നാഗ്പുർ, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27 –

മതഘോഷയാത്ര നടത്താനുള്ള അവകാശം ഭരണഘടനയുടെ 25-ാം അനുച്ഛേദം സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇഷ്ടമുള്ള പ്രത്യേക വഴിയിലൂടെ തന്നെ ഘോഷയാത്ര നടത്തണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കാൻ മൗലികാവകാശമില്ലെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ നാഗ്പുർ ബെഞ്ച്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 14നാണ് ജസ്റ്റിസ് അനിൽ എസ്. കിലോർ, ജസ്റ്റിസ് രജനീഷ് ആർ. വ്യാസ് എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വിധി പറഞ്ഞത്. ഭാരത് മാതാ സേവാ സംഘടനയുടെ സംഘാടകനായ ദീപക് ദേവീദാസ് നെച്വാനിയാണ് ഹർജിക്കാരൻ. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ, നാഗ്പുർ സിറ്റി പൊലീസ് കമ്മിഷണർ, സോൺ മൂന്നിലെ ഡെപ്യൂട്ടി പൊലീസ് കമ്മിഷണർ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ സാഹിൽ മാട്ടെ, നിഖിൽ വാഘ്മാരെ എന്നിവർ ഹാജരായി. സംസ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടി ഗവൺമെന്റ് പ്ലീഡറും മുതിർന്ന അഭിഭാഷകനുമായ ഡി.വി. ചൗഹാൻ, അസിസ്റ്റന്റ് ഗവൺമെന്റ് പ്ലീഡർ എൻ.എസ്. റാവു എന്നിവർ ഹാജരായി. 2026 ഓഗസ്റ്റ് ഒന്നിലെ ഡെപ്യൂട്ടി പൊലീസ് കമ്മിഷണറുടെ നടപടിയും 2026 ജൂലൈ 31ലെ പൊലീസ് റിപ്പോർട്ടുമാണ് ഹർജിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തത്.

കാവഡ് യാത്ര തടഞ്ഞില്ല; പൊലീസ് നിർദേശിച്ച മറ്റൊരു വഴിയിലൂടെ നടത്താമെന്ന് കോടതി

2026 ഓഗസ്റ്റ് 16ന് നടത്താൻ നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ഏകദേശം മൂന്നര കിലോമീറ്റർ കാവഡ് യാത്രയ്ക്ക് അനുമതി നിഷേധിച്ചെന്നാണ് ഹർജിക്കാരന്റെ വാദം. എന്നാൽ യാത്ര തന്നെ പൊലീസ് തടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഹർജിക്കാരൻ ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രത്യേക വഴിക്ക് മാത്രമാണ് അനുമതി നൽകാതിരുന്നത്. പകരം മറ്റൊരു വഴി പൊലീസ് നിർദേശിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ മതം ആചരിക്കാനുള്ള അവകാശമോ മതപരമായ ചടങ്ങ് നടത്താനുള്ള അവകാശമോ നിഷേധിച്ച കേസായി ഇതിനെ കാണാനാകില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

മതാചാരത്തിനുള്ള അവകാശവും അത് ഇഷ്ടമുള്ള രീതിയിൽ നടത്താനുള്ള അവകാശവും ഒന്നല്ല

ഭരണഘടനയുടെ 25-ാം അനുച്ഛേദം മതം ആചരിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആ അവകാശം എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും വിനിയോഗിക്കാനുള്ള പരമമായ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. ക്രമസമാധാനം, പൊതുസമാധാനം, മറ്റ് വിഭാഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയെ ബാധിക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്താം. അതിനാൽ ഒരു പ്രത്യേക വഴിയിലൂടെ മതഘോഷയാത്ര നടത്തണമെന്ന ആവശ്യം 25-ാം അനുച്ഛേദത്തിലെ അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാനാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മുൻ സംഘർഷങ്ങളും ഇടുങ്ങിയ റോഡുകളും കണക്കിലെടുത്തുള്ള പൊലീസ് തീരുമാനം ശരിവച്ചു

ഹർജിക്കാരൻ ആവശ്യപ്പെട്ട വഴിയിൽ എട്ട് പള്ളികളും ഒരു ദർഗയും ഉള്ളതായും പ്രദേശത്ത് നേരത്തെ ക്രമസമാധാന പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതായും പൊലീസ് റിപ്പോർട്ടിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു. 2024 ജനുവരി 22നും 2025 മാർച്ച് 17നും പ്രദേശത്ത് സംഘർഷങ്ങളുണ്ടായതും പൊലീസ് പരിഗണിച്ചു. നിർദിഷ്ട വഴിയിലെ ചില റോഡുകൾ ഇടുങ്ങിയതും തിരക്കേറിയ വാണിജ്യ മേഖലകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു. ആംബുലൻസ്, അഗ്നിരക്ഷാസേന തുടങ്ങിയ അടിയന്തര വാഹനങ്ങളുടെ യാത്ര തടസ്സപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയും പൊലീസ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഈ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മറ്റൊരു വഴി നിർദേശിച്ചതിൽ തെറ്റില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണവും ഗതാഗത നിയന്ത്രണ പദ്ധതിയും നൽകിയില്ലെന്ന് കോടതി

