ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ജൂലൈ 26
രാജ്യത്തുടനീളം സാധാരണക്കാർക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ നിയമസേവനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ദിശ 2.0 പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. 2026 മുതൽ 2031 വരെയുള്ള അഞ്ചുവർഷത്തേക്ക് 255 കോടി രൂപയാണ് പദ്ധതിക്കായി അനുവദിച്ചത്. ആന്ധ്രാപ്രദേശ് ഉൾപ്പെടെ രാജ്യത്താകെ പദ്ധതി നടപ്പാക്കും. കേന്ദ്ര നിയമ-നീതി മന്ത്രി അർജുൻ റാം മേഘ്വാൾ ലോക്സഭയിൽ നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിലാണ് വിവരങ്ങൾ അറിയിച്ചത്.
നാല് പ്രധാന സേവനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച്
പൗരന്മാർക്ക് സൗഹൃദപരമായ നിയമസഹായ സംവിധാനങ്ങളുടെ സേവനം കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണ് ദിശ 2.0യുടെ ലക്ഷ്യം. ടെലി ലോ റീച്ചിങ് ദ അൺറീച്ച്ഡ്, ന്യായബന്ധു സൗജന്യ നിയമസേവന പദ്ധതി, നിയമസാക്ഷരത-നിയമബോധവത്കരണ പദ്ധതി, വിധി സഞ്ജീവനി എന്നിവയാണ് പദ്ധതിയുടെ നാല് പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ.
കേസിന് മുമ്പേ സൗജന്യ നിയമോപദേശം
ടെലി ലോ സംവിധാനത്തിലൂടെ കേസ് കോടതിയിലെത്തുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ എല്ലാവർക്കും സൗജന്യ നിയമോപദേശം ലഭിക്കും. മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷൻ, ടോൾ ഫ്രീ നമ്പറായ 14454, പഞ്ചായത്തുതലത്തിലെ പൊതു സേവന കേന്ദ്രങ്ങളിലുള്ള വീഡിയോ-ടെലി കോൺഫറൻസ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ജനങ്ങളെ പട്ടികയിലുള്ള അഭിഭാഷകരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കും. സേവനം ശക്തമാക്കാൻ വികസനം ലക്ഷ്യമിടുന്ന ബ്ലോക്കുകളിൽ സാമൂഹികതലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ന്യായ സഹായകരെയും നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ന്യായബന്ധു സഹായം
1987ലെ നിയമസേവന അതോറിറ്റി നിയമത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം വകുപ്പ് പരിധിയിൽ വരുന്ന പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്കും പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കും ന്യായബന്ധു പദ്ധതിയിലൂടെ അഭിഭാഷകർ സ്വമേധയാ സൗജന്യ നിയമസഹായം നൽകും. സ്ഥാപനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം ശക്തമാക്കാൻ രാജ്യത്തെ 23 ഹൈക്കോടതികളിൽ സൗജന്യ നിയമസേവന സമിതികൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിയമവിദ്യാർത്ഥികളിൽ സാമൂഹിക നിയമസേവന സംസ്കാരം വളർത്താൻ രാജ്യത്തെ നിയമകോളേജുകളിലും നിയമവിദ്യാലയങ്ങളിലും ന്യായബന്ധു ക്ലബ്ബുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
നിയമബോധം താഴെത്തട്ടിലേക്ക്
നിയമസാക്ഷരത-നിയമബോധവത്കരണ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങളുമായും കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയങ്ങളുമായും വകുപ്പുകളുമായും സഹകരണം ശക്തമാക്കും. താഴെത്തട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെ കഴിവ് വർധിപ്പിക്കുകയും അവരെ നിയമപരമായി ശാക്തീകരിക്കുകയും ചെയ്യും. ശിൽപ്പശാലകൾ, വെബിനാറുകൾ, ബോധവത്കരണ സാമഗ്രികൾ, പ്രസാർ ഭാരതിയുമായുള്ള സഹകരണം എന്നിവയിലൂടെ നിയമബോധം പ്രചരിപ്പിക്കും.
സേവനങ്ങൾ വിലയിരുത്താൻ വിധി സഞ്ജീവനി
ദിശ 2.0യുടെ പ്രവർത്തനം നിരീക്ഷിക്കാൻ വിധി സഞ്ജീവനി എന്ന കേന്ദ്രീകൃത സംയോജിത വിവരപ്പലക വികസിപ്പിക്കും. വിവിധ സ്രോതസ്സുകളിൽനിന്നുള്ള തത്സമയ വിവരങ്ങൾ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൽ ലഭ്യമാക്കി പദ്ധതിയുടെ പ്രകടനം, സേവനവിതരണം, നടത്തിപ്പിന്റെ പുരോഗതി എന്നിവ പരിശോധിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യം. സാങ്കേതിക സഹായം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഉപയോക്താക്കളുമായുള്ള ഇടപെടൽ എളുപ്പമാക്കാനും ന്യായസേതു നിർമിതബുദ്ധി ചാറ്റ്ബോട്ടുമായി ഈ സംവിധാനം ബന്ധിപ്പിക്കും. 2026 മുതൽ 2031 വരെ 50 ലക്ഷം ഗുണഭോക്താക്കളിലേക്ക് എത്താനാണ് ലക്ഷ്യം. സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കായി പ്രത്യേക ലക്ഷ്യങ്ങളില്ല.
നിർമിതബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബഹുഭാഷാ ന്യായസേതു ചാറ്റ്ബോട്ട് 2026 മാർച്ച് 29നാണ് ആരംഭിച്ചത്. 22 ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ശബ്ദത്തിലൂടെയും എഴുത്തിലൂടെയും നിയമനടപടികൾ, അവകാശങ്ങൾ, സ്വീകരിക്കേണ്ട തുടർനടപടികൾ എന്നിവ ലളിതമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും. നിയമഗ്രന്ഥങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മറുപടി നൽകുന്നതിനും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനുമായി ഹൈബ്രിഡ് റിട്രീവൽ ഓഗ്മെന്റഡ് ജനറേഷൻ സംവിധാനമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ 13,361 പൊതു സേവന കേന്ദ്രങ്ങളാണുള്ളത്. കോനസീമ ജില്ലയിൽ 385 കേന്ദ്രങ്ങളും പൽനാട് ജില്ലയിൽ 527 കേന്ദ്രങ്ങളുമുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്ത് 742 സൗജന്യ നിയമസേവന അഭിഭാഷകരുണ്ട്. ഇവരുടെ ജില്ല തിരിച്ചുള്ള കണക്ക് സൂക്ഷിക്കുന്നില്ല. ഗുണ്ടൂരിലെ കെ.എൽ.ഇ.എഫ് നിയമകോളേജ്, വിശാഖപട്ടണത്തെ ദാമോദരം സഞ്ജീവയ്യ ദേശീയ നിയമസർവകലാശാല, ഗുണ്ടൂരിലെ വിഗ്നാൻ നിയമ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ന്യായബന്ധു ക്ലബ്ബുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
കേന്ദ്രീകൃത വിവരപ്പലകയ്ക്കൊപ്പം പതിവ് അവലോകനയോഗങ്ങൾ, സ്ഥലപരിശോധനകൾ, മേഖലാതല ശിൽപ്പശാലകളിലൂടെ നേരിട്ടുള്ള അഭിപ്രായശേഖരണം, പ്രത്യേക പദ്ധതിനിർവഹണ വിഭാഗം എന്നിവയിലൂടെയും പദ്ധതിയുടെ ഫലം നിരീക്ഷിക്കും.
