ജബൽപൂർ, 2026 ഒക്ടോബർ 22 –

പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത പെൺകുട്ടിയുടെ നിയമപരമായ രക്ഷാകർത്താവായി ഔദ്യോഗികമായി നിയമിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും കുട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന അമ്മൂമ്മയ്ക്ക് കുട്ടിക്കുവേണ്ടി ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെട്ട് കോടതിയെ സമീപിക്കാമെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി. കുട്ടിയുടെ ജീവനാംശത്തിനുള്ള അവകാശം സാങ്കേതിക നടപടിക്രമങ്ങളുടെ പേരിൽ നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയാണ് ജസ്റ്റിസ് ദ്വാരക ധീഷ് ബൻസാൽ 2026 ഒക്ടോബർ 13ന് ഉത്തരവിട്ടത്. സിദ്ധി ചൗരസ്യ എന്ന പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത പെൺകുട്ടിക്കുവേണ്ടി അമ്മൂമ്മ സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് നിർണായക തീരുമാനം. കുട്ടിയുടെ പിതാവ് ശൈലേന്ദ്ര ചൗരസ്യയാണ് എതിർകക്ഷി. ഹർജിക്കാരിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ അവിനാഷ് ദുബെയും എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ സഞ്ജയ് ഝാരിയയും ഹാജരായി. അമ്മൂമ്മ നിയമപരമായ രക്ഷാകർത്താവല്ലെന്ന കാരണത്താൽ ഇടക്കാല ജീവനാംശ അപേക്ഷ തള്ളിയ ജബൽപൂർ കുടുംബകോടതിയുടെ 2022 സെപ്റ്റംബർ അഞ്ചിലെ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. ജീവനാംശ അപേക്ഷ വീണ്ടും പരിഗണിക്കാൻ കുടുംബകോടതിക്ക് നിർദേശവും നൽകി.

അമ്മയുടെ മരണശേഷം മുത്തശ്ശിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിഞ്ഞ പെൺകുട്ടിക്ക് ജീവനാംശം നിഷേധിച്ചു

2015 സെപ്റ്റംബർ 26നാണ് സിദ്ധി ചൗരസ്യ ജനിച്ചത്. കുട്ടിയുടെ അമ്മ സപ്ന ചൗരസ്യ 2018 മേയ് 19ന് അസുഖത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു. അന്ന് പെൺകുട്ടിക്ക് ഏകദേശം മൂന്ന് വയസ്സായിരുന്നു പ്രായം. ദാമ്പത്യബന്ധത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങളെ തുടർന്ന് ഭർത്താവ് ശൈലേന്ദ്ര ചൗരസ്യ ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് ഹർജിക്കാരിയുടെ വാദം. ഇതോടെ അമ്മയും കുട്ടിയും അമ്മൂമ്മയ്ക്കൊപ്പമായിരുന്നു താമസം. അമ്മയുടെ മരണശേഷവും പെൺകുട്ടി അമ്മൂമ്മയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ തുടർന്നു. കുട്ടിയുടെ ജീവിതച്ചെലവുകൾ വഹിക്കാൻ അമ്മൂമ്മയ്ക്ക് സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായതോടെയാണ് പിതാവിൽനിന്ന് ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെട്ട് നിയമനടപടി ആരംഭിച്ചത്.

2019 ജനുവരി 24ന് നൽകിയ അപേക്ഷ കുടുംബകോടതി തള്ളിയത് രക്ഷാകർതൃത്വത്തിന്റെ പേരിൽ

2019 ജനുവരി 24ന് ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് പെൺകുട്ടിക്കുവേണ്ടി അമ്മൂമ്മ ജീവനാംശ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചത്. കേസിന്റെ തീർപ്പുവരുന്നതുവരെ ഇടക്കാല ജീവനാംശം അനുവദിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അമ്മൂമ്മയെ കുട്ടിയുടെ നിയമപരമായ രക്ഷാകർത്താവായി നിയമിച്ചിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ ജബൽപൂർ കുടുംബകോടതി 2022 സെപ്റ്റംബർ അഞ്ചിന് ഇടക്കാല ജീവനാംശ അപേക്ഷ തള്ളി. കുട്ടിയുടെ നിയമപരമായ സംരക്ഷണാവകാശം ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാതെ അമ്മൂമ്മയ്ക്ക് ഇത്തരമൊരു അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ അധികാരമില്ലെന്നായിരുന്നു കുടുംബകോടതിയുടെ നിലപാട്. ഈ തീരുമാനത്തിനെതിരെയാണ് പെൺകുട്ടിക്കുവേണ്ടി ഹൈക്കോടതിയിൽ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി നൽകിയത്.

കുട്ടിയുടെ പിതൃത്വത്തിൽ തർക്കമില്ല; ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെടാൻ ഔദ്യോഗിക രക്ഷാകർതൃത്വം നിർബന്ധമല്ല

സിദ്ധി ചൗരസ്യ തന്റെ മകളാണെന്ന കാര്യം ശൈലേന്ദ്ര ചൗരസ്യ നിഷേധിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 2018 മേയ് 19 മുതൽ പെൺകുട്ടി അമ്മൂമ്മയ്ക്കൊപ്പമാണ് കഴിയുന്നതെന്ന കാര്യത്തിലും തർക്കമുണ്ടായിരുന്നില്ല. കുട്ടിയുടെ യഥാർഥ സംരക്ഷണം ഏറ്റെടുത്ത വ്യക്തിക്ക് കുട്ടിയുടെ അവകാശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിനായി കോടതിയെ സമീപിക്കാമെന്നാണ് ഹർജിക്കാരിയുടെ വാദം. എന്നാൽ സിവിൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 32-ാം ഉത്തരവിന്റെ നാലാം ചട്ടപ്രകാരം അമ്മൂമ്മയെ നിയമപരമായ രക്ഷാകർത്താവായി നിയമിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ അപേക്ഷ നിലനിൽക്കില്ലെന്നുമായിരുന്നു പിതാവിന്റെ വാദം. കുട്ടിയുടെ ജീവനാംശത്തിനുള്ള അവകാശവും ആ അവകാശം ഉന്നയിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ ഔദ്യോഗിക പദവിയും രണ്ടായി കാണണമെന്ന നിലപാടാണ് ഹൈക്കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

കുട്ടിയുടെ അവകാശം നടപ്പാക്കാൻ താൽപര്യമുള്ള വ്യക്തിക്ക് കോടതിയെ സമീപിക്കാമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിധി

പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടികൾക്ക് കോടതിയിൽ അവകാശങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാൻ പ്രതിനിധിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന വ്യക്തികളുടെ അധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സുപ്രീംകോടതി വിധിയും ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചു. നാഗയ്യയും ചൗഡമ്മയും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയ നിയമതത്ത്വമാണ് ജസ്റ്റിസ് ദ്വാരക ധീഷ് ബൻസാൽ പരാമർശിച്ചത്. കുട്ടിയുടെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി അനുയോജ്യനായ വ്യക്തിക്ക് കുട്ടിക്കുവേണ്ടി നിയമനടപടി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്നതാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശം കുട്ടിക്കുതന്നെയാണ്. അമ്മൂമ്മ ആ അവകാശം കോടതിയിൽ ഉന്നയിക്കുന്ന പ്രതിനിധി മാത്രമാണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധിയും മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു

കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശാവകാശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കേരള ഹൈക്കോടതിയും മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയും പഞ്ചാബ്–ഹരിയാന ഹൈക്കോടതിയും സ്വീകരിച്ച നിലപാടുകളും ജസ്റ്റിസ് ദ്വാരക ധീഷ് ബൻസാൽ പരിശോധിച്ചു. സുഭദ്ര ഭാർഗവനും ധനപാലൻ എസും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ കുട്ടിയുടെ സംരക്ഷണം ഏറ്റെടുത്ത അമ്മൂമ്മയ്ക്ക് ജീവനാംശ അപേക്ഷ നൽകാൻ കഴിയുമെന്ന് കേരള ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. കുട്ടിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ മതിയായ താൽപര്യമുള്ള വ്യക്തിക്ക് ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കോടതിയെ സമീപിക്കാമെന്നതാണ് ഈ വിധിയിലെ പ്രധാന നിയമതത്ത്വം. കുട്ടിയുടെ അമ്മ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലും യഥാർഥ സംരക്ഷണം അമ്മൂമ്മയാണ് നിർവഹിക്കുന്നതെങ്കിൽ ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശം സാങ്കേതിക കാരണങ്ങളാൽ നിഷേധിക്കരുതെന്ന പഞ്ചാബ്–ഹരിയാന ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാടും മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു.

ജീവനാംശ നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം; സാങ്കേതിക തടസ്സങ്ങൾ അവകാശം ഇല്ലാതാക്കരുത്

ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 125-ാം വകുപ്പ് സാമൂഹികനീതി ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥയാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. സാമ്പത്തികമായി ആശ്രിതരായ കുട്ടികൾക്കും മറ്റ് അർഹരായ വ്യക്തികൾക്കും ജീവനാംശം ലഭ്യമാക്കുകയാണ് നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. കുട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തി നിയമപരമായ രക്ഷാകർത്താവാണോ എന്ന സാങ്കേതിക വിഷയത്തിന് മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകി ജീവനാംശ അപേക്ഷ തള്ളുന്നത് നിയമത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. കുടുംബകോടതി പരിഗണിക്കേണ്ടിയിരുന്നത് അമ്മൂമ്മയുടെ വ്യക്തിപരമായ അവകാശമല്ല, പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത പെൺകുട്ടിയുടെ നിയമപരമായ ജീവനാംശാവകാശമാണെന്നും ജസ്റ്റിസ് ദ്വാരക ധീഷ് ബൻസാൽ വ്യക്തമാക്കി. കുട്ടിയുടെ അവകാശം നടപ്പാക്കുന്നതിന് ആരാണ് കോടതിയെ സമീപിച്ചതെന്ന കാര്യം മാത്രം തടസ്സമാകരുതെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

കുടുംബകോടതിയുടെ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി; നവംബർ 16ന് വീണ്ടും ഹാജരാകാൻ നിർദേശം

ജബൽപൂർ കുടുംബകോടതി നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം പരിഗണിക്കാതെയാണ് ഇടക്കാല ജീവനാംശ അപേക്ഷ തള്ളിയതെന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഹൈക്കോടതി, 2022 സെപ്റ്റംബർ അഞ്ചിലെ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി. സിദ്ധി ചൗരസ്യയുടെ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി അനുവദിച്ച കോടതി, ഇടക്കാല ജീവനാംശ അപേക്ഷ നിയമപ്രകാരം വീണ്ടും പരിഗണിക്കാൻ കുടുംബകോടതിക്ക് നിർദേശം നൽകി. ഇരുകക്ഷികളും 2026 നവംബർ 16ന് ജബൽപൂർ കുടുംബകോടതിയിൽ ഹാജരാകണമെന്നും ഉത്തരവിട്ടു. എന്നാൽ പെൺകുട്ടിക്ക് എത്ര തുക ജീവനാംശമായി നൽകണമെന്നോ ഇടക്കാല ജീവനാംശം അനുവദിക്കണമെന്നോ ഹൈക്കോടതി തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല. അപേക്ഷയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് ജീവനാംശം അനുവദിക്കണോ എന്നും അനുവദിക്കുകയാണെങ്കിൽ എത്ര തുക വേണമെന്നും കുടുംബകോടതിയാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടത്.

കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശാവകാശത്തിന് മുൻഗണന; മധ്യപ്രദേശിലെ കുടുംബകോടതികൾക്ക് നിർണായക നിയമവ്യാഖ്യാനം

പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശാവകാശം രക്ഷാകർതൃത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാങ്കേതിക തർക്കങ്ങളിൽ കുടുങ്ങരുതെന്ന നിയമപരമായ നിലപാടാണ് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. കുട്ടിയെ യഥാർഥത്തിൽ സംരക്ഷിക്കുന്ന അമ്മൂമ്മയോ കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മതിയായ താൽപര്യമുള്ള മറ്റൊരു വ്യക്തിയോ ജീവനാംശ അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ ഔദ്യോഗിക രക്ഷാകർതൃത്വമില്ലെന്ന കാരണം മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അപേക്ഷ തള്ളാനാവില്ല. കുട്ടിയുടെ ജീവനാംശാവകാശവും മാതാപിതാക്കളുടെ നിയമപരമായ ബാധ്യതയും സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കണമെന്നതാണ് ഉത്തരവിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രസക്തി. മധ്യപ്രദേശിലെ കുടുംബകോടതികൾക്ക് സമാനമായ കേസുകൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകും. എന്നാൽ എല്ലാ അപേക്ഷകളിലും ജീവനാംശം സ്വമേധയാ അനുവദിക്കണമെന്ന ഉത്തരവല്ല ഇത്. ഓരോ കേസിലെയും സാഹചര്യങ്ങളും നിയമപരമായ അർഹതയും പരിശോധിച്ചായിരിക്കും അന്തിമ തീരുമാനം.