പ്രധാന വിവരങ്ങൾ
- 1951ലെ രജിസ്റ്ററിൽ തുടങ്ങി 2019ലെ അന്തിമ പട്ടിക വരെ അസമിലെ എൻആർസി പ്രക്രിയ നീണ്ടു.
- 3.30 കോടി അപേക്ഷകൾ പരിശോധിക്കാൻ 52,000ത്തിലധികം ഉദ്യോഗസ്ഥരെ വിന്യസിച്ചു.
- 2019ലെ അന്തിമ പട്ടികയിൽ 19.06 ലക്ഷം പേരുടെ പേര് ഒഴിവായി.
- രേഖകൾ മാത്രമല്ല, കുടുംബബന്ധത്തിന്റെ തുടർച്ചയും നിയമപരമായി തെളിയിക്കണമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
- ലോകചരിത്രത്തിൽ സമാനതയില്ലാത്ത സങ്കീർണ പൗരത്വ പരിശോധനയായാണ് എൻആർസി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
1951ൽ സെൻസസിന് ശേഷമാണ് ആദ്യമായി ആസാമിൽ പൗരത്വ രേഖ തയ്യാറാക്കിയത്.അതിനുശേഷം രാജ്യത്തും ആസാമിലും രാജ്യങ്ങളിലും പലതും നടന്നു.യുദ്ധങ്ങൾ അഭയാർത്ഥി പ്രവാഹങ്ങൾ മതകലഹങ്ങൾ സാമുദായികയുദ്ധങ്ങൾ അങ്ങനെ പലതും.അതിന്റെയെല്ലാം പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിച്ച സമൂഹമാണ് അസമിലെത്.ലോകത്ത് മറ്റൊരു രാജ്യത്തും സമൂഹത്തിലും ഇത്രയും സങ്കീർണമായ പൗരത്വ പ്രക്രിയ നടന്നതായി ചരിത്രമില്ല.വിവാദങ്ങളുടെയും തൽപര വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്ഷേപങ്ങളുടെയും നടുവിൽ ആ പ്രക്രിയ അവസാന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്.ചരിത്രത്തിൽ സമാനമായ ഉദാഹരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടാൻ ഇല്ലാത്ത സങ്കീർണമായ നിയമനടപടികളും പരിശോധനകളും ആണ് ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഉള്ളത്.അത് എത്ര വിപുലമാണ് എന്ന് പരിശോധിക്കാം
1951-ലെ രജിസ്റ്ററിൽ നിന്ന് 2019-ലെ അന്തിമ പട്ടിക വരെ; അസമിലെ NRC രൂപീകരണം ഇങ്ങനെ
അസമിലെ നാഷണൽ രജിസ്റ്റർ ഓഫ് സിറ്റിസൺസ് (NRC) ആദ്യമായി തയ്യാറാക്കിയത് 1951-ലെ സെൻസസിന് ശേഷമാണ്. എന്നാൽ 1971-ലെ ബംഗ്ലാദേശ് യുദ്ധത്തിന് പിന്നാലെ അസമിലേക്ക് അനധികൃത കുടിയേറ്റം വർധിച്ചെന്ന ആരോപണവും, 1979 മുതൽ 1985 വരെ നീണ്ട അസം പ്രക്ഷോഭവും NRC പുതുക്കലിലേക്കുള്ള പ്രധാന വഴിത്തിരിവായി. 1985-ലെ അസം അക്കോർഡ് പ്രകാരം 1971 മാർച്ച് 24 അർധരാത്രിവരെ അസമിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവരെയും അവരുടെ പിൻഗാമികളെയും മാത്രമാണ് ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരായി അംഗീകരിക്കേണ്ടതെന്ന മാനദണ്ഡം നിശ്ചയിച്ചു. 2009-ൽ അസം പബ്ലിക് വർക്സ് (APW) സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിച്ചതോടെയാണ് വിഷയം വീണ്ടും സജീവമായത്. 2013-ൽ സുപ്രീംകോടതി നേരിട്ട് മേൽനോട്ടം ഏറ്റെടുത്തതോടെ 2015-ൽ അപേക്ഷ സ്വീകരിച്ച് NRC പുതുക്കൽ ഔദ്യോഗികമായി ആരംഭിച്ചു. ഏകദേശം 68.37 ലക്ഷം അപേക്ഷകളിലായി 3,30,27,661 പേരാണ് NRC-യ്ക്കായി അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചത്. ഈ രേഖകളുടെ പരിശോധനയ്ക്കായി 52,000-ത്തിലധികം സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയാണ് നിയോഗിച്ചത്.

ഡ്രാഫ്റ്റിൽ 40 ലക്ഷം പുറത്തായി; അന്തിമ പട്ടികയിൽ 19.06 ലക്ഷം പേരുടെ പേര് ഒഴിവായി
2017 ഡിസംബർ 31-ന് ആദ്യ ഭാഗിക ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോൾ ഏകദേശം 1.9 കോടി പേരുടെ പേരുകളാണ് ഉൾപ്പെട്ടത്. തുടർന്ന് 2018 ജൂലൈ 30-ന് പുറത്തിറങ്ങിയ സമ്പൂർണ ഡ്രാഫ്റ്റിൽ 2,89,83,677 പേർ ഉൾപ്പെടുകയും 40 ലക്ഷത്തിലേറെ പേർ പുറത്താകുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെതിരെ 36,26,630 പേരാണ് ക്ലെയിമുകൾ (Claims) സമർപ്പിച്ചത്. ഇതിനിടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടവർക്കെതിരെയും 1,87,633 ഒബ്ജക്ഷനുകൾ (Objections) ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് വീണ്ടും പരിശോധന നടത്തിയ ശേഷം 2019 ജൂൺ 26-ന് 1,02,462 പേരെ അധിക ഒഴിവാക്കൽ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഒടുവിൽ 2019 ഓഗസ്റ്റ് 31-ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അന്തിമ NRC പട്ടികയിൽ 3,11,21,004 പേരെ ഉൾപ്പെടുത്തി, 19,06,657 പേരുടെ പേര് ഒഴിവാക്കി. ഇവരിൽ ക്ലെയിം സമർപ്പിക്കാത്തവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. പട്ടികയിൽ നിന്ന് പുറത്തായവർക്ക് ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണലിനെ സമീപിക്കാമെന്നാണ് അന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നത്.
ഇപ്പോഴും അന്തിമ അധ്യായമായിട്ടില്ല; കോടതികളിലും ഭരണനടപടികളിലും NRC തർക്കം തുടരുന്നു
NRC പ്രസിദ്ധീകരിച്ചെങ്കിലും വിവാദം അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. അന്തിമ പട്ടിക ഔദ്യോഗികമായി നോട്ടിഫൈ ചെയ്യുന്നതും അപ്പീൽ നടപടികൾ പൂർണമായി ആരംഭിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി നിയമപരവും ഭരണപരവുമായി ചർച്ചയിലാണ്. പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഒഴിവായവരുടെ കാര്യത്തിൽ പുനഃപരിശോധനയും, പട്ടികയിലെ ചില പേരുകളുടെ വീണ്ടും പരിശോധനയും ആവശ്യപ്പെട്ട് സുപ്രീംകോടതിയിലും വിവിധ ഹർജികൾ നിലനിൽക്കുന്നു. അതേസമയം, 2026 ഓടെ NRC ഡാറ്റയുടെ സുരക്ഷാ സംവിധാനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷമേ അസമിലെ പ്രത്യേക വോട്ടർ പട്ടിക പുതുക്കൽ (Special Intensive Revision) പുനരാരംഭിക്കൂവെന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അധികൃതർ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, 2019-ൽ അന്തിമ പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചെങ്കിലും NRCയുടെ നിയമ-ഭരണ നടപടികൾ ഇപ്പോഴും പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല.

ലക്ഷങ്ങളുടെയും കോടികളുടെയും കണക്കു പറയാൻ എളുപ്പമാണ്. അവയെല്ലാം ഓരോ അപേക്ഷകളാണ്
മഹായുദ്ധങ്ങളും കലാപങ്ങളും സംബന്ധിച്ച കണക്കെടുക്കുമ്പോൾ മരിച്ചവർ കാണാതായവർ അഭയാർത്ഥികൾ നാടുവിട്ടവർ ഇങ്ങനെ ലക്ഷങ്ങളുടെ ചില കണക്കുകൾ കാണാറുണ്ട്.പക്ഷേ അതിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും അനുഭവങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണത സങ്കൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.അസമിൽ നടക്കുന്ന പൗരത്വ രജിസ്റ്റർ തയ്യാറെടുക്കൽ അതുപോലെ സങ്കീർണമായ ഒന്നാണ്.ഓരോ അപേക്ഷയും ഒരു നൂറ് സങ്കീർണ്ണ വിഷയങ്ങളെ ബന്ധപ്പെട്ടവരുടെ മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു.ഒരു നൂറു കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിച്ചു എടുക്കേണ്ട നിയമ യുദ്ധങ്ങളുടെ തുടക്കമാണ് ഓരോ അപേക്ഷയും.അതിനെല്ലാം ഒടുവിൽ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കേണ്ടത് മൂന്നര കോടിയുള്ള പൗരത്വ രജിസ്റ്ററും!

ഒരു അപേക്ഷയുടെ കഥ
ഇത് ഒരു അപേക്ഷയുടെ കഥയാണ്.അതിൻറെ സങ്കീർണത ഒന്നു മാത്രം മതി അസമിൽ ഒട്ടാകെ നടക്കുന്ന പൗരത്വ രജിസ്ട്രിയുടെ പിന്നിലെ വിസ്മയം മനസ്സിലാക്കാൻ. ലോകചരിത്രത്തിൽ സമാനത ഇല്ലാത്തതെന്ന് പറയുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ അതുമതി.
15 രേഖകൾ ഹാജരാക്കി, അച്ഛൻ സാക്ഷിയായി; എന്നിട്ടും പൗരത്വം തെളിയിക്കാനായില്ല: വിദേശിയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ട്രൈബ്യൂണൽ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി ശരിവെച്ചു
NRC മുതൽ PAN കാർഡ് വരെ രേഖകൾ; പക്ഷേ കുടുംബബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന കണ്ണി പൊട്ടി
ഗുവാഹത്തി ഹൈക്കോടതി ഒരു പ്രധാന വിധിയിൽ, 15 രേഖകളും സ്വന്തം മൊഴിയും അച്ഛന്റെ സാക്ഷിമൊഴിയും മാത്രം ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ മതിയാകില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. വിദേശിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഉത്തരവിനെതിരെ സമർപ്പിച്ച ഹർജി കോടതി തള്ളി. ജസ്റ്റിസുമാരായ കല്യാൺ റായ് സുരാനയും ഷമീമ ജഹാനും അടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്.
കേസ് എന്തായിരുന്നു?
ഹർജിക്കാരൻ അസമിലെ ദിവസക്കൂലി തൊഴിലാളിയാണ്. 2019 ഫെബ്രുവരി 28-ന് ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണൽ ഇയാളെ വിദേശിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ നിഷ്പക്ഷമല്ലാത്ത റിപ്പോർട്ട് നൽകിയതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ട്രൈബ്യൂണൽ തെറ്റായ നിഗമനത്തിലെത്തിയതെന്ന് ആരോപിച്ചാണ് ഇയാൾ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

ഹർജിക്കാരൻ പറഞ്ഞത് എന്ത്?
ഹർജിക്കാരന്റെ വാദം ഇങ്ങനെ:
തന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ പേരുകൾ 1951-ലെ NRC-യിൽ ചരായ് ഖസാര ഗ്രാമത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏകദേശം 56-57 വർഷം മുമ്പ് നദീതീര ശോഷണം (river erosion) കാരണം കുടുംബം ധോബാകുരയിലേക്ക് താമസം മാറി.
പിന്നീട് 1973-ൽ മുത്തച്ഛൻ ഘുഗുഡോബയിൽ ഭൂമി വാങ്ങി.
കുടുംബവിഭജനത്തിന് ശേഷം മാതാപിതാക്കൾ ഘുഗുഡോബയിലേക്ക് താമസം മാറി.
താൻ 1988 മെയ് 1-ന് ജനിച്ചു. ഘുഗുഡോബയിലും പിന്നീട് ഹഷ്ദോബയിലും വളർന്നു.
അച്ഛൻ, അമ്മ, മുത്തച്ഛൻ എന്നിവരുടെ പേരുകളിൽ ചെറിയ അക്ഷരവ്യത്യാസങ്ങൾ മാത്രമാണുള്ളത്. അത് പൗരത്വം നിഷേധിക്കാൻ കാരണമാകരുത്.
പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ ഹാജരാക്കിയ രേഖകൾ
ഹർജിക്കാരൻ ആകെ 15 രേഖകളാണ് ഹാജരാക്കിയത്.
അതിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്:
- 1951-ലെ NRC രേഖ
- 1966 മുതൽ 2015 വരെയുള്ള വിവിധ വർഷങ്ങളിലെ വോട്ടർ പട്ടികകൾ
- 1973-ലെ ഭൂമി വാങ്ങിയ രേഖ
- സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്
- PAN കാർഡ്
- EPIC (വോട്ടർ ഐഡി)
ഇവയെല്ലാം ചേർത്ത് തന്റെ കുടുംബം 1966-ന് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും താൻ അതേ കുടുംബത്തിലെ അംഗമാണെന്നും തെളിയിക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം.

അച്ഛനും സാക്ഷിയായി; എന്നിട്ടും കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല
ഹർജിക്കാരന്റെ അച്ഛൻ ട്രൈബ്യൂണലിൽ സാക്ഷിയായി ഹാജരായി. ഹർജിക്കാരൻ തന്റെ മകനാണെന്ന് അദ്ദേഹം മൊഴി നൽകി.
ഹൈക്കോടതി പക്ഷേ പറഞ്ഞു:
ഒരാളുടെ വാക്ക് മാത്രം മതിയാകില്ല. പഴയ വോട്ടർ പട്ടികകളിലെ വ്യക്തിയും ഇപ്പോഴുള്ള ഹർജിക്കാരനും ഒരാളാണെന്ന് വിശ്വസനീയമായ രേഖകളിലൂടെ തെളിയിക്കണം.
അതുകൊണ്ട് അച്ഛന്റെ സാക്ഷിമൊഴി മാത്രം ആശ്രയിച്ച് പൗരത്വം അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
രേഖകൾ ഓരോന്നായി ട്രൈബ്യൂണൽ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ കണ്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ
ട്രൈബ്യൂണൽ രേഖകൾ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ നിരവധി പൊരുത്തക്കേടുകൾ കണ്ടെത്തി.
1979-ലെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ കുടുംബാംഗങ്ങൾ തന്നെയല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തൽ
1979-ലെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ ഒമ്പത് പേരുണ്ടായിരുന്നു.
എന്നാൽ അവരിൽ രണ്ട് പേർ ഹർജിക്കാരന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അതോടെ ആ പട്ടിക മുഴുവൻ കുടുംബത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രേഖയെന്ന വാദം ദുർബലമായി.

പ്രായം പൊരുത്തപ്പെട്ടില്ല
1979-ലെ പട്ടികയിൽ 25 വയസ്സ് എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്ന ഒരാൾ, 1989-ലെ പട്ടികയിൽ 29 വയസ്സ് മാത്രമാണെന്ന് കാണിച്ചു.
പത്ത് വർഷത്തിനിടെ പ്രായം നാല് വർഷം മാത്രം കൂടിയത് രേഖകളുടെ വിശ്വാസ്യതയെ തന്നെ സംശയത്തിലാക്കി.
മൂന്ന് ഗ്രാമങ്ങൾ, മൂന്ന് കുടുംബങ്ങൾ?
രേഖകളിൽ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഗ്രാമങ്ങളാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
- ധോബാകുര
- ഘുഗുഡോബ
- ഹഷ്ദോബ
ഇത് ഒരേ കുടുംബത്തിന്റെ താമസമാറ്റമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന വ്യക്തമായ രേഖകളൊന്നും ഹാജരാക്കിയില്ല.
ട്രൈബ്യൂണൽ അതിനാൽ ഇവ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത കുടുംബങ്ങളാകാമെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തി.
കുടുംബബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന ‘ലിങ്ക്’ ഇല്ല
1951-ലെ NRC-യിലെയും 1966-ലെ വോട്ടർ പട്ടികയിലെയും പൂർവികർ തന്നെയാണ് പിന്നീട് 1979, 1985, 1997, 2013, 2015 രേഖകളിൽ കാണുന്നവരെന്ന് വ്യക്തമായി തെളിയിക്കാൻ ഹർജിക്കാരന് കഴിഞ്ഞില്ല.
രേഖകൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അവയെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നിർണായക കണ്ണി ഇല്ലെന്നാണ് ട്രൈബ്യൂണൽ വിലയിരുത്തിയത്.
ഹർജിക്കാരന്റെ അഭിഭാഷകൻ എന്ത് വാദിച്ചു?
അഭിഭാഷകൻ കോടതിയിൽ ഉന്നയിച്ച പ്രധാന വാദങ്ങൾ:
- പേരിലെ ചെറിയ സ്പെല്ലിങ് വ്യത്യാസങ്ങൾ സാധാരണമാണ്; അതിന്റെ പേരിൽ പൗരത്വം നിഷേധിക്കാനാവില്ല.
- അച്ഛൻ നേരിട്ട് മകനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടും ട്രൈബ്യൂണൽ അത് പരിഗണിച്ചില്ല.
- കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് NRC രേഖ നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കാവുന്ന തെളിവാണ്; സാങ്കേതിക കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് അത് തള്ളാനാവില്ല.
- സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികളും ഈ നിലപാടിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടെന്ന് അഭിഭാഷകൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ഹൈക്കോടതി പറഞ്ഞത്
ഹൈക്കോടതി ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ വിലയിരുത്തലിൽ നിയമപരമായ പിഴവൊന്നും കണ്ടെത്തിയില്ല.
രേഖകൾ പരിശോധിച്ചതിൽ ട്രൈബ്യൂണൽ പ്രസക്തമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ ആശ്രയിച്ചിട്ടില്ലെന്നും നിയമം തെറ്റായി പ്രയോഗിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.
വിദേശിയല്ല, ഇന്ത്യൻ പൗരനാണ് എന്ന് തെളിയിക്കേണ്ട ബാധ്യത Foreigners Act, 1946-ലെ Section 9 പ്രകാരം ഹർജിക്കാരനാണ്. ആ ബാധ്യത നിറവേറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ലെന്നാണ് കോടതി വിലയിരുത്തിയത്.

അവസാനം കോടതി പറഞ്ഞത്
15 രേഖകൾ ഹാജരാക്കിയെങ്കിലും അവ തമ്മിൽ യോജിച്ച് ഒരേ കുടുംബത്തിന്റെയും ഒരേ വ്യക്തിയുടെയും തുടർച്ച തെളിയിക്കുന്ന തെളിവായി മാറിയില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ അന്തിമ നിഗമനം.
അതിനാൽ ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഉത്തരവിൽ ഇടപെടാൻ കാരണമില്ലെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഹർജി തള്ളുകയും, 2019-ലെ ട്രൈബ്യൂണൽ വിധിയുടെ നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ തുടരുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ഏത് സ്പെഷ്യൽ റിപ്പോർട്ടും ഇതിലും ഏറെ ദീർഘമാകും
അസമിലെ പൗരത്വ രേഖ പരിശോധനയും തീർപ്പു കൽപ്പിക്കലും സംബന്ധിച്ച ഏത് കേസ് സ്റ്റഡിയും നീണ്ടതാണ്.വളരെയധികം സങ്കീർണമാണ് വിപുലമാണ്.അതേപ്പറ്റി തയ്യാറാക്കുന്ന ഏത് റിപ്പോർട്ടും ഈ സ്പെഷ്യൽ റിപ്പോർട്ട് പോലെ ദീർഘമായിരിക്കും.എത്ര ചുരുക്കിയാലും. വിമർശനങ്ങളുടെയും ആക്ഷേപങ്ങളുടെയും മോഹഭംഗങ്ങളുടെയും തിരസ്കാരങ്ങളുടെയും ഒക്കെ കഥയാണ് ഓരോ അപേക്ഷയുംപറയുന്നത്.അതിൻറെ വികാരങ്ങളുടെ കണ്ണിലൂടെ ഈ പ്രക്രിയയെ നോക്കുന്ന ആർക്കും അതിർത്തിയും പരിഭവങ്ങളും വിദ്വേഷങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.പക്ഷേ ഒരു കാര്യം സമ്മതിക്കാതിരിക്കുവാൻ കഴിയുകയില്ല.ഇത്രയും വിപുലമായ വ്യാപകമായ വിധത്തിൽ പൗരന്മാരെ നിശ്ചയിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയ ലോകചരിത്രത്തിൽ നടന്നിട്ടില്ല.

