ന്യൂഡൽഹി / 2026 /ജൂലൈ 31
ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ വ്യവസായത്തിനായുള്ള ഉൽപ്പാദന ബന്ധിത പ്രോത്സാഹന പദ്ധതിയും പ്രധാനമന്ത്രി സൂക്ഷ്മ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ സംരംഭങ്ങളുടെ ഔപചാരികവൽക്കരണ പദ്ധതിയും കേന്ദ്ര ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ വ്യവസായ മന്ത്രാലയം നടപ്പാക്കിവരികയാണ്. ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം, കയറ്റുമതി, നിക്ഷേപം, തൊഴിൽ എന്നിവ വർധിപ്പിക്കുകയാണ് പദ്ധതികളുടെ ലക്ഷ്യം. പദ്ധതികളുടെ പുരോഗതി സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങൾ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ വ്യവസായ സഹമന്ത്രി രവ്നീത് സിങ് ലോക്സഭയിൽ രേഖാമൂലം അറിയിച്ചു.
10,900 കോടി രൂപയുടെ പ്രോത്സാഹന പദ്ധതി
2021-22 സാമ്പത്തിക വർഷം മുതൽ 2026-27 സാമ്പത്തിക വർഷം വരെയാണ് ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ വ്യവസായത്തിനായുള്ള ഉൽപ്പാദന ബന്ധിത പ്രോത്സാഹന പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. പദ്ധതിക്കായി 10,900 കോടി രൂപയാണ് അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
അർഹമായ അധിക വിൽപ്പന കൈവരിക്കുന്ന കമ്പനികൾക്ക് പ്രവർത്തനഫലവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയ പ്രോത്സാഹനം നൽകും. ആഭ്യന്തര ഭക്ഷ്യസംസ്കരണവും മൂല്യവർധനയും ഉയർത്തുക, ആഗോളതലത്തിൽ മുന്നേറുന്ന ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷ്യനിർമാണ കമ്പനികളെ വളർത്തുക, വിദേശ വിപണികളിൽ ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷ്യ ബ്രാൻഡുകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുക, കൂടുതൽ തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.
നിലവിൽ 127 കമ്പനികളുടെ 163 അപേക്ഷകളാണ് പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇവയിൽ 69 എണ്ണം സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങളാണ്. 22 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ 212 സ്ഥലങ്ങളിലായാണ് അംഗീകരിച്ച പദ്ധതികൾ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നത്.
നിക്ഷേപവും തൊഴിലവസരങ്ങളും ലക്ഷ്യം കടന്നു
2026 ജൂൺ വരെ 3,271.44 കോടി രൂപ പ്രോത്സാഹനമായി വിതരണം ചെയ്തു. പദ്ധതിയിലൂടെ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ ശേഷി ഉയർന്നു. വിൽപ്പനയും കയറ്റുമതിയും വർധിച്ചു. കൂടുതൽ നിക്ഷേപവും തൊഴിലവസരങ്ങളും ഉണ്ടായി. പ്രതിവർഷം 34 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ ശേഷിയാണ് നിക്ഷേപങ്ങളിലൂടെ പുതുതായി സൃഷ്ടിച്ചത്.
അംഗീകാരം ലഭിച്ച കമ്പനികൾ 7,722 കോടി രൂപ നിക്ഷേപിക്കാമെന്നാണ് നേരത്തെ അറിയിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ യഥാർഥ നിക്ഷേപം 9,207 കോടി രൂപയായി. രണ്ടര ലക്ഷം തൊഴിലവസരങ്ങളായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ഇതിന് പകരം നേരിട്ടും അല്ലാതെയും ഏകദേശം 3.35 ലക്ഷം തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
പദ്ധതിയുടെ പിന്തുണ ലഭിച്ച ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വിൽപ്പന 2019-20 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ 58,758 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ 1,08,854 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു.
25 മെഗാ ഭക്ഷ്യപാർക്കുകൾ പ്രവർത്തനത്തിൽ
പ്രധാനമന്ത്രി കിസാൻ സമ്പദ യോജനയുടെ ഭാഗമായ മെഗാ ഭക്ഷ്യപാർക്ക് പദ്ധതി 2008 മുതലാണ് മന്ത്രാലയം നടപ്പാക്കിയത്. പ്രാഥമിക സംസ്കരണം, സംഭരണം, പൊതുസംസ്കരണം, അനുബന്ധ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കാൻ കൂട്ടായ കേന്ദ്രങ്ങളും അവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ചെറുകേന്ദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടർന്നത്.
2021 ഏപ്രിൽ ഒന്നുമുതൽ മെഗാ ഭക്ഷ്യപാർക്ക് പദ്ധതി നിർത്തലാക്കി. പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 25 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി 41 മെഗാ ഭക്ഷ്യപാർക്കുകൾക്ക് അനുമതി നൽകി. ഇതിൽ 25 എണ്ണം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
ഈ പദ്ധതികളിലൂടെ പ്രതിവർഷം 28.57 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ സംരക്ഷണ ശേഷിയും 15.41 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ സംസ്കരണ ശേഷിയും സൃഷ്ടിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. ഏകദേശം 86,881 കർഷകർക്ക് പ്രയോജനം ലഭിക്കും. നേരിട്ടും അല്ലാതെയും 1,02,440 തൊഴിലവസരങ്ങളും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
വിദേശ വിപണിയിൽ ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷ്യ ബ്രാൻഡുകൾ
ഉൽപ്പാദന ബന്ധിത പ്രോത്സാഹന പദ്ധതിയിലെ ബ്രാൻഡിങ്, വിപണന വിഭാഗത്തിലൂടെ ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ കയറ്റുമതിയും വിദേശത്തെ ബ്രാൻഡ് പ്രചാരണവും സർക്കാർ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
വിദേശത്തെ ബ്രാൻഡിങ്, വിപണനം എന്നിവയ്ക്കായി ചെലവാക്കുന്ന അർഹമായ തുകയുടെ 50 ശതമാനം വരെ ധനസഹായം ലഭിക്കും. എന്നാൽ ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വിൽപ്പനയുടെ മൂന്ന് ശതമാനം അല്ലെങ്കിൽ വർഷത്തിൽ 50 കോടി രൂപ എന്നതിൽ കുറവുള്ള തുകയായിരിക്കും പരമാവധി സഹായം.
