മിഷൻ മൗസം ശക്തമാക്കുന്നു; ഗ്രാമതലം വരെ കൂടുതൽ കൃത്യമായ കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം

ഡൽഹി, 2026 ജൂലൈ 23

രാജ്യത്തെ കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകളും പ്രവചന സംവിധാനങ്ങളും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാൻ മിഷൻ മൗസം പദ്ധതി നടപ്പാക്കിവരികയാണെന്ന് കേന്ദ്ര ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയം അറിയിച്ചു. 2025 ജനുവരി 14-ന് പ്രധാനമന്ത്രി ആരംഭിച്ച പദ്ധതിയുടെ പുരോഗതി സംബന്ധിച്ച് ഭൗമശാസ്ത്ര സഹമന്ത്രി സ്വതന്ത്ര ചുമതലയുള്ള ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് രാജ്യസഭയിൽ രേഖാമൂലം മറുപടി നൽകി. രാജ്യം കാലാവസ്ഥയെ നേരിടാൻ സജ്ജവും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധമുള്ളതുമായ രാഷ്ട്രമാക്കുകയാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.

നിരീക്ഷണവും പ്രവചനവും കൂടുതൽ കൃത്യമാക്കും

ഭൗമവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ ഘടകങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തമാക്കും. തടസ്സമില്ലാത്ത കാലാവസ്ഥാ സേവനങ്ങളും മുൻകൂർ മുന്നറിയിപ്പുകളും എല്ലാവരിലേക്കും എത്തിക്കും. കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണം, പഠനം, മാതൃകാ നിർമാണം, പ്രവചനം എന്നിവയുടെ നിലവാരം ഉയർത്തി കൂടുതൽ കൃത്യവും സമയബന്ധിതവും പ്രയോജനകരവുമായ സേവനങ്ങൾ നൽകാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

പുതിയ കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ സാങ്കേതികവിദ്യകളും സംവിധാനങ്ങളും വികസിപ്പിക്കും. കൂടുതൽ സ്ഥലങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ സമയ ഇടവേളകളിൽ ഉയർന്ന വ്യക്തതയുള്ള അന്തരീക്ഷ നിരീക്ഷണം നടത്തും. പുതുതലമുറ റഡാറുകൾ, കാറ്റിന്റെ ഗതി അളക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ, അത്യാധുനിക ഉപകരണങ്ങളുള്ള ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയും വിന്യസിക്കും.

ഉയർന്ന ശേഷിയുള്ള കംപ്യൂട്ടിങ് സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കും. കാലാവസ്ഥയുടെയും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാനും പ്രവചനശേഷി ഉയർത്താനും ശ്രമിക്കും. നിർമിതബുദ്ധിയും യന്ത്രപഠനവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവരാധിഷ്ഠിത രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പുതിയ ഭൗമവ്യവസ്ഥാ മാതൃകകളും വികസിപ്പിക്കും.

കാലാവസ്ഥ നിയന്ത്രണത്തിനാവശ്യമായ സാങ്കേതികവിദ്യകളും നടപടിക്രമങ്ങളും തയ്യാറാക്കും. കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ അവസാന വ്യക്തിയിലേക്കും എത്തിക്കാൻ അത്യാധുനിക തീരുമാനസഹായ സംവിധാനവും വിവരവിതരണ ശൃംഖലയും സ്ഥാപിക്കും. പരിശീലനവും ഗവേഷണ സഹകരണവും ശക്തമാക്കുമെന്നും മന്ത്രാലയം അറിയിച്ചു.

രാജ്യത്താകെ കൂടുതൽ റഡാറുകൾ

ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടനയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന 50 ഡോപ്ലർ കാലാവസ്ഥാ റഡാറുകളിൽ നിന്നാണ് ഇപ്പോൾ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്. ഈ ശൃംഖല വിപുലീകരിക്കാൻ 29 സി-ബാൻഡ്, 45 എക്സ്-ബാൻഡ്, 12 എസ്-ബാൻഡ് ഡോപ്ലർ റഡാറുകൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചുവരികയാണ്.

ഇതിന് പുറമെ 19 കാറ്റ് നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ, 25 സൂക്ഷ്മതരംഗ വികിരണമാപിനികൾ, 60 പുതിയ ജി.പി.എസ് റേഡിയോസോണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണം, സംഖ്യാധിഷ്ഠിത കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം, അന്തരീക്ഷ ചലനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഇവ സഹായിക്കും.

മിഷൻ മൗസത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഹ്രസ്വകാല, ഇടക്കാല, ദീർഘകാല കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങൾക്കായി വിവിധ ആഗോള-പ്രാദേശിക സംഖ്യാധിഷ്ഠിത മാതൃകകൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കി. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ ആഗോള പ്രവചന സംവിധാനവും നോയിഡയിലെ ദേശീയ ഇടത്തരം കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന കേന്ദ്രത്തിന്റെ മിഥുന മാതൃകയുമാണ് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

രണ്ട് മാതൃകകളും 12 കിലോമീറ്റർ വ്യക്തതയിൽ തത്സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ബ്ലോക്ക്, പഞ്ചായത്ത് തലങ്ങളിൽ പ്രവചനം നൽകുന്നതിനുള്ള പുതിയ ഭാരത് പ്രവചന സംവിധാനം ആറു കിലോമീറ്റർ വ്യക്തതയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വലിയ തോതിലുള്ള വിവരങ്ങൾ അതിവേഗം വിശകലനം ചെയ്യാൻ അരുണിക, അർക്ക സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കംപ്യൂട്ടിങ് ശേഷിയും വർധിപ്പിച്ചു.

ദുരന്ത മുന്നറിയിപ്പിൽ 40 ശതമാനം പുരോഗതി

ദുരന്തങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച മുൻകൂർ മുന്നറിയിപ്പ് കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ നിരീക്ഷണ ശൃംഖല വിപുലീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പും പൊതുജന സുരക്ഷയും ശക്തമാക്കുന്ന തദ്ദേശീയവും സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതവും ജനകേന്ദ്രീകൃതവുമായ കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന സംവിധാനങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചു.

ആത്മനിർഭർ ഭാരത് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് സ്വന്തമായി വികസിപ്പിച്ച തീരുമാനസഹായ സംവിധാനം ഇതിലെ പ്രധാന മുന്നേറ്റമാണ്. കഴിഞ്ഞ പതിറ്റാണ്ടിനെ അപേക്ഷിച്ച് സമീപ വർഷങ്ങളിൽ കടുത്ത കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളുടെ പ്രവചന കൃത്യതയിൽ 40 ശതമാനം പുരോഗതി കൈവരിച്ചതായും മന്ത്രാലയം അറിയിച്ചു.

ചുഴലിക്കാറ്റ്, കനത്ത മഴ, ഇടിമിന്നൽ, ഉഷ്ണതരംഗം, ശൈത്യതരംഗം എന്നിവ നേരിടാൻ അധികാരികൾക്ക് സമയബന്ധിതമായി മുൻകരുതൽ സ്വീകരിക്കാവുന്ന തരത്തിൽ ജില്ലാതലത്തിൽ ആഘാതാധിഷ്ഠിത പ്രവചനങ്ങളും അപകടസാധ്യതാ മുന്നറിയിപ്പുകളും നൽകുന്നുണ്ട്.

മൗസംഗ്രാമിലൂടെ ഗ്രാമതലം വരെ പ്രവചനം

ഗ്രാമതലം വരെ പ്രാദേശിക കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം നൽകുന്നതിനായി ‘ഹർ ഹർ മൗസം, ഹർ ഘർ മൗസം’ എന്ന ആശയത്തോടെ മൗസംഗ്രാം സംവിധാനം വികസിപ്പിച്ചു. അടുത്ത 36 മണിക്കൂറിലേക്കുള്ള ഓരോ മണിക്കൂറിലെയും പ്രവചനം ഇതിലൂടെ ലഭിക്കും. അടുത്ത അഞ്ചുദിവസത്തേക്കുള്ള മൂന്നുമണിക്കൂർ ഇടവേളയിലെ പ്രവചനവും പത്തുദിവസം വരെയുള്ള ആറുമണിക്കൂർ ഇടവേളയിലെ പ്രവചനവും ലഭ്യമാകും.