ഘോഷയാത്രയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ ഏകദേശ എണ്ണം, സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ വിവരങ്ങൾ, ഗതാഗത നിയന്ത്രണ പദ്ധതി, ജനക്കൂട്ട നിയന്ത്രണ സംവിധാനം, അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ പൊലീസുമായി ഏകോപിപ്പിക്കേണ്ടവരുടെ വിവരങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ അപേക്ഷയിൽ നൽകിയിരുന്നില്ല. പ്രതികൂല പൊലീസ് റിപ്പോർട്ടുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക വഴിക്കായി നിർബന്ധം പിടിക്കുന്ന സംഘാടകർ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ ആവശ്യമായ വിശദാംശങ്ങൾ പൊലീസിന് നൽകേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. ഈ വിവരങ്ങൾ നൽകാത്ത സാഹചര്യത്തിലും പൊലീസ് മറ്റൊരു വഴി നിർദേശിച്ചതിനെ കുറ്റപ്പെടുത്താനാകില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി.

സ്വകാര്യ ക്ഷേത്രത്തെ യാത്രയുടെ ഭാഗമാക്കാൻ ഉടമയെ നിർബന്ധിക്കാനാവില്ല

കാവഡ് യാത്രയുടെ ഭാഗമാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന ക്ഷേത്രം സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിന്റെയോ ട്രസ്റ്റിന്റെയോ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതല്ലെന്നും സ്വകാര്യ സ്വത്താണെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉടമയിൽനിന്ന് പൊലീസിന് പരാതിയും ലഭിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ സ്വകാര്യ ക്ഷേത്രത്തെ കാവഡ് യാത്രയുടെ ഭാഗമാക്കാൻ അതിന്റെ ഉടമയെ ഹർജിക്കാരന് നിർബന്ധിക്കാനാവില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലവും പ്രവേശനവഴിയും വളരെ ഇടുങ്ങിയതായതിനാൽ വലിയ ജനക്കൂട്ടം എത്തിയാൽ അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി.

പ്രത്യേക വഴി അനുവദിക്കണമെന്ന ആവശ്യം തള്ളി; ഹർജി ഹൈക്കോടതി നിരസിച്ചു

പൊലീസ് നടത്തിയ സ്ഥലപരമായ വിലയിരുത്തൽ, മുൻ ക്രമസമാധാന പ്രശ്നങ്ങൾ, സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഹർജിക്കാരൻ ആവശ്യപ്പെട്ട വഴി അനുവദിക്കാതിരുന്നതിൽ നിയമവിരുദ്ധതയില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. പൊലീസ് മറ്റൊരു വഴി നിർദേശിച്ചിരിക്കെ ഹർജിക്കാരന് താൻ ആവശ്യപ്പെട്ട വഴിയിലൂടെ തന്നെ യാത്ര നടത്തണമെന്ന് അവകാശപ്പെടാനാകില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ പൊലീസ് തീരുമാനത്തിൽ ഇടപെടാൻ വിസമ്മതിച്ച ഹൈക്കോടതി ദീപക് ദേവീദാസ് നെച്വാനിയുടെ ഹർജി തള്ളി.

മതസ്വാതന്ത്ര്യവും പൊതുസമാധാനവും തമ്മിലുള്ള പരിധി കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കി വിധി

ഈ വിധിയിലൂടെ മതാചാരങ്ങൾ നടത്താനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശവും അവ ഏത് രീതിയിലും ഏത് വഴിയിലും നടത്തണമെന്ന ആവശ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മതഘോഷയാത്രകൾക്ക് വഴി നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ സ്ഥലത്തിന്റെ സാഹചര്യം, ഗതാഗതം, സുരക്ഷ, മുൻ ക്രമസമാധാന സംഭവങ്ങൾ എന്നിവ പൊലീസ് പരിഗണിക്കാമെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിന് വിധി പിന്തുണ നൽകുന്നു. അതേസമയം മതഘോഷയാത്ര തന്നെ നിരോധിക്കുന്നതും സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ ഒരു പ്രത്യേക വഴി അനുവദിക്കാതിരിക്കുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ലെന്നും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു.