ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 09-

ദാമ്പത്യം വീണ്ടെടുക്കാനാകാത്തവിധം തകർന്നെന്ന കാരണത്തിൽ അമേരിക്കൻ കോടതി ഏകപക്ഷീയമായി അനുവദിച്ച വിവാഹമോചന വിധി ഇന്ത്യയിൽ അന്തിമമോ പ്രാബല്യമുള്ളതോ അല്ലെന്ന് ഡൽഹി കോടതി. സാകേത് കോടതിയിലെ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജി പൂർവ സരീൻ ആണ് ഭർത്താവ് ഭാര്യക്കെതിരെ നൽകിയ കേസിൽ ഈ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കിയത്. ഭർത്താവിന് വേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ അശ്വിൻ ഗാർഗും ഭാര്യയ്ക്ക് വേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ വിവേക് കിഷോറും ഹാജരായി. അമേരിക്കയിലെ മിസോറി സംസ്ഥാനത്തെ സെന്റ് ലൂയിസ് കൗണ്ടി കുടുംബകോടതിയിലെ വിവാഹമോചന നടപടികൾ തടയണമെന്നായിരുന്നു ഭർത്താവിന്റെ ആവശ്യം. വിദേശകോടതിയിൽ തന്റെ വാദം അവതരിപ്പിക്കാൻ ഭർത്താവിന് അവസരം ലഭിച്ചില്ലെന്നും അവിടെ വിവാഹമോചനം അനുവദിച്ച കാരണം ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു വിവാഹനിയമം അംഗീകരിക്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള വിവാഹമോചന കാരണമല്ലെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി.

2015 ഡിസംബർ 20ന് സാകേതിൽ വിവാഹം; തർക്കത്തിന് പിന്നാലെ ഭാര്യ അമേരിക്കയിലേക്ക്

ദമ്പതികൾ 2015 ഡിസംബർ 20ന് സാകേതിലെ ആര്യസമാജ് മന്ദിറിൽ വിവാഹിതരായിരുന്നു. പിന്നീട് ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ വിവാഹം രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ സ്വഭാവപരമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഭാര്യ പിന്നീട് അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയി അവിടെ വിവാഹമോചന നടപടി ആരംഭിച്ചു. ദാമ്പത്യം വീണ്ടെടുക്കാനാകാത്തവിധം തകർന്നെന്ന കാരണത്തിലാണ് വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്താൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. കുട്ടിയുടെ സംരക്ഷണവും ജീവനാംശവും ഭാര്യ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഭാര്യയും മകനും വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഭർത്താവ് ഇന്ത്യയിലും നിയമനടപടി തുടങ്ങി

ഇതിനിടെ ഭാര്യ തന്നോടും പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത മകനോടുമൊപ്പം സാകേതിലെ ദാമ്പത്യവീട്ടിൽ വീണ്ടും താമസിക്കണമെന്ന നിർദേശം തേടി ഭർത്താവ് ഇന്ത്യയിൽ ദാമ്പത്യാവകാശ പുനഃസ്ഥാപന ഹർജി നൽകി. അതോടൊപ്പം അമേരിക്കയിലെ സെന്റ് ലൂയിസ് കൗണ്ടി കുടുംബകോടതിയിലെ വിവാഹമോചന നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോകുന്നതിൽ നിന്ന് ഭാര്യയെ തടയണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് വിലക്ക് ഹർജിയും നൽകി. എന്നാൽ ഏപ്രിൽ 20ന്, അമേരിക്കൻ കോടതിയിൽ നിന്ന് ഭാര്യ ഏകപക്ഷീയ വിവാഹമോചന വിധി നേടിയതായി കുടുംബകോടതിയെ അറിയിച്ചു.

ഭർത്താവിന്റെ വാദം കേട്ടില്ല; വിദേശവിധി സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ മാനദണ്ഡം പാലിച്ചില്ലെന്ന് കോടതി

അമേരിക്കൻ കോടതിയിലെ വിവാഹമോചന നടപടി ഏകപക്ഷീയമായിരുന്നുവെന്നും ഭർത്താവിന് സ്വന്തം വാദവും പ്രതിരോധവും അവതരിപ്പിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നില്ലെന്നും കുടുംബകോടതി കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ വിദേശവിധി കേസിന്റെ വസ്തുതകൾ ഇരുകക്ഷികളെയും കേട്ട് തീർപ്പാക്കിയ വിധിയായി കണക്കാക്കാനാകില്ലെന്നായിരുന്നു കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. ഭർത്താവിന് വാദം കേൾപ്പിക്കാനുള്ള അവസരം നൽകാത്തതിനാൽ സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ മാനദണ്ഡവും പാലിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ദാമ്പത്യം പൂർണമായി തകർന്നത് ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ നേരിട്ടുള്ള വിവാഹമോചന കാരണമല്ല

ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 13 പ്രകാരം ക്രൂരത, വ്യഭിചാരം, ഉപേക്ഷിക്കൽ തുടങ്ങിയ നിയമപരമായ കാരണങ്ങളാണ് വിവാഹമോചനത്തിന് അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ളതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ദാമ്പത്യം വീണ്ടെടുക്കാനാകാത്തവിധം തകർന്നുവെന്നത് കുടുംബകോടതിയിൽ നേരിട്ട് ഉന്നയിക്കാവുന്ന വിവാഹമോചന കാരണമല്ല. വിവാഹബന്ധം പരിഹരിക്കാനാകാത്തവിധം തകർന്ന പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 142 പ്രകാരമുള്ള അധികാരം ഉപയോഗിച്ച് സമ്പൂർണ നീതി ഉറപ്പാക്കാൻ സുപ്രീംകോടതിക്കാണ് ആ കാരണത്തിൽ വിവാഹമോചനം അനുവദിക്കാൻ കഴിയുന്നതെന്നും ജഡ്ജി വ്യക്തമാക്കി.

സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ബാധകം; അമേരിക്കൻ വിധി അന്തിമമായി അംഗീകരിക്കാനാകില്ല

വിദേശകോടതി വിധികളുടെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രാബല്യവും നടപ്പാക്കലും സംബന്ധിച്ച സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ വകുപ്പുകൾ 13, 14 അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കോടതി വിഷയം പരിശോധിച്ചത്. ഭർത്താവിന് വാദം അവതരിപ്പിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കാതിരുന്നതും ഇന്ത്യയിൽ അംഗീകരിക്കാത്ത കാരണത്തിൽ വിവാഹമോചനം അനുവദിച്ചതും കണക്കിലെടുത്തപ്പോൾ അമേരിക്കൻ വിധി വകുപ്പ് 13ലെ ഒഴിവാക്കലുകളുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നതായി കോടതി കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ഭാര്യ നേടിയ വിദേശ വിവാഹമോചന വിധി ഇന്ത്യയിലെ കോടതികളിൽ അന്തിമമായി അംഗീകരിക്കാനോ പ്രാബല്യത്തിൽ കൊണ്ടുവരാനോ കഴിയില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി.

വിദേശ വിവാഹമോചനം തടസ്സമാകില്ല; ദാമ്പത്യാവകാശ ഹർജിയുമായി ഭർത്താവിന് മുന്നോട്ടുപോകാം

അമേരിക്കൻ കോടതിയുടെ വിവാഹമോചന വിധി ഇന്ത്യയിൽ പ്രാബല്യത്തിലില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതോടെ ഭർത്താവിന് ഇന്ത്യയിൽ നൽകിയ ദാമ്പത്യാവകാശ പുനഃസ്ഥാപന ഹർജിയുമായോ നിയമപ്രകാരം ലഭ്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും ഹർജിയുമായോ മുന്നോട്ടുപോകാൻ കുടുംബകോടതി അനുമതി നൽകി. അതായത് വിദേശകോടതിയിൽ ഭാര്യ നേടിയ ഏകപക്ഷീയ വിവാഹമോചന വിധി ഇന്ത്യയിലെ തുടർ വിവാഹനിയമ നടപടികൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന വിധിയായി കണക്കാക്കപ്പെടില്ല എന്നതാണ് കേസിലെ പ്രധാന മാറ്റം.

വിദേശ വിവാഹമോചനത്തിന് ഇന്ത്യയിൽ സ്വമേധയാ അംഗീകാരമില്ല; നിയമവും വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവകാശവും നിർണായകം

നിയമപരമായി, എല്ലാ വിദേശ വിവാഹമോചന വിധികളും ഇന്ത്യയിൽ സ്വമേധയാ അസാധുവാണെന്ന് കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. ഈ കേസിൽ വിദേശവിധി ഏകപക്ഷീയമായിരുന്നതും ഭർത്താവിന് വാദിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കാതിരുന്നതും വിവാഹമോചനത്തിന് സ്വീകരിച്ച കാരണം ഇന്ത്യൻ നിയമം അംഗീകരിക്കാത്തതുമാണ് നിർണായകമായത്. സാമൂഹികതലത്തിൽ വിദേശത്ത് വിവാഹമോചനം നേടുന്ന ഇന്ത്യൻ ദമ്പതികൾക്ക് ആ വിധിയുടെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രാബല്യം ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണെന്ന് കേസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ വിദേശവിധികളുടെ അംഗീകാരം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സിവിൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ വകുപ്പ് 13ലെ മാനദണ്ഡങ്ങളും സ്വാഭാവിക നീതിയും നിർണായകമാണെന്ന നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.