രഥയാത്ര തീരുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കൂ…

സെൻസർ ബോർഡ് അനുമതി നൽകിയ സിനിമ എന്തുകൊണ്ട് കോടതിയിൽ കുടുങ്ങി?
സിനിമയ്ക്കെതിരായ പ്രതിഷേധം മതവികാരമോ, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുള്ള വെല്ലുവിളിയോ?

ഒരു സിനിമ സെൻസർ ബോർഡിന്റെ അനുമതി വാങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തിയേറ്ററിലെത്തുന്നത് ഒരു ഔപചാരിക നടപടിയാണെന്നാണ് പൊതുവേ കരുതുന്നത്. പക്ഷേ, ‘മഹാപ്രഭു ജഗന്നാഥ്’ എന്ന ആനിമേഷൻ സിനിമയുടെ കാര്യത്തിൽ അങ്ങനെ സംഭവിച്ചില്ല. റിലീസിന് മണിക്കൂറുകൾ മാത്രം ബാക്കി നിൽക്കെ ഒഡീഷ ഹൈക്കോടതി ഇടപെട്ടു. പിന്നീട് സുപ്രീം കോടതിയും വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ടു. ഒടുവിൽ സിനിമ പ്രദർശിപ്പിക്കാം, പക്ഷേ പുരി രഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് മാത്രമെന്ന വ്യവസ്ഥയോടെയാണ് അനുമതി ലഭിച്ചത്.

ഈ വിവാദം ഒരു സിനിമയെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല. സിനിമാ സ്വാതന്ത്ര്യവും മതവിശ്വാസവും ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ നിയമം എവിടെ നിൽക്കണം? എന്ന വലിയ ചോദ്യമാണ് ഇതിലൂടെ വീണ്ടും ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്.

എന്താണ് ‘മഹാപ്രഭു ജഗന്നാഥ്’?

‘മഹാപ്രഭു ജഗന്നാഥ്’ ഭഗവാൻ ജഗന്നാഥന്റെ ജീവിതവും പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ആനിമേഷൻ ചിത്രമാണ്. കുട്ടികളെയും കുടുംബപ്രേക്ഷകരെയും ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് ചിത്രം ഒരുക്കിയതെന്ന് നിർമ്മാതാക്കൾ പറയുന്നു. ചിത്രത്തിന് സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷൻ (CBFC) പ്രദർശനാനുമതിയും ലഭിച്ചിരുന്നു.

എന്നാൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ചതോടെ വിവാദം അവസാനിച്ചില്ല.

വിവാദത്തിന് തുടക്കമിട്ടത് എന്താണ്?

സിനിമയുടെ റിലീസ് തീയതി പുരി രഥയാത്രയുമായി അടുത്ത് വന്നതോടെയാണ് പ്രതിഷേധം ശക്തമായത്. ജഗന്നാഥഭക്തരും ചില സാമൂഹിക-മതസംഘടനകളും കോടതിയെ സമീപിച്ചു.

അവരുടെ പ്രധാന വാദം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു. ജഗന്നാഥസ്വാമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളും നൂറ്റാണ്ടുകളായി കർശനമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നവയാണ്. അത്തരമൊരു ദൈവരൂപത്തെ സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഏതെങ്കിലും തെറ്റായ ചിത്രീകരണമുണ്ടായാൽ അത് കോടിക്കണക്കിന് ഭക്തരുടെ മതവികാരത്തെ വ്രണപ്പെടുത്തുമെന്നായിരുന്നു ആശങ്ക.

അതിനാൽ രഥയാത്രക്കാലത്ത് ചിത്രം പുറത്തിറക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്നാണ് ഹർജിക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ടത്.

എതിർപ്പുകാർ ഉയർത്തിയ പ്രധാന ആരോപണങ്ങൾ

വിവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ പ്രധാനമായും നാല് ആരോപണങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്.

