കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണവും പ്രവചനവും കൂടുതൽ കൃത്യമാക്കാൻ ആധുനിക സംവിധാനങ്ങൾ

ന്യൂഡൽഹി/ 2026 /ജൂലൈ 31

തീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളുടെ എണ്ണവും ശക്തിയും വർധിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ രാജ്യത്തെ കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണവും മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങളും കേന്ദ്ര സർക്കാർ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള നവീകരണം നടക്കുന്നത്. രാജ്യസഭയിൽ ഭൗമശാസ്ത്ര സഹമന്ത്രി സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിലാണ് ഇക്കാര്യം അറിയിച്ചത്.

പ്രവചനത്തിന് അതിവേഗ കംപ്യൂട്ടിങ്

ഉയർന്ന വ്യക്തതയുള്ള സംഖ്യാധിഷ്ഠിത കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും കാലാവസ്ഥാ മാതൃകകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും ഉയർന്ന പ്രവർത്തനശേഷിയുള്ള കംപ്യൂട്ടിങ് സൗകര്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും നിർമിതബുദ്ധി സഹായത്തോടെയുള്ള പ്രവചന ഉപകരണങ്ങളും ഇതിനൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ മാറ്റവും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളും കൂടുതൽ കൃത്യമായി കണ്ടെത്തുകയും പ്രവചിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

രാജ്യവ്യാപക നിരീക്ഷണ ശൃംഖല

ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ ശൃംഖലയിൽ മനുഷ്യർ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥാ നിലയങ്ങൾ, സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന മഴമാപിനികൾ, കാർഷിക കാലാവസ്ഥാ നിലയങ്ങൾ, ഡോപ്ലർ കാലാവസ്ഥാ റഡാറുകൾ, അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ മുകൾതട്ടിലെ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള കാലാവസ്ഥാ മാറ്റങ്ങളും തീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളും ഇവയിലൂടെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

മിഷൻ മൗസമിൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായ പ്രവചനം

മിഷൻ മൗസമിന്റെ ഭാഗമായി ആഗോളവും പ്രാദേശികവുമായ വിവിധ സംഖ്യാധിഷ്ഠിത കാലാവസ്ഥാ മാതൃകാ സംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കി. ഹ്രസ്വകാല, ഇടക്കാല, ദീർഘകാല പ്രവചനങ്ങൾ തുടർച്ചയായി നൽകുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ ഗ്ലോബൽ ഫോർകാസ്റ്റ് സിസ്റ്റവും നോയിഡയിലെ ദേശീയ ഇടത്തരം കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന കേന്ദ്രത്തിന്റെ മിഥുന എഫ്.എസ് മാതൃകയും ആഗോള പ്രവചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. രണ്ട് മാതൃകകളും പന്ത്രണ്ട് കിലോമീറ്റർ തിരശ്ചീന വ്യക്തതയിൽ തത്സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

പഞ്ചായത്തുതലത്തിൽ കാലാവസ്ഥാ വിവരം

ആറ് കിലോമീറ്റർ സ്ഥലവ്യക്തതയുള്ള ഭാരത് ഫോർകാസ്റ്റിങ് സിസ്റ്റം പഞ്ചായത്തുകളുടെ കൂട്ടം അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവചനം നൽകുന്നു. പ്രാദേശിക കാലാവസ്ഥാ സവിശേഷതകൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കണ്ടെത്താൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പും പഞ്ചായത്തിരാജ് മന്ത്രാലയവും ചേർന്ന് രാജ്യത്തെ ഏതാണ്ട് എല്ലാ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലും പഞ്ചായത്തുതല കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന സംവിധാനം ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഇ-ഗ്രാമസ്വരാജ്, മേരി പഞ്ചായത്ത് ആപ്പ്, പഞ്ചായത്തിരാജ് മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഇ-മാൻചിത്ര, ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെയും ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെയും മൗസംഗ്രാം തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ ഈ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും.

നിർമിതബുദ്ധിയും ഉപഗ്രഹങ്ങളും കൈകോർക്കുന്നു

കാലാവസ്ഥാ മാറ്റം കണ്ടെത്താനും അതിന്റെ കാരണങ്ങൾ വിലയിരുത്താനും കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങൾ പ്രാദേശികതലത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനും കാലാവസ്ഥയിലെ പ്രത്യേക അടയാളങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും നിർമിതബുദ്ധിയും യന്ത്രപഠനവും ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടുതൽ വികസിതമായ ഭൗമവ്യവസ്ഥാ മാതൃകകളും വിവരാധിഷ്ഠിത രീതികളും വികസിപ്പിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.

പാങ്ഗു വെതർ, ഫോർകാസ്റ്റ്‌നെറ്റ്, ഗ്രാഫ്കാസ്റ്റ് എന്നീ മൂന്ന് നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത ആഗോള മാതൃകകൾ ഇപ്പോൾ പതിവായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. തീവ്ര കാലാവസ്ഥ പ്രവചിക്കുന്ന വിദഗ്ധർക്ക് ഇവ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു. തത്സമയ ഹ്രസ്വകാല പ്രവചനത്തിനും നഗരതല കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനുമായി ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ സ്വദേശീയ നിർമിതബുദ്ധി, യന്ത്രപഠന ഉപകരണങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടനയുമായി ചേർന്ന് ഉപഗ്രഹ നിരീക്ഷണ ശേഷിയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഇൻസാറ്റ്-മൂന്ന് ഡി.ആർ, ഇൻസാറ്റ്-മൂന്ന് ഡി.എസ്, ഓഷ്യൻസാറ്റ്-മൂന്ന് ഉപഗ്രഹങ്ങൾ ചുഴലിക്കാറ്റ് രൂപപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത, ചുഴലിക്കാറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യം, ശക്തിപ്പെടുന്ന രീതി, സഞ്ചാരപാത, കരതൊടുന്ന സ്ഥലം എന്നിവ വിലയിരുത്താൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ഭൂതല നിരീക്ഷണ വിവരങ്ങളുമായും ആധുനിക കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന മാതൃകകളുമായും സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പ്രവചനങ്ങളുടെ കൃത്യതയും സമയബന്ധിതത്വവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. ഹിമാലയൻ ഹിമാനികളുടെ ഉരുകലും മാറ്റങ്ങളും ഉപഗ്രഹ വിദൂരസംവേദന സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ സർക്കാർ നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. ഹിമാനികളുടെ വിസ്തൃതി, പിണ്ഡം, ചലനം, സ്വഭാവമാറ്റം എന്നിവ വിലയിരുത്താൻ ഐ.എസ്.ആർ.ഒ വിദൂരസംവേദനവും ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവര സംവിധാനവും ഉപയോഗിക്കുന്നു.