പിൻകോഡോ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരോ നൽകി കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കാം. സംസ്ഥാനം, ജില്ല, ബ്ലോക്ക്, ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് എന്നിവ തിരഞ്ഞെടുത്തും വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും. ഓരോ സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായ കൃത്യവും സമയബന്ധിതവുമായ കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ജില്ലാതല കാലാവസ്ഥാ അപകട-ദുർബലതാ ഭൂപടങ്ങളും കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കുമുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവര സേവനങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കടുത്ത കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകൾ പൊതുമുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനത്തിലൂടെ ഹ്രസ്വസന്ദേശമായും ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റി വികസിപ്പിച്ച സചേത് ആപ്ലിക്കേഷനിലൂടെയും നൽകുന്നു.

ആപ്പിൾ, ഗൂഗിൾ, ആഗോള ബഹുമുഖ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം എന്നിവയും ഈ മുന്നറിയിപ്പ് വിവരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ പ്രവചനങ്ങളും മുന്നറിയിപ്പുകളും പൊതുജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ സർക്കാർ-സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രോഗ്രാമിങ് ഇന്റർഫേസും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കുമായി മൗസം ആപ്ലിക്കേഷൻ, കാർഷിക കാലാവസ്ഥാ സേവനത്തിനായി മേഘദൂത്, മിന്നൽ മുന്നറിയിപ്പിനായി ദാമിനി, കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾക്കായി ഉമങ് എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

പഞ്ചായത്തുകളിലേക്കും കർഷകരിലേക്കും നേരിട്ട് വിവരങ്ങൾ

വിദൂരവും ദുരന്തസാധ്യത കൂടുതലുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ സമയബന്ധിതമായി എത്തിക്കാൻ മറ്റു മന്ത്രാലയങ്ങളുമായി ചേർന്ന് നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പഞ്ചായത്തീരാജ് മന്ത്രാലയവുമായി ചേർന്ന് പഞ്ചായത്ത് മൗസം സേവാ പോർട്ടൽ വികസിപ്പിച്ചു. ഇ-ഗ്രാംസ്വരാജ്, മേരി പഞ്ചായത്ത്, ഇ-മാൻചിത്ര, മൗസംഗ്രാം സംവിധാനങ്ങൾ വഴി പഞ്ചായത്തുതല പ്രവചനങ്ങൾ നൽകുന്നു.

പഞ്ചായത്ത് അംഗങ്ങൾ, വാർഡ് അംഗങ്ങൾ, പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറിമാർ എന്നിവരുടെ മൊബൈൽ നമ്പറുകൾ പോർട്ടലുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങളും കാർഷിക കാലാവസ്ഥാ നിർദേശങ്ങളും വാട്‌സാപ്പിലൂടെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് തലത്തിൽ എത്തിക്കാനാണ് നടപടി.

ഗ്രാമവികസന മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കൃഷി സഖി, പശു സഖി ശൃംഖലകളും വിവരവിതരണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. 373 ജില്ലകളിലായി 7,300-ലധികം കർഷക ബോധവത്കരണ പരിപാടികൾ നടത്തി. വികസനത്തിൽ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന 83 ജില്ലകൾ ഉൾപ്പെടെ ഏകദേശം 3.67 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചു.

കാലാവസ്ഥയെ അതിജീവിക്കുന്ന കൃഷിയും കാലാവസ്ഥാധിഷ്ഠിത നിർദേശങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗവുമാണ് പരിപാടികളുടെ ലക്ഷ്യം. സ്ഥലം, വിള, വിളയുടെ വളർച്ചാഘട്ടം എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർദേശങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാൻ ‘കൽപ്’ സംവിധാനവും വികസിപ്പിച്ചു. കാലാവസ്ഥാ വിശകലനം, കാർഷിക നിർദേശങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥയെ അതിജീവിക്കുന്ന കൃഷിയാസൂത്രണം എന്നിവ ശക്തമാക്കാൻ ‘മൗസം സങ്കൽപ്’ സംവിധാനവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.