• ജഗന്നാഥസ്വാമിയുടെ രൂപവും ആചാരങ്ങളും യഥാർത്ഥ പാരമ്പര്യത്തിന് അനുസൃതമല്ലെന്ന് ആരോപണം.
• സിനിമയിൽ ഉപയോഗിച്ച ചില രംഗങ്ങൾ വിശ്വാസപരമായി അംഗീകരിക്കാനാകില്ലെന്ന വാദം.
• രഥയാത്രയുടെ സമയത്ത് ചിത്രം പുറത്തിറക്കുന്നത് ഭക്തരുടെ വികാരത്തെ വ്രണപ്പെടുത്തുമെന്നും പൊതുശാന്തിയെ ബാധിക്കാമെന്ന ആശങ്ക.
• കുട്ടികൾക്കായി ഒരുക്കിയ ചിത്രമായതിനാൽ ചരിത്രവും ആചാരങ്ങളും തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന വിമർശനം.

ഇവയെല്ലാം ഹർജിക്കാർ കോടതിയിൽ ഉന്നയിച്ച പ്രധാന വാദങ്ങളായിരുന്നു.

സിനിമയുടെ നിർമ്മാതാക്കൾ പറഞ്ഞത് എന്ത്?

നിർമ്മാതാക്കൾ ഈ ആരോപണങ്ങളെ ശക്തമായി എതിർത്തു.

അവരുടെ വാദങ്ങൾ ഇങ്ങനെ:

സിനിമയ്ക്ക് CBFC നിയമാനുസൃതമായി സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
നിയമപരമായ എല്ലാ നടപടിക്രമങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷമാണ് റിലീസ് തീരുമാനിച്ചത്.
മതത്തെ അപമാനിക്കാനോ വിശ്വാസത്തെ വ്രണപ്പെടുത്താനോ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല.
അവസാന നിമിഷത്തിൽ റിലീസ് തടയുന്നത് വൻ സാമ്പത്തിക നഷ്ടമുണ്ടാക്കും.
ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും കലാസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.

അവർ ചോദിച്ച പ്രധാന നിയമചോദ്യം ഇതായിരുന്നു:

“ഒരു സിനിമയ്ക്ക് സെൻസർ ബോർഡ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകിയ ശേഷവും കോടതി അതിന്റെ റിലീസ് തടയാമോ?”

നിയമപരമായി കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ്?

ഇന്ത്യയിൽ സിനിമകൾക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നൽകാനുള്ള അധികാരം സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷനാണ് (CBFC).

എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് എല്ലാ നിയമപ്രശ്നങ്ങളും അവസാനിക്കുന്നില്ല.

ഒരു സിനിമ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നുവെന്നോ, പൊതുശാന്തിക്ക് ഭീഷണിയാണെന്നോ, മതവികാരം വ്രണപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നോ ആരോപിച്ച് കോടതിയെ സമീപിക്കാം. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കോടതിക്ക് ഇടപെടാൻ അധികാരമുണ്ട്.

അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കേസും കോടതിയിലെത്തിയത്.

സുപ്രീം കോടതി സ്വീകരിച്ച മധ്യവഴി

ഈ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി സിനിമ നിരോധിച്ചില്ല.

അതുപോലെ ഉടൻ റിലീസ് ചെയ്യാനും അനുമതി നൽകിയില്ല.

രഥയാത്രയുടെ മതപരമായ പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത കോടതി, രഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ ശേഷം ജൂലൈ 28 മുതൽ സിനിമ റിലീസ് ചെയ്യാമെന്ന് നിർദേശിക്കുകയായിരുന്നു.

ഇതിലൂടെ രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ഒരേസമയം സംരക്ഷിക്കാൻ കോടതി ശ്രമിച്ചതായി നിയമവിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു.

സിനിമയുടെ പ്രദർശനാവകാശം.
രഥയാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭക്തരുടെ മതവികാരം.

ഭക്തരെ വേദനിപ്പിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന രംഗങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്?

ഹർജിക്കാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സിനിമയിലെ ചില അവതരണങ്ങൾ ജഗന്നാഥ സംസ്‌കാരത്തോടും പുരിയിലെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ആചാരപരമ്പരയോടും പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. കോടതിയിൽ അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ പ്രധാന എതിർപ്പുകൾ ഇവയാണ്.

