ജോധ്പുർ, 2026 സെപ്റ്റംബർ 4-

കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാൻ ആവർത്തിച്ച് നോട്ടീസ് നൽകിയെന്നതു മാത്രം കരാറുകാരനെ ഭാവിയിലെ ടെൻഡറുകളിൽ നിന്ന് വിലക്കാനുള്ള മുന്നറിയിപ്പിന് പകരമാകില്ലെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. കരിമ്പട്ടികയിൽപ്പെടുത്തുകയോ ടെൻഡറുകളിൽ നിന്ന് വിലക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് അത്തരമൊരു നടപടി നേരിടുമെന്ന് വ്യക്തമായി അറിയിക്കുകയും വിശദീകരണം നൽകാനും വാദം കേൾക്കാനും മതിയായ അവസരം നൽകുകയും വേണമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് അനൂപ് കുമാർ ധണ്ഡ് 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ ഉത്തരവിൽ വ്യക്തമാക്കി. എസ്.എസ്. കോർപ്പറേഷൻ നൽകിയ ഹർജിയിലാണ് വിധി. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ, വനം-പരിസ്ഥിതി വകുപ്പ് പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി, ഉദയ്പുർ ചീഫ് കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സ്, ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സ് എന്നിവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി സിദ്ധാർഥ് മണ്ഡാവത്, വൃന്ദ മണ്ഡാവത് എന്നിവരും എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി അഡീഷണൽ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ മഹാവീർ ബിഷ്ണോയിക്കായി നവ്യ ശർമയും ഹാജരായി.

കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാത്തതിന് മൂന്ന് വർഷത്തെ വിലക്ക്; 2026 ഏപ്രിൽ 29-ലെ ഉത്തരവ് കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തു

ഉദയ്പുരിലെ സജ്ജൻഗഢ് ബയോളജിക്കൽ പാർക്കിൽ ഗോൾഫ് കാർട്ടുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനായി ക്ഷണിച്ച ടെൻഡറിൽ എസ്.എസ്. കോർപ്പറേഷൻ വിജയിക്കുകയും കരാർ നേടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. പിന്നീട് സ്ഥാപനത്തിന്റെ ചില കുടിശ്ശികകൾ അടയ്ക്കാതെ വന്നതോടെ വകുപ്പ് പലതവണ നോട്ടീസ് നൽകി. കുടിശ്ശിക തുടർന്നതിനെ തുടർന്ന് 2026 ഏപ്രിൽ 29-ന് ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സ് ഉത്തരവിറക്കി. ഇതിലൂടെ ഹർജിക്കാരനെ മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് മറ്റ് വകുപ്പുകളുടെ ടെൻഡറുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് കരിമ്പട്ടികയിൽപ്പെടുത്തുകയും ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പിന്റെ ഭാവി ടെൻഡറുകളിൽ നിന്ന് അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് വിലക്കുകയും ചെയ്തു.

നോട്ടീസുകളിൽ ടെൻഡർ വിലക്കിനെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പില്ല; നടപടി നേരിടുമെന്ന് അറിയിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി

കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാൻ വകുപ്പ് പല നോട്ടീസുകളും നൽകിയിരുന്നുവെന്ന് കോടതി രേഖകളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാത്തപക്ഷം ഭാവിയിലെ ടെൻഡറുകളിൽ നിന്ന് വിലക്കുമെന്നോ കരിമ്പട്ടികയിൽപ്പെടുത്തുമെന്നോ ആ നോട്ടീസുകളിലൊന്നിലും വ്യക്തമായി അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. അതിനാൽ കുടിശ്ശിക ആവശ്യപ്പെട്ടുള്ള നോട്ടീസുകളെ കരിമ്പട്ടിക നടപടിക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പായി കണക്കാക്കാനാകില്ലെന്ന നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

നോട്ടീസ് നൽകിയാൽ മാത്രം സ്വാഭാവിക നീതി പാലിക്കപ്പെടില്ല; വിശദീകരിക്കാനും വാദം കേൾപ്പിക്കാനും അവസരം നിർബന്ധം