അധിക വിൽപ്പനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പ്രോത്സാഹനത്തിലൂടെ ആഭ്യന്തര സംസ്കരണവും മൂല്യവർധനയും പദ്ധതി പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. അംഗീകാരം ലഭിച്ച കമ്പനികളുടെ നിക്ഷേപം സംസ്കരണ ശേഷി ഉയർത്താനും ആധുനിക സംസ്കരണം, പൊതിയൽ, നിർമാണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ സ്വീകരിക്കാനും സഹായിച്ചു.
നൂതനവും ജൈവവുമായ ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമിക്കുന്ന ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്കായി പ്രത്യേക വിഭാഗവും പദ്ധതിയിലുണ്ട്.
സൂക്ഷ്മ സംരംഭങ്ങൾക്ക് 35 ശതമാനം സബ്സിഡി
പ്രധാനമന്ത്രി സൂക്ഷ്മ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ സംരംഭങ്ങളുടെ ഔപചാരികവൽക്കരണ പദ്ധതിയും മന്ത്രാലയം നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്. ആവശ്യകതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ പുതിയ സൂക്ഷ്മ ഭക്ഷ്യസംസ്കരണ സംരംഭങ്ങൾ തുടങ്ങാനും നിലവിലുള്ളവ നവീകരിക്കാനും സാമ്പത്തികവും സാങ്കേതികവും വ്യാപാരപരവുമായ സഹായം നൽകുന്നു.
ശേഷിവികസനം, വായ്പാ സഹായം, സാങ്കേതിക നവീകരണം, വിപണി ബന്ധം എന്നിവയാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ. വായ്പയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയ മൂലധന സബ്സിഡിയായി ചെലവിന്റെ 35 ശതമാനം നൽകും. ഒരു സംരംഭത്തിന് പരമാവധി 10 ലക്ഷം രൂപ വരെയാണ് സഹായം.
ആധുനിക സംസ്കരണം, പരിശോധന, പൊതിയൽ, സംഭരണം എന്നിവയ്ക്കായി പൊതുവായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സംരംഭക സഹായ കേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപിക്കും. പൊതുബ്രാൻഡുകൾ വികസിപ്പിക്കൽ, പൊതിയൽ, ലേബലിങ്, ഗുണനിലവാരം ഏകീകരിക്കൽ എന്നിവയ്ക്കായി അർഹമായ പദ്ധതി ചെലവിന്റെ 50 ശതമാനം വരെ ബ്രാൻഡിങ്, വിപണന സഹായവും ലഭിക്കും.
ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ സ്വീകരിക്കാനും കയറ്റുമതിക്ക് സംരംഭങ്ങളെ സജ്ജമാക്കാനും സംരംഭകത്വ വികസന പരിപാടികൾ, ഉൽപ്പന്നാധിഷ്ഠിത പരിശീലനം, സാങ്കേതിക സഹായം എന്നിവ നൽകുന്നു. ദേശീയ ഭക്ഷ്യസാങ്കേതിക സംരംഭകത്വ മാനേജ്മെന്റ് സ്ഥാപനങ്ങളും സംസ്ഥാനതല സാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളുമാണ് ഈ പിന്തുണ നൽകുന്നത്.
പിന്നാക്ക ജില്ലകളിലെ അംഗീകൃത യൂണിറ്റുകളിൽ ബിഹാറിലെ മുസഫർപുരിൽ 18.50 കോടി രൂപയുടെ പാകംചെയ്ത് കഴിക്കാവുന്നതും ഉടൻ പാകംചെയ്യാവുന്നതുമായ ഭക്ഷ്യ യൂണിറ്റും ബെഗുസരായിയിൽ 113 കോടി രൂപയുടെ പഴം-പച്ചക്കറി യൂണിറ്റും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജാർഖണ്ഡിലെ റാഞ്ചിയിൽ ഇതേ ഭക്ഷ്യവിഭാഗത്തിൽ 5.06 കോടി രൂപയുടെ യൂണിറ്റും പ്രവർത്തനത്തിലുണ്ട്.
ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഉധം സിങ് നഗറിൽ ജൈവ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഒരു യൂണിറ്റ്, പാകംചെയ്ത് കഴിക്കാവുന്നതും ഉടൻ പാകംചെയ്യാവുന്നതുമായ ഭക്ഷ്യവിഭാഗത്തിൽ 6.05 കോടി രൂപയുടെ ഒരു യൂണിറ്റ്, ചെറുധാന്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നാല് യൂണിറ്റുകൾ, പഴം-പച്ചക്കറി വിഭാഗത്തിൽ 126.67 കോടി രൂപയുടെ ഒരു യൂണിറ്റ് എന്നിവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ചെറുധാന്യ, ജൈവ ഉൽപ്പന്ന വിഭാഗങ്ങളിൽ നിശ്ചിത നിക്ഷേപം വാഗ്ദാനം ചെയ്യണമെന്ന വ്യവസ്ഥ പദ്ധതിയിലില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ വിഭാഗങ്ങളിലെ ചില യൂണിറ്റുകളുടെ നിക്ഷേപം പൂജ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.
