൃശ്യസംഗീതമായി മാറി.

‘ഹൈദർ’ മറ്റൊരു വഴിയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഷാഹിദ് കപൂറും തബുവും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളായ വിശാൽ ഭരദ്വാജിന്റെ സിനിമയിൽ കശ്മീർ വെറും മനോഹര പശ്ചാത്തലമല്ല, രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തന്നെ മാറി. മാർത്താണ്ഡ സൂര്യക്ഷേത്രത്തിലെ ‘ബിസ്മിൽ’ ഗാനവും പഴയ ശ്രീനഗറിലെ രംഗങ്ങളും അതിന്റെ പ്രത്യേകതയായി.

ദാൽ തടാകം, പഹൽഗാം, ഗുൽമർഗ്: ക്യാമറയ്ക്ക് എന്താണ് ഇത്ര ഇഷ്ടം?

ദാൽ തടാകം ശിക്കാരകളും ഹൗസ്‌ബോട്ടുകളും വെള്ളത്തിലെ പ്രതിഫലനങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രണയരംഗങ്ങൾക്ക് സ്വാഭാവിക സെറ്റ് തന്നെയാണ്. പഹൽഗാം പച്ചപ്പുള്ള താഴ്വരകളും പൈൻ വനങ്ങളും നദീതീരങ്ങളും നൽകുന്നു. ഗുൽമർഗ് മഞ്ഞും വിശാലമായ പുല്മേടുകളും നൽകുമ്പോൾ സോനമർഗ് ഉയർന്ന മലനിരകളും ഹിമാനികളും നൽകുന്നു. അരുവാലി, ദൂധ്പത്രി, യുസ്മർഗ്, മുഗൾ ഗാർഡനുകൾ, പഴയ ശ്രീനഗർ എന്നിവയ്ക്കും സിനിമാ സാധ്യത വ്യത്യസ്തമാണ്.

‘ജബ് തക് ഹേ ജാൻ’ മുതൽ ‘ബജ്റംഗി ഭായിജാൻ’ വരെ

ഷാരൂഖ് ഖാനും കത്രീന കൈഫും അനുഷ്ക ശർമയും അഭിനയിച്ച ‘ജബ് തക് ഹേ ജാൻ’ കശ്മീരിലെ റൊമാന്റിക് ദൃശ്യങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും വലിയ ജനപ്രീതി നൽകി. ‘ബജ്റംഗി ഭായിജാൻ’ പഹൽഗാം, ഗുൽമർഗ്, സോനമർഗ് എന്നിവയെ കഥയുടെ ഭാഗമാക്കി. സോനമർഗിലെ താജിവാസ് ഗ്ലേസിയറിന് സമീപമുള്ള ക്ലൈമാക്സും അഷ്മുഖാമിലെ ‘ഭർ ദോ ഝോളി മേരി’ ഗാനവും ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.

ക്യാമറകൾ ഇപ്പോൾ വീണ്ടും മടങ്ങിയെത്തുന്നു

തിരിച്ചുവരവ് പഴയ സിനിമകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. 2026ൽ കാർത്തിക് ആര്യനും ശ്രീലീലയും അഭിനയിക്കുന്ന അനുരാഗ് ബസുവിന്റെ പുതിയ ചിത്രത്തിന്റെ ശ്രീനഗർ ഷെഡ്യൂൾ, കാർത്തിക് ആര്യൻ അഭിനയിക്കുന്ന കബീർ ഖാന്റെ തജമുൽ ഇസ്ലാമിന്റെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ സ്പോർട്സ് ചിത്രത്തിന്റെ ശ്രീനഗർ, പഹൽഗാം ഷെഡ്യൂൾ എന്നിവ പൂർത്തിയായി. ഉണ്ണി മുകുന്ദൻ നായകനാകുന്ന *‘മാ വന്ദേ’*ക്കും കശ്മീർ ഷെഡ്യൂൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.

ഇപ്പോൾ ഷാരൂഖ് ഖാന്റെ ‘ഡങ്കി’യുടെ കശ്മീർ ഷെഡ്യൂളും നടന്നതായി പ്രാദേശിക റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ദാൽ തടാകം മുതൽ പഹൽഗാം വരെ വീണ്ടും സിനിമാ യൂണിറ്റുകൾ എത്തുന്നത് ഒരു വലിയ പ്രതീകമാണ്.

മുന്നിലുള്ള സിനിമകൾ

കശ്മീർ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പുതിയ പ്രോജക്ടുകളും വരുന്നു. അജയ് ദേവ്ഗൺ നായകനാകുന്ന ‘ചൗഹാൻ’ കശ്മീർ പശ്ചാത്തലമാക്കിയ ആക്ഷൻ ചിത്രമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്; നീരജ് യാദവാണ് സംവിധായകൻ. ‘ഡിജിപി കശ്മീർ’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഡെയ്സി ഷാ ഐപിഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥയായി എത്തുന്നു. അതേസമയം, ‘അർമാൻ’ എന്ന ഉർദു വെബ് സീരീസിന്റെ ചിത്രീകരണവും ഇപ്പോൾ കശ്മീരിൽ നടക്കുന്നു.

ഇതോടെ കശ്മീരിന്റെ സിനിമാ തിരിച്ചുവരവിന് രണ്ട് മുഖങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് പഴയ പ്രണയവും പ്രകൃതിയും നിറഞ്ഞ കശ്മീർ. മറ്റൊന്ന് യാഥാർഥ്യവും സംഘർഷവും മനുഷ്യജീവിതവും പറയുന്ന പുതിയ കശ്മീർ. രണ്ടിനും ഒരുപോലെ വലിയ കഥാപശ്ചാത്തലം നൽകാൻ കഴിയുന്നതാണ് ഈ ഭൂമിയുടെ യഥാർഥ സിനിമാ ശക്തി.

Sources

Government of Jammu & Kashmir: Jammu & Kashmir Film Policy 2021 and Single Window framework.
Jammu & Kashmir Tourism Department: Official tourism information on major destinations and filming locations.
International Film Festival of Jammu & Kashmir: Official festival initiative and government-backed revival of cinema in the UT.
Ministry of Information & Broadcasting, Government of India: Film and audiovisual policy framework.
Jammu & Kashmir Film Development Council: Filming facilitation and permissions framework.
Directorate of Information & Public Relations, J&K: Film Policy implementation and production incentives.