1. ജഗന്നാഥന്റെ ബാല്യകാലം സാങ്കൽപ്പികമായി അവതരിപ്പിച്ചത്

സിനിമയിൽ ഭഗവാൻ ജഗന്നാഥന്റെ ബാല്യകാല ജീവിതം, വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ കാണിക്കുന്നതായി ഹർജിക്കാർ ആരോപിച്ചു. എന്നാൽ ജഗന്നാഥ ആരാധനാപാരമ്പര്യത്തിലും പ്രധാന പുരാണങ്ങളിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള കഥകളില്ലെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. അതിനാൽ ദൈവചരിത്രത്തിലേക്ക് സാങ്കൽപ്പിക സംഭവങ്ങൾ ചേർക്കുന്നത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസത്തെ വ്രണപ്പെടുത്തുമെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്.

2. യുദ്ധരംഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചത്

ജഗന്നാഥൻ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതോ പോരാടുന്നതോ പോലുള്ള രംഗങ്ങൾ സിനിമയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നാണ് ഹർജിക്കാർ കോടതിയെ അറിയിച്ചത്. ഇത്തരമൊരു അവതരണം പരമ്പരാഗത ജഗന്നാഥ വിശ്വാസത്തിലും അംഗീകൃത മതഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ഇല്ലെന്നാണ് അവരുടെ ആരോപണം.

3. ദൈവത്തിന് സാങ്കൽപ്പിക സംഭാഷണങ്ങൾ നൽകിയെന്ന ആരോപണം

സിനിമയിൽ ജഗന്നാഥൻ സംസാരിക്കുന്നതും മനുഷ്യരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നതുമായ രംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നാണ് ഹർജിക്കാർ ആരോപിച്ചത്. ജഗന്നാഥനെക്കുറിച്ചുള്ള അംഗീകൃത ആചാരങ്ങളിലും പുരാണവിവരണങ്ങളിലും ഇല്ലാത്ത സംഭാഷണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ദൈവത്തെ തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണെന്നാണ് അവരുടെ നിലപാട്.

4. പുരാണങ്ങൾക്കും ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിനും വിരുദ്ധമായ കഥാസന്ദർഭങ്ങൾ

സ്കന്ദപുരാണം, ബ്രഹ്മപുരാണം എന്നിവയിലും പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ആചാരങ്ങളിലും ഇല്ലാത്ത കഥകൾ സിനിമയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് ഹർജിക്കാർ ആരോപിച്ചത്. അതിനാൽ ഇത് ചരിത്രവും വിശ്വാസവും കലർത്തുന്ന അവതരണമാണെന്നാണ് അവരുടെ വാദം.

5. തിരുത്താമെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടും മാറ്റം വരുത്തിയില്ലെന്ന പരാതി

ഹർജിയിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന ആരോപണവുമുണ്ട്. സിനിമയുടെ പ്രത്യേക പ്രദർശനം പുരി ഗജപതി മഹാരാജാവിനും ശ്രീ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്ര ഭരണസമിതി (SJTA) പ്രതിനിധികൾക്കും നടത്തിയപ്പോൾ ചില രംഗങ്ങളിൽ എതിർപ്പ് ഉയർന്നിരുന്നു. അവ പരിഷ്‌കരിക്കാമെന്ന് നിർമ്മാതാക്കൾ ഉറപ്പ് നൽകിയെങ്കിലും ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താതെയാണ് സിനിമ റിലീസിന് തയ്യാറാക്കിയതെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ ആരോപണം. നിർമ്മാതാക്കൾ ഈ ആരോപണങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല.

നിർമ്മാതാക്കളുടെ മറുപടി

ഈ ആരോപണങ്ങൾ നിർമ്മാതാക്കൾ നിഷേധിച്ചു. മതവികാരം വ്രണപ്പെടുത്താനുള്ള ഉദ്ദേശമൊന്നുമില്ലെന്നും സിനിമയ്ക്ക് നിയമാനുസൃതമായി CBFC സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അവർ കോടതിയിൽ വാദിച്ചു. അവരുടെ നിലപാട്, ചിത്രം ജഗന്നാഥ സംസ്‌കാരത്തെ ആദരിക്കുന്ന ഒരു ആനിമേഷൻ അവതരണമാണെന്നാണ്.

കല എന്നത് എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല.

സുപ്രീം കോടതി പല വിധികളിലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കല എന്നത് എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല. ഒരു സിനിമയോ ചിത്രമോ നോവലോ നാടകമോ ചിലരെ അസ്വസ്ഥരാക്കാം. ചിലർക്ക് അത് ഇഷ്ടപ്പെടാം, ചിലർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാം. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് മാത്രം അതിനെ വിലക്കാനാകില്ല. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(a) ഉറപ്പുനൽകുന്ന അഭിപ്രായപ്രകടന സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് കലാസൃഷ്ടിയെന്നും, അത് ജനപ്രിയമാകണമെന്നോ എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കണമെന്നോ നിയമം ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ലെന്നും സുപ്രീം കോടതി പലവട്ടം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. S. Rangarajan v. P. Jagjivan Ram (1989) കേസിൽ കോടതി പറഞ്ഞത്, ചിലരുടെ പ്രതിഷേധം ഭയന്ന് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ പാടില്ല എന്നതാണ്. ഒരു സൃഷ്ടി പൊതുശാന്തിക്ക് വ്യക്തവും ഗുരുതരവുമായ ഭീഷണി സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കാതെ അതിനെ തടയാനാവില്ല.

അതേസമയം കലാസ്വാതന്ത്ര്യം പരിധികളില്ലാത്ത അവകാശമല്ല എന്നും സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(2) പ്രകാരം പൊതുശാന്തി, രാഷ്ട്രസുരക്ഷ, ധാർമികത, മാനനഷ്ടം, കോടതിയലക്ഷ്യം, കുറ്റകൃത്യത്തിന് പ്രേരണ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യുക്തിസഹമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ സർക്കാർ ഏർപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ ആരുടെയെങ്കിലും വികാരം വ്രണപ്പെട്ടുവെന്ന ആരോപണം മാത്രം മതിയാകില്ല. Bobby Art International v. Om Pal Singh Hoon (Bandit Queen കേസ്, 1996) വിധിയിൽ, ഒരു കലാസൃഷ്ടിയെ അതിലെ ചില രംഗങ്ങൾ മാത്രം വേർതിരിച്ച് നോക്കാതെ മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിലയിരുത്തണമെന്നാണ് സുപ്രീം കോടതി പറഞ്ഞത്. കഠിനമായ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു സിനിമയെ നിരോധിക്കാനാവില്ലെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇതേ നിലപാടാണ് Shreya Singhal v. Union of India (2015), Aveek Sarkar v. State of West Bengal (2014) തുടങ്ങിയ കേസുകളിലും കോടതി ആവർത്തിച്ചത്. അഭിപ്രായം പലർക്കും അസ്വീകാര്യമാകാം, ഞെട്ടിക്കാം, കടുത്ത വിമർശനത്തിന് ഇടയാക്കാം. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് നിയമവിരുദ്ധമാകില്ല. ജനാധിപത്യത്തിൽ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം ജനപ്രിയമായ അഭിപ്രായങ്ങളെ മാത്രം സംരക്ഷിക്കുന്ന അവകാശമല്ല; ജനപ്രിയമല്ലാത്തതും വിവാദപരവുമായ അഭിപ്രായങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന അവകാശമാണ് എന്നതാണ് സുപ്രീം കോടതിയുടെ സ്ഥിരമായ നിലപാട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കലാസ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിൽ സന്തുലിതാവസ്ഥ പാലിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഓരോ കേസും കോടതി പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കുന്നത്.

ആനിമേഷൻ എന്ന മാധ്യമത്തിന് പ്രത്യേക സ്വഭാവമുണ്ട്.