ഹർജിക്കാരന് ചുരുക്കത്തിലുള്ള കാരണം കാണിക്കൽ നോട്ടീസ് നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും അതിനു ശേഷം മതിയായ വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവസരം നൽകാതെയാണ് പ്രതികൂല ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചതെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. ഒരാളുടെ വാദം കൂടി കേൾക്കണമെന്ന സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന ഘടകങ്ങളുണ്ടെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി: നേരിടുന്ന ആരോപണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നോട്ടീസും സ്വന്തം നിലപാട് വിശദീകരിക്കാനുള്ള മതിയായ അവസരവും. ആദ്യത്തേത് പാലിച്ചെങ്കിലും രണ്ടാമത്തേത് പാലിച്ചില്ലെന്നും ഇത് സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ ഗുരുതരമായ ലംഘനമാണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

രാജസ്ഥാൻ പൊതുസംഭരണ നിയമം ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ സർക്കാർ വാദം വിലപ്പോയില്ല; നടപടിക്രമത്തിലെ നീതി നിർണായകമായി

കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് പലതവണ നോട്ടീസ് നൽകിയിട്ടും ഹർജിക്കാരൻ പണം അടച്ചില്ലെന്നും 2012-ലെ രാജസ്ഥാൻ ട്രാൻസ്പാരൻസി ഇൻ പബ്ലിക് പ്രോക്യുർമെന്റ് നിയമത്തിലെ 40-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമാണ് നടപടിയെടുത്തതെന്നും എതിർകക്ഷികൾ വാദിച്ചു. എന്നാൽ പ്രതികൂല നടപടി സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബന്ധപ്പെട്ട കക്ഷിക്ക് യുക്തമായ അവസരം നൽകണമെന്ന സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം പാലിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന കാരണമാണ് കോടതി നിർണായകമായി പരിഗണിച്ചത്. സംസ്ഥാനവും അതിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഭരണനടപടികളിൽ നീതിപൂർവം പ്രവർത്തിക്കേണ്ട ബാധ്യതയുണ്ടെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മൂന്ന് വർഷത്തെ കരിമ്പട്ടിക ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി; പുതിയ നോട്ടീസിലൂടെ വീണ്ടും നടപടിയെടുക്കാൻ വകുപ്പിന് സ്വാതന്ത്ര്യം

2026 ഏപ്രിൽ 29-ലെ വിലക്ക് നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കി. എന്നാൽ ഇതോടെ വകുപ്പിന് തുടർനടപടി സ്വീകരിക്കാനാകില്ലെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഹർജിക്കാരനെതിരായ ആരോപണങ്ങൾ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയ പുതിയ കാരണം കാണിക്കൽ നോട്ടീസ് നൽകാൻ എതിർകക്ഷികൾക്ക് കോടതി സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകി. അങ്ങനെ നോട്ടീസ് നൽകിയാൽ ഹർജിക്കാരന്റെ മറുപടി പരിഗണിക്കുകയും മതിയായ വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തശേഷം നിയമപ്രകാരം പുതിയ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. ഇതോടെ ഹർജിയും അനുബന്ധ അപേക്ഷകളും തീർപ്പാക്കി.

കരാറുകാരെ വിലക്കുമ്പോൾ നടപടിയുടെ സ്വഭാവം മുൻകൂട്ടി അറിയിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സംസ്ഥാനതലത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തത

വിധിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ഫലം എസ്.എസ്. കോർപ്പറേഷനെതിരായ നിലവിലെ കരിമ്പട്ടിക ഉത്തരവ് ഇല്ലാതായതാണ്. അതേസമയം കുടിശ്ശികയോ കരാർലംഘനമോ ആരോപിച്ച് കരാറുകാരെ വിലക്കാനുള്ള അധികാരം തന്നെ കോടതി ഇല്ലാതാക്കിയിട്ടില്ല. അത്തരമൊരു പ്രതികൂല നടപടി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ എന്ത് ആരോപണമാണ് നേരിടുന്നത്, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എന്ത് നടപടി പരിഗണിക്കുന്നു എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുകയും മറുപടിക്കും വാദം കേൾക്കലിനും അവസരം നൽകുകയും വേണമെന്ന സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ തത്വമാണ് വിധി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത്. രാജസ്ഥാനിലെ സർക്കാർ ടെൻഡർ നടപടികളിൽ കരിമ്പട്ടികയോ വിലക്കോ ഏർപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഈ നടപടിക്രമം പാലിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു.