കട്ടക്ക്, 2026 സെപ്റ്റംബർ 11-

ഒഡിഷയിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിമാരെ നിയമിച്ചതിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്ത പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി ഒഡിഷ ഹൈക്കോടതി തള്ളി. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഹരീഷ് ടണ്ടൻ, ജസ്റ്റിസ് ചിത്തരഞ്ജൻ ദാഷ് എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് എലീന ദാഷ് വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഒഡിഷ ആൻഡ് അദേഴ്സ് കേസിൽ വിധി പറഞ്ഞത്. അഭിഭാഷകയായ എലീന ദാഷാണ് ഹർജിക്കാരി. ഹർജിക്കാരിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ ശ്രീനിവാസ് മൊഹന്തി, കബിത പത്ര എന്നിവർ ഹാജരായി. സംസ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ പീതാംബർ ആചാര്യ, അഡീഷണൽ ഗവൺമെന്റ് അഡ്വക്കേറ്റ് ശാശ്വത് ദാസ് എന്നിവർ ഹാജരായി. ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്നത് മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗത്തിന് നൽകുന്ന വിശേഷണം മാത്രമാണെന്നും അതിലൂടെ മറ്റ് മന്ത്രിമാരേക്കാൾ ഉയർന്ന ഭരണഘടനാപരമായ അധികാരമോ പ്രത്യേക അവകാശമോ ലഭിക്കുന്നില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണഘടനയിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി പദവിയില്ലെന്ന വാദം കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല

ഭരണഘടനയിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന പദവിക്ക് പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥയില്ലെന്നായിരുന്നു ഹർജിക്കാരിയുടെ പ്രധാന വാദം. ഭരണഘടനയുടെ 163, 164 അനുച്ഛേദങ്ങൾ പ്രകാരം മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മന്ത്രിസഭയാണ് ഗവർണറെ സഹായിക്കുകയും ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഇതിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയെ നിയമിക്കാൻ പ്രത്യേകം വ്യവസ്ഥയില്ലെന്നും മുഖ്യമന്ത്രി, ഉപമുഖ്യമന്ത്രിമാർ, മറ്റ് മന്ത്രിമാർ എന്നിങ്ങനെ ഭരണഘടനയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള മൂന്ന് തലത്തിലുള്ള അധികാരഘടന സർക്കാർ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നുമായിരുന്നു ഹർജിക്കാരിയുടെ വാദം.

പേര് ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയെന്നായാലും അധികാരം മന്ത്രിസഭാംഗത്തിന്റേത് മാത്രം

ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്നത് വിശേഷണപരമായ പദവി മാത്രമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആ പദവി വഹിക്കുന്നയാൾ അടിസ്ഥാനപരമായി മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗം തന്നെയാണ്. ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന പേരുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധികാരങ്ങളൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിക്കില്ല. 1990ലെ കെ.എം. ശർമ വേഴ്സസ് ദേവി ലാൽ ആൻഡ് അദേഴ്സ് കേസിലെ നിലപാടും കോടതി ആശ്രയിച്ചു. ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന പേരിൽ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നതും ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമല്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

മുൻഗണനാക്രമത്തിലെ ഉയർന്ന സ്ഥാനം ചടങ്ങുകൾക്ക് മാത്രം; ഭരണത്തിൽ പ്രത്യേക അധികാരമില്ല

രാഷ്ട്രപതി സെക്രട്ടേറിയറ്റും സംസ്ഥാന സർക്കാരും പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന മുൻഗണനാക്രമ പട്ടികയിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിക്ക് ഉയർന്ന സ്ഥാനം നൽകുന്നതും ഹർജിക്കാരി ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ മുൻഗണന ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകളുടെ ക്രമീകരണത്തിന് മാത്രമുള്ളതാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ 163-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരം മന്ത്രിസഭയ്ക്കുള്ള അവകാശങ്ങളെയോ അധികാരങ്ങളെയോ അത് ബാധിക്കുന്നില്ല. ഉപമുഖ്യമന്ത്രിക്ക് മറ്റ് മന്ത്രിമാരെ മറികടന്ന് ഭരണനിർവഹണത്തിൽ പ്രത്യേക അധികാരം നൽകുന്നതുമല്ലെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു.

അധിക ശമ്പളവും ആനുകൂല്യവും സംബന്ധിച്ച ദുരുദ്ദേശ്യം അനുമാനിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി

ഉപമുഖ്യമന്ത്രിമാർക്ക് അധിക പ്രതിഫലം, ആനുകൂല്യങ്ങൾ, പ്രോട്ടോകോൾ, ഉയർന്ന പദവി എന്നിവ നൽകുന്നതിന്റെ നിയമസാധുതയും ഹർജിക്കാരി ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. 2025ൽ നിയമസഭാംഗങ്ങളുടെ ശമ്പളവും അലവൻസും പെൻഷനും വർധിപ്പിക്കാൻ കൊണ്ടുവന്ന ഭേദഗതി ബില്ലുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സർക്കാരിന് ദുരുദ്ദേശ്യമുണ്ടെന്ന് അനുമാനിക്കണമെന്ന ആവശ്യവും കോടതി നിരസിച്ചു. ആ ബിൽ പാസാകുന്നതിന് മുമ്പ് സർക്കാർ പിൻവലിച്ച കാര്യവും കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി.

പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി നിസ്സാരവും പ്രശസ്തി ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതുമെന്ന് ഹൈക്കോടതി

ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന വിശേഷണം ഭരണഘടനാപരമായി മന്ത്രിസഭാംഗത്തിന്റെ പദവിയിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി തള്ളി. ഹർജി നിസ്സാരവും പരോക്ഷമായി പ്രശസ്തി നേടാനുള്ള ലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ളതുമാണെന്ന് ബെഞ്ച് വിമർശിച്ചു. പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി എന്ന പ്രത്യേക നിയമപരിഹാരം ഇത്തരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത് സമയം പാഴാക്കുന്നതാണെന്നും ചെലവ് ചുമത്താവുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഹർജിക്കാരി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യുന്ന അഭിഭാഷകയാണെന്നത് പരിഗണിച്ച് ചെലവ് ചുമത്താതെ മുന്നറിയിപ്പോടെ നടപടി അവസാനിപ്പിച്ചു.

ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയെന്ന പേര് അധികാരശ്രേണി സൃഷ്ടിക്കില്ല; സംസ്ഥാനതല നിയമവ്യാഖ്യാനം വ്യക്തമാക്കി

വിധിയോടെ ഒഡിഷയിലെ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി നിയമനത്തിനെതിരായ ഭരണഘടനാ വെല്ലുവിളി പരാജയപ്പെട്ടു. ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന പേരുകൊണ്ട് മന്ത്രിസഭയ്ക്കുള്ളിൽ പുതിയ ഭരണഘടനാപരമായ അധികാരശ്രേണി രൂപപ്പെടുന്നില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാട്. കർണാടക ഹൈക്കോടതിയുടെ മുൻവിധിയും പരിഗണിച്ചാണ് കോടതി ഈ നിഗമനത്തിലെത്തിയത്. അതിനാൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി എന്ന വിശേഷണം ഉപയോഗിക്കാമെങ്കിലും അതിന്റെ പേരിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധികാരമോ മറ്റ് മന്ത്രിമാരേക്കാൾ ഉയർന്ന ഭരണഘടനാപരമായ അധികാരമോ അവകാശപ്പെടാനാകില്ലെന്നതാണ് ഒഡിഷയിലെ നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിൽ വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്.