ആനിമേഷൻ എന്ന മാധ്യമത്തിന് പ്രത്യേക സ്വഭാവമുണ്ട്. യഥാർഥ അഭിനേതാക്കളുടെ അഭിനയത്തിലല്ല, മറിച്ച് ചിത്രകാരന്റെയും ആനിമേറ്ററുടെയും സാങ്കൽപ്പിക രൂപകൽപനയിലൂടെയാണ് കഥാപാത്രങ്ങൾ ജീവൻ പ്രാപിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ആരാധനാമൂർത്തികളെ ആനിമേഷൻ കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ രൂപഭാവത്തിലും ശരീരഭാഷയിലും സംഭാഷണത്തിലും വികാരപ്രകടനത്തിലും സൃഷ്ടാക്കളുടെ വ്യാഖ്യാനം സ്വാഭാവികമായി കടന്നുവരും. സാധാരണ മനുഷ്യകഥാപാത്രങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ അത് വലിയ പ്രശ്നമാകണമെന്നില്ല. എന്നാൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഭക്തരുടെ മനസ്സിൽ ഉറച്ച രൂപത്തിലും ആചാരപരമായ സങ്കൽപ്പത്തിലുമുള്ള ദൈവരൂപങ്ങളെ ആനിമേഷൻ ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ, ആ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം തന്നെ ചില വിശ്വാസികൾക്ക് വിശുദ്ധരൂപത്തിലുള്ള ഇടപെടലായി അനുഭവപ്പെടാം. അതുകൊണ്ടാണ് ജഗന്നാഥനെപ്പോലുള്ള ആരാധനാമൂർത്തികളെ ആസ്പദമാക്കിയ ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങൾ, സാധാരണ ചരിത്രമോ സാഹസികമോ ആയ ആനിമേഷൻ സിനിമകളേക്കാൾ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ സമീപനം ആവശ്യപ്പെടുന്നതെന്ന വാദം ഈ വിവാദത്തിൽ ശക്തമായി ഉയരുന്നത്.

വിശ്വാസം ഭരണഘടനയെ മറികടക്കുന്ന അധികാരമല്ല

“വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിലുള്ള ചില പ്രവർത്തികൾ യഥാർഥത്തിൽ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പൊതുവായ ഒരു “അതെ” അല്ലെങ്കിൽ “അല്ല” എന്ന ഉത്തരമില്ല. കോടതി വിധികളും ഭരണഘടനയും അടിസ്ഥാനമാക്കി, ഒരു സമതുലിതമായ വിശകലനം ഇങ്ങനെ എഴുതാം:

വിശ്വാസം ഭരണഘടന അംഗീകരിക്കുന്ന അവകാശമാണ്. എന്നാൽ ഭരണഘടനയെ മറികടക്കുന്ന അധികാരമല്ല. ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന അനുച്ഛേദം 25 പ്രകാരം എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും മതവിശ്വാസവും ആചാരാനുഷ്ഠാനവും പിന്തുടരാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു. അതേ സമയം, ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം പൊതുശാന്തി, പൊതുധാർമികത, ആരോഗ്യം, മറ്റ് പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് വിധേയമാണെന്നും ഭരണഘടന തന്നെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ മറ്റൊരാളുടെ നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ തടയുകയോ, ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയോ, അക്രമം നടത്തുകയോ, നിയമം കൈയിലെടുക്കുകയോ ചെയ്താൽ അത് മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണപരിധിക്കുള്ളിൽ വരില്ല. സുപ്രീം കോടതി പല വിധികളിലും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതുപോലെ, ഭരണഘടനയാണ് രാജ്യത്തെ പരമോന്നത നിയമം; എല്ലാ അവകാശങ്ങളും അതിന്റെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ് പ്രയോഗിക്കപ്പെടേണ്ടത്. അതുകൊണ്ട് വിശ്വാസവും ഭരണഘടനയും തമ്മിൽ സംഘർഷമുണ്ടാകുമ്പോൾ, ഓരോ സംഭവവും അതിന്റെ വസ്തുതകളും നിയമപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും പരിശോധിച്ചാണ് കോടതി തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്; വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിലുള്ള എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ഒരേ രീതിയിൽ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാനാവില്ല, അതുപോലെ ഭരണഘടനയ്ക്ക് മുകളിൽ വിശ്വാസത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കാനുമാവില്ല.

കലാസൃഷ്ടി ഒരു മതാചാരമല്ല വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല

ഒരു പ്രധാന ഭരണഘടനാ ചോദ്യമുണ്ട്. കലാസൃഷ്ടി ഒരു മതാചാരമല്ല. സിനിമയും ചിത്രകലയും നോവലും നാടകവും വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല; അവ അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അങ്ങനെയിരിക്കെ ഒരു കലാസൃഷ്ടിയെ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് കണ്ട് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ വിശ്വാസികൾക്ക് അവകാശമുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യം സുപ്രീം കോടതി പല കേസുകളിലും പരോക്ഷമായി പരിശോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോടതിയുടെ പൊതുവായ നിലപാട്, ഒരു കലാസൃഷ്ടി ആരുടെയെങ്കിലും മതവിശ്വാസത്തെ സ്പർശിക്കുന്നുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അത് നിരോധിക്കാനാവില്ല എന്നതാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ കലയുടെ മാനദണ്ഡം മതവിശ്വാസമല്ല, ഭരണഘടനയാണ്. അതേസമയം, ഒരു സൃഷ്ടി നിയമം വിലക്കുന്ന തരത്തിൽ വിദ്വേഷം പ്രചരിപ്പിക്കുകയോ അക്രമത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കുകയോ പൊതുശാന്തിക്ക് യഥാർഥ ഭീഷണി സൃഷ്ടിക്കുകയോ ചെയ്താൽ മാത്രമേ നിയമം ഇടപെടാവൂ എന്ന സമീപനമാണ് കോടതികൾ പൊതുവേ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്.

സുപ്രീം കോടതി സ്വീകരിച്ച മധ്യവഴി

ഈ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി സിനിമ നിരോധിച്ചില്ല.

അതുപോലെ ഉടൻ റിലീസ് ചെയ്യാനും അനുമതി നൽകിയില്ല.

രഥയാത്രയുടെ മതപരമായ പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത കോടതി, രഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ ശേഷം ജൂലൈ 28 മുതൽ സിനിമ റിലീസ് ചെയ്യാമെന്ന് നിർദേശിക്കുകയായിരുന്നു.

ഇതിലൂടെ രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ഒരേസമയം സംരക്ഷിക്കാൻ കോടതി ശ്രമിച്ചതായി നിയമവിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു.

സിനിമയുടെ പ്രദർശനാവകാശം.
രഥയാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭക്തരുടെ മതവികാരം.
ഈ കേസിലെ ഏറ്റവും വലിയ നിയമചർച്ച

ഈ കേസ് ഒരു സിനിമയുടെ റിലീസ് മാത്രമല്ല.

ഇത് ഭാവിയിൽ നിരവധി സിനിമകളെ ബാധിക്കാവുന്ന ചില നിർണായക ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.

സെൻസർ ബോർഡിന്റെ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ച ശേഷവും കോടതികൾ എത്രത്തോളം ഇടപെടണം?

മതവികാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സിനിമകളുടെ റിലീസ് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നത് പുതിയൊരു നിയമപരമ്പരയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുമോ?

അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും മതവിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ എങ്ങനെ കണ്ടെത്തണം?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കൊന്നും ഇതുവരെ വ്യക്തമായ അന്തിമ ഉത്തരമില്ല.

ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും?

‘മഹാപ്രഭു ജഗന്നാഥ്’ ഇപ്പോൾ രഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് പ്രദർശനത്തിനെത്തും.

എന്നാൽ അതിലും വലിയ പ്രതിഫലനം മറ്റൊന്നായിരിക്കും.

ഭാവിയിൽ മതവിഷയങ്ങൾ ആസ്പദമാക്കി പുറത്തിറങ്ങുന്ന സിനിമകൾക്കെതിരെ സമാന ഹർജികൾ കൂടുതൽ ഉയരാൻ ഈ കേസ് ഒരു മാതൃകയാകുമോ എന്ന ചർച്ച ഇതിനകം നിയമലോകത്തും സിനിമാരംഗത്തും ആരംഭിച്ചുകഴിഞ്ഞു.

