ഡീപ്‌ഫേക്ക് തടയാൻ നിയമം കടുപ്പിച്ചു; മൂന്നു മണിക്കൂറിനകം ഉള്ളടക്കം നീക്കണം

ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ജൂലൈ 31

കൃത്രിമബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ച് നിർമിക്കുന്ന വ്യാജ ശബ്ദം, ദൃശ്യം, എഴുത്ത് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഡീപ്‌ഫേക്കുകൾ തടയാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിയമസംവിധാനം ശക്തമാക്കി. നിയമപരമായ സംരക്ഷണം, സാമൂഹികമാധ്യമ വേദികളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം, ഉപയോക്താക്കളുടെ സുരക്ഷ എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാനാണ് നടപടി. കേന്ദ്ര ഇലക്ട്രോണിക്സ്–വിവരസാങ്കേതിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വിവരങ്ങൾ കേന്ദ്ര സഹമന്ത്രി ജിതിൻ പ്രസാദ ജൂലൈ 29ന് ലോക്‌സഭയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.

ഡീപ്‌ഫേക്കിനെതിരെ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ

വിവരസാങ്കേതിക നിയമം 2000 പ്രകാരം തിരിച്ചറിയൽ വിവരങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കൽ, മറ്റൊരാളായി ആൾമാറാട്ടം നടത്തൽ, സ്വകാര്യത ലംഘിക്കൽ, അശ്ലീലമോ ലൈംഗികമായി പ്രകടമായതോ ആയ ഉള്ളടക്കം പ്രസിദ്ധീകരിക്കൽ തുടങ്ങിയവ കുറ്റകരമാണ്. നിയമവിരുദ്ധ വിവരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം തടയാനും അത്തരം വിവരങ്ങൾ നീക്കാൻ ഇടനില സേവനദാതാക്കൾക്ക് നോട്ടീസ് നൽകാനും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാൻ പൊലീസിനും അധികാരമുണ്ട്.

ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ 353-ാം വകുപ്പ് ജനങ്ങളിൽ ഭയമോ പ്രശ്നങ്ങളോ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യാജവും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതുമായ പ്രസ്താവനകൾ, അഭ്യൂഹങ്ങൾ, റിപ്പോർട്ടുകൾ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ ശിക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഡീപ്‌ഫേക്ക് ഉൾപ്പെടുന്ന സംഘടിത സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ 111-ാം വകുപ്പും പ്രയോഗിക്കാം.

സാമൂഹികമാധ്യമ വേദികൾക്ക് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്വം

വിവരസാങ്കേതിക ഇടനില സേവന മാർഗനിർദേശങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമ ധാർമിക ചട്ടങ്ങളും പാലിച്ച് സേവനദാതാക്കൾ ജാഗ്രത പുലർത്തണം. അശ്ലീലവും സ്വകാര്യത ലംഘിക്കുന്നതും വിദ്വേഷമോ അക്രമമോ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതുമായ വിവരങ്ങൾ ഉപയോക്താക്കൾ പങ്കുവയ്ക്കരുതെന്ന് അറിയിക്കണം.

കുട്ടികളെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നതും ഡീപ്‌ഫേക്ക് വഴി ആളുകളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതും കൃത്രിമബുദ്ധിയിലൂടെ മറ്റൊരാളായി ആൾമാറാട്ടം നടത്തുന്നതും ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്കോ പൊതുസമാധാനത്തിനോ ഭീഷണിയാകുന്നതുമായ ഉള്ളടക്കത്തിനും വിലക്കുണ്ട്. നിയമവിരുദ്ധ ഉള്ളടക്കം പങ്കുവച്ചാൽ അത് നീക്കുകയോ അക്കൗണ്ട് താൽക്കാലികമായി നിർത്തുകയോ അവസാനിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുമെന്ന കാര്യവും സേവന വ്യവസ്ഥകളിലൂടെ വ്യക്തമാക്കണം.

ഇന്ത്യയിൽ 50 ലക്ഷമോ അതിലധികമോ ഉപയോക്താക്കളുള്ള പ്രധാന സാമൂഹികമാധ്യമ സേവനദാതാക്കൾക്ക് കൂടുതൽ ചുമതലകളുണ്ട്. സന്ദേശ സേവനങ്ങൾ നൽകുന്ന വേദികൾ ഗുരുതരമോ അതീവ രഹസ്യസ്വഭാവമുള്ളതോ ആയ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ ഉറവിടം കണ്ടെത്താൻ അന്വേഷണ ഏജൻസികളെ സഹായിക്കണം. നിയമവിരുദ്ധ ഉള്ളടക്കം കണ്ടെത്താനും വ്യാപനം തടയാനും സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം.

നിയമപാലന റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ഇന്ത്യയിൽ പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിക്കുകയും ഓഫീസ് വിലാസം നൽകുകയും വേണം. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സ്വമേധയാ തിരിച്ചറിയൽ സ്ഥിരീകരിക്കാനും ആഭ്യന്തര അപ്പീൽ നൽകാനും വേദി സ്വമേധയാ നടപടിയെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ന്യായമായ വിശദീകരണം നൽകാനും അവസരമുണ്ടാകണം.

പരാതികൾ പരിഹരിക്കാൻ പ്രത്യേക സംവിധാനം

ഇടനില സേവനദാതാക്കൾ പരാതി പരിഹാര ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിക്കുകയും നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ പരാതികൾ തീർപ്പാക്കുകയും വേണം. പരാതി പരിഹാര ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ നടപടിയിൽ തൃപ്തിയില്ലെങ്കിൽ ഉപയോക്താവിന് പരാതി അപ്പീൽ സമിതിയെ ഓൺലൈനായി സമീപിക്കാം. ഉള്ളടക്കം നിയന്ത്രിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങളിൽ ഉത്തരവാദിത്വവും സുതാര്യതയും ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഈ സമിതികളുടെ ചുമതല.

പൊലീസിൽ നൽകുന്ന പരാതികൾ നിലവിലുള്ള നിയമപ്രകാരം ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ അന്വേഷിക്കും. ഭരണഘടനയുടെ ഏഴാം പട്ടികപ്രകാരം പൊലീസും പൊതുസമാധാനവും സംസ്ഥാന വിഷയങ്ങളാണ്. അതിനാൽ സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ തടയുന്നതിനും കണ്ടെത്തുന്നതിനും അന്വേഷിക്കുന്നതിനും വിചാരണ നടത്തുന്നതിനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കുമാണ് പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്വം.

നിയമവിരുദ്ധ ഉള്ളടക്കം മൂന്നു മണിക്കൂറിൽ നീക്കണം

കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ച വിവരങ്ങളും ഡീപ്‌ഫേക്ക് ഉള്ളടക്കവും മൂലമുള്ള ദോഷങ്ങൾ തടയാൻ 2026 ഫെബ്രുവരി 10ന് വിവരസാങ്കേതിക ചട്ടങ്ങളിൽ സർക്കാർ ഭേദഗതി വരുത്തി. നിയമപരമായി അനുവദനീയമായ കൃത്രിമബുദ്ധി ഉള്ളടക്കത്തിൽ വ്യക്തമായ അടയാളവും ഉറവിടം കണ്ടെത്താവുന്ന വിവരങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തണം. ഇതിലൂടെ കൃത്രിമമായി നിർമിച്ച വിവരങ്ങൾ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് തിരിച്ചറിയാനും വഞ്ചനയും ദുരുപയോഗവും ഒഴിവാക്കാനും കഴിയും.

നിയമവിരുദ്ധ കൃത്രിമബുദ്ധി ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഉപയോക്താക്കളെ നിർബന്ധമായും ബോധവത്കരിക്കണം. സാമൂഹികമാധ്യമ സേവനദാതാക്കളുടെ നിയമപാലന ഉത്തരവാദിത്വവും ശക്തമാക്കി. കുട്ടികളുടെ ലൈംഗിക ചൂഷണ ദൃശ്യങ്ങൾ, സമ്മതമില്ലാതെ പങ്കുവയ്ക്കുന്ന സ്വകാര്യ ചിത്രങ്ങൾ, ആൾമാറാട്ടം, മറ്റ് ഹാനികരമായ കൃത്രിമബുദ്ധി ഉള്ളടക്കങ്ങൾ എന്നിവ തടയാനും കണ്ടെത്തിയാൽ ഉടൻ നടപടിയെടുക്കാനും നിർദേശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

സർക്കാരിന്റെയോ കോടതിയുടെയോ കാരണസഹിതമുള്ള അറിയിപ്പ് ലഭിച്ചാൽ നിയമവിരുദ്ധ ഉള്ളടക്കം നീക്കാനുള്ള സമയം 36 മണിക്കൂറിൽനിന്ന് മൂന്നു മണിക്കൂറായി കുറച്ചു. സാധാരണ പരാതി പരിഹാര സമയം 72 മണിക്കൂറിൽനിന്ന് 36 മണിക്കൂറാക്കി. നഗ്നതയും ആൾമാറാട്ടവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അതീവ ഗൗരവമുള്ള പരാതികളിൽ നടപടി സ്വീകരിക്കാനുള്ള സമയം 24 മണിക്കൂറിൽനിന്ന് രണ്ടു മണിക്കൂറായും കുറച്ചു.

നിലവിലുള്ള നിയമം ലംഘിക്കുന്ന കൃത്രിമ ഉള്ളടക്കം സൃഷ്ടിക്കാനോ തിരുത്താനോ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനോ കൈമാറാനോ പങ്കുവയ്ക്കാനോ അനുവദിക്കാതിരിക്കാൻ ഉചിതമായ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾ സേവനദാതാക്കൾ ഏർപ്പെടുത്തണം. ബലാത്സംഗം, കുട്ടികൾക്കെതിരായ ലൈംഗിക അതിക്രമം എന്നിവ ചിത്രീകരിക്കുന്നതോ അനുകരിക്കുന്നതോ ആയ ഉള്ളടക്കവും മുമ്പ് നീക്കം ചെയ്ത ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ അതേ പകർപ്പുകളും മുൻകൂട്ടി കണ്ടെത്താൻ പ്രധാന സാമൂഹികമാധ്യമ വേദികൾ ശ്രമിക്കണം.

നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ പാലിക്കാത്ത സേവനദാതാക്കൾക്ക് വിവരസാങ്കേതിക നിയമത്തിലെ 79-ാം വകുപ്പ് നൽകുന്ന മൂന്നാംകക്ഷി ഉള്ളടക്ക സംരക്ഷണം നഷ്ടപ്പെടും. നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം തുടർനടപടിയും പ്രോസിക്യൂഷനും നേരിടേണ്ടിവരും.

മുന്നറിയിപ്പുകളും സുരക്ഷാ നടപടിക്രമവും

അശ്ലീലവും മോശവും നിയമവിരുദ്ധവുമായ ഉള്ളടക്കം പ്രചരിക്കുന്നത് തടയാനുള്ള നിയമപരമായ ജാഗ്രത പാലിക്കണമെന്ന് 2025 ഡിസംബർ 29ലെ നിർദേശത്തിൽ സർക്കാർ വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കി. സേവനദാതാക്കൾ ആഭ്യന്തര നിയമപാലന സംവിധാനം, ഉള്ളടക്ക പരിശോധന, ഉപയോക്താക്കൾക്കെതിരായ നടപടി എന്നിവ ഉടൻ പരിശോധിക്കണമെന്നും നിയമം തുടർച്ചയായി പാലിക്കണമെന്നും നിർദേശിച്ചു.

മതവിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ 2026 ഫെബ്രുവരി ഒമ്പതിന് മറ്റൊരു നിർദേശം നൽകി. മതപരമായ ഉള്ളടക്കം കരുതലോടെയും കൃത്യതയോടെയും ബഹുമാനത്തോടെയും കൈകാര്യം ചെയ്യണം. വളച്ചൊടിച്ചതോ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതോ നിയമവിരുദ്ധമോ ആയ മതപരമായ വിവരങ്ങൾ പ്രചരിക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്. നിർദേശങ്ങൾ ലംഘിച്ചാൽ നിയമപരമായ സംരക്ഷണം നഷ്ടപ്പെടുകയും നടപടികൾ നേരിടേണ്ടിവരുകയും ചെയ്യും.

അപകീർത്തികരവും അധിക്ഷേപകരവും എതിർക്കപ്പെടേണ്ടതും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതുമായ കൃത്രിമ വിവരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും പങ്കുവയ്ക്കുന്നതും സംബന്ധിച്ച് 2026 മാർച്ച് 16നും നിർദേശം നൽകി. സമ്മതമില്ലാതെ സ്വകാര്യ ദൃശ്യങ്ങൾ ഓൺലൈനിൽ പ്രചരിക്കുന്നത് തടയാനുള്ള ഏകീകൃത പ്രവർത്തനരീതി 2025 നവംബർ 11ന് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. ഇരകൾക്കും സാമൂഹികമാധ്യമ വേദികൾക്കും അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്കും വേഗത്തിലും ഒരേ രീതിയിലും നടപടിയെടുക്കാനുള്ള വിശദമായ മാർഗനിർദേശങ്ങളാണ് ഇതിലുള്ളത്.

പൈതൃക രേഖകൾ വായിക്കാൻ സ്വദേശീയ സാങ്കേതികവിദ്യ

ഇന്ത്യയുടെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി പൈതൃകത്തിലേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശനം നൽകാൻ ജ്ഞാൻ ഭാരതം വെബ് പോർട്ടലിൽ കൃത്രിമബുദ്ധി സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വലിയ ഭാഷാ ലിപി മാതൃകകൾ, അച്ചടിച്ച അക്ഷരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്ന സംവിധാനം, കൈയെഴുത്ത് തിരിച്ചറിയൽ, ലിപി തിരിച്ചറിയൽ, ആശയാധിഷ്ഠിത തിരച്ചിൽ, യന്ത്രസഹായ വിവർത്തനം എന്നിവയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാൻ മിത്രം എന്ന വിജ്ഞാന സംവിധാനത്തിൽ കൈയെഴുത്തുപ്രതികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ, പകർപ്പെഴുത്തുകൾ, വിവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് അവയുടെ അർഥവും പശ്ചാത്തലവും മനസ്സിലാക്കാനും കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും സഹായിക്കുന്നു.

ഭാരതീയ ജിപിടിയിലെ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽനിന്ന് സംഭാഷണ കൃത്രിമബുദ്ധിയിലേക്ക് എന്ന സംവിധാനം പൈതൃക അറിവുകൾ യന്ത്രങ്ങൾക്ക് വായിക്കാവുന്ന വിവരങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. എഴുത്ത്, ശബ്ദം, സംഭാഷണം എന്നിവയിലൂടെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതിയോട് സംസാരിക്കാം എന്ന സൗകര്യവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെ പണ്ഡിതർ, വിദ്യാർഥികൾ, ഗവേഷകർ, പൊതുജനങ്ങൾ എന്നിവർക്ക് ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാന പാരമ്പര്യം കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും.

ഡീപ്‌ഫേക്ക് കണ്ടെത്താൻ 13 പദ്ധതികൾ

ഇന്ത്യ കൃത്രിമബുദ്ധി ദൗത്യത്തിലെ സുരക്ഷിതവും വിശ്വസനീയവുമായ കൃത്രിമബുദ്ധി വിഭാഗം സ്വദേശീയ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ, മാനദണ്ഡങ്ങൾ, പരിശോധനാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള കൃത്രിമബുദ്ധി വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഡീപ്‌ഫേക്ക് കണ്ടെത്തൽ ഉൾപ്പെടെ രാജ്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള കൃത്രിമബുദ്ധിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 13 പദ്ധതികൾക്ക് അനുമതി നൽകി.

ജോധ്പൂർ ഇന്ത്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യാ സ്ഥാപനവും മദ്രാസ് ഇന്ത്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യാ സ്ഥാപനവും ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ച ഡീപ്‌ഫേക്ക് കണ്ടെത്തൽ സംവിധാനമായ സാക്ഷ്യ, ശബ്ദ–ദൃശ്യ വ്യാജനിർമാണം കണ്ടെത്തുന്ന എഐ വിശ്ലേഷക്, തത്സമയ ശബ്ദ ഡീപ്‌ഫേക്ക് കണ്ടെത്താൻ ഖരഗ്പൂർ ഇന്ത്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പദ്ധതി എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

വിവരസുരക്ഷാ വിദ്യാഭ്യാസ–ബോധവത്കരണ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി രാജ്യത്ത് ഇതുവരെ 6,650 ശിൽപ്പശാലകൾ നടത്തി. സ്കൂൾ–കോളേജ് വിദ്യാർഥികൾ, അധ്യാപകർ, നിയമപാലകർ, സർക്കാർ ജീവനക്കാർ, പൊതുജനങ്ങൾ എന്നിവരുൾപ്പെടെ 11.37 ലക്ഷത്തിലധികം പേർ പങ്കെടുത്തു.

കൈപ്പുസ്തകങ്ങൾ, ഹ്രസ്വദൃശ്യങ്ങൾ, പോസ്റ്ററുകൾ, ലഘുലേഖകൾ, കുട്ടികൾക്കുള്ള കാർട്ടൂൺ കഥകൾ തുടങ്ങിയ ബഹുഭാഷാ ബോധവത്കരണ സാമഗ്രികൾ അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക്, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ വഴി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ കമ്പ്യൂട്ടർ അടിയന്തര പ്രതികരണ സംഘവും ഡീപ്‌ഫേക്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൃത്രിമബുദ്ധി ഭീഷണികൾക്കെതിരെ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ നൽകുന്നു. സൈബർ ആക്രമണം, ഓൺലൈൻ തട്ടിപ്പ്, കുട്ടികളുടെ ഓൺലൈൻ സുരക്ഷ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദേശങ്ങൾ, പോസ്റ്ററുകൾ, വിവരചിത്രങ്ങൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഔദ്യോഗിക വേദികളിലൂടെ പങ്കുവയ്ക്കുന്നു. ഡീപ്‌ഫേക്ക് ഭീഷണികളിൽനിന്ന് സംരക്ഷണം നേടാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി 2024 നവംബറിൽ പ്രത്യേക മുന്നറിയിപ്പും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.