സിനിമയ്ക്ക് സെൻസർ ബോർഡ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ചാൽ മാത്രം മതിയോ, അതിനുശേഷവും കോടതിയുടെ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകുമോ എന്ന ചോദ്യവും വീണ്ടും സജീവമായിരിക്കുകയാണ്.

സുപ്രീം കോടതി മുമ്പ് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?

ഈ ചോദ്യത്തിന്റെ വിവിധ വശങ്ങൾ പരിശോധിച്ച ചില പ്രധാന കേസുകൾ:

S. Rangarajan v. P. Jagjivan Ram (1989) – ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾക്ക് സിനിമ ഇഷ്ടമല്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അത് തടയാനാവില്ലെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. പ്രതിഷേധമുണ്ടാകുമെന്ന ഭീഷണി കലാസ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള കാരണമാകരുത്.
Bobby Art International v. Om Pal Singh Hoon (Bandit Queen, 1996) – ഒരു സിനിമയെ ചില രംഗങ്ങൾ മാത്രം നോക്കി വിലയിരുത്തരുത്; മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിലയിരുത്തണമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.
Prakash Jha Productions v. Union of India (2011) (Aarakshan കേസ്) – CBFC സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ച സിനിമയെ വെറും പ്രതിഷേധസാധ്യത ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് തടയാനാവില്ലെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
Indibility Creative Pvt. Ltd. v. State of West Bengal (2019) (Bhobishyoter Bhoot കേസ്) – പ്രതിഷേധഭയം മൂലം ഒരു സിനിമയുടെ പ്രദർശനം തടയുന്നത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ലംഘനമാണെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു.

എന്നാൽ അതേ സമയം, സുപ്രീം കോടതി ഒരിക്കലും മതവിശ്വാസത്തിന് യാതൊരു നിയമപരമായ സംരക്ഷണവുമില്ല എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ മതവിദ്വേഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥകളും ഭരണഘടനയിലെ അനുച്ഛേദം 19(2)-ലെ യുക്തിസഹമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഓരോ കേസും അതിന്റെ വസ്തുതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കോടതി പരിശോധിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ സുപ്രീം കോടതി പല വിധികളിലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കല എന്നത് എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല. ഒരു സിനിമയോ ചിത്രമോ നോവലോ നാടകമോ ചിലരെ അസ്വസ്ഥരാക്കാം. ചിലർക്ക് അത് ഇഷ്ടപ്പെടാം, ചിലർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാം. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് മാത്രം അതിനെ വിലക്കാനാകില്ല. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(a) ഉറപ്പുനൽകുന്ന അഭിപ്രായപ്രകടന സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് കലാസൃഷ്ടിയെന്നും, അത് ജനപ്രിയമാകണമെന്നോ എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കണമെന്നോ നിയമം ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ലെന്നും സുപ്രീം കോടതി പലവട്ടം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. S. Rangarajan v. P. Jagjivan Ram (1989) കേസിൽ കോടതി പറഞ്ഞത്, ചിലരുടെ പ്രതിഷേധം ഭയന്ന് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ പാടില്ല എന്നതാണ്. ഒരു സൃഷ്ടി പൊതുശാന്തിക്ക് വ്യക്തവും ഗുരുതരവുമായ ഭീഷണി സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കാതെ അതിനെ തടയാനാവില്ല.

ഈ ജഗന്നാഥ് കേസ് അതുകൊണ്ടുതന്നെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ ചോദ്യം “സിനിമ നിരോധിക്കണോ?” എന്നതിലുപരി, ഒരു ജീവനുള്ള ആരാധനാപാരമ്പര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രദേവതയെ ആസ്പദമാക്കിയ ആനിമേഷൻ ചിത്രത്തിൽ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പരിധി എവിടെയാണ്? എന്നതാണ്. അതിന് അന്തിമമായ ഭരണഘടനാ മാനദണ്ഡം കോടതി ഇനിയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ കേസ് നിയമവിദഗ്ധരും സിനിമാ ലോകവും മതപഠനവിദഗ്ധരും ഒരുപോലെ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഒന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു.