ജോധ്പുർ, ഓഗസ്റ്റ് 22:

ശ്രീഗംഗാനഗറിൽ റോഡ് നിർമാണത്തിനും വീതികൂട്ടലിനുമായി വീടുകളും മറ്റ് സ്വത്തുക്കളും പൊളിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവകാശവാദങ്ങൾ പരിശോധിക്കുകയും ഉടമകൾക്ക് വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവസരം നൽകുകയും വേണമെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. ജസ്റ്റിസ് അനൂപ് കുമാർ ധണ്ഡ് 2026 ഓഗസ്റ്റ് 19നാണ് രാം പ്രസാദ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഒരുകൂട്ടം ഹർജികളിൽ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ, ശ്രീഗംഗാനഗർ നഗര വികസന ട്രസ്റ്റ്, ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ ഓഫീസർ, ശ്രീഗംഗാനഗർ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ എന്നിവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാർക്കായി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ മനോജ് ഭണ്ഡാരി, ശ്രേയാൻഷ് ഭണ്ഡാരി, സലോനി ജെയിൻ എന്നിവർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികൾക്കായി അഡീഷണൽ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ രാജേഷ് പൻവാർ, മോനൽ ചുഗ്, പ്രത്യക്ഷ രാജ്പുരോഹിത്, ആദിത്യ മഹേച്ച എന്നിവരാണ് ഹാജരായത്.

റോഡിനായി ഒഴിപ്പിക്കാൻ നീക്കം; ഭൂമി തങ്ങളുടേതെന്ന് താമസക്കാർ

ശ്രീഗംഗാനഗറിലെ ജസ്സ സിങ് മാർഗ് മേഖലയിലുള്ള ഭൂമിയാണ് തർക്കത്തിന് അടിസ്ഥാനം. മുൻ ഉടമകളിൽനിന്നുള്ള വിൽപ്പന കരാറുകളും മറ്റ് രേഖകളും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭൂമിയിൽ നിയമപരമായ കൈവശാവകാശമുണ്ടെന്നാണ് ഹർജിക്കാർ വാദിച്ചത്. എന്നാൽ 1981–2001 മാസ്റ്റർ പ്ലാനിൽ ഇവിടെ 80 അടി വീതിയുള്ള പൊതുറോഡാണ് വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നതെന്നും ഹർജിക്കാർക്ക് ഭൂമിയിൽ നിയമപരമായ ഉടമസ്ഥാവകാശമില്ലെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചു. റോഡിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും നിർമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഏകദേശം 250 മീറ്റർ ഭാഗം മാത്രമാണ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ളതെന്നും സർക്കാർ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

വാദം കേൾക്കാതെ നേരിട്ട് ഒഴിപ്പിക്കൽ നടപടി പാടില്ല

ഹർജിക്കാരുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഹൈക്കോടതി നേരിട്ട് തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോ ഹർജിക്കാരനും ഭൂമിയിൽ നിയമപരമായ അവകാശമുണ്ടോ എന്നത് വസ്തുതാപരമായ തർക്കമാണെന്നും ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 226 പ്രകാരമുള്ള റിട്ട് നടപടിയിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും അവകാശം പരിശോധിച്ച് തീർപ്പാക്കുന്നത് പ്രായോഗികമല്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ പ്രതികൂല നടപടി സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബന്ധപ്പെട്ടവർക്ക് കൃത്യമായ നോട്ടീസും വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവസരവും നൽകണമെന്നത് നിയമപരമായ നടപടിക്രമത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

15 ദിവസത്തിനകം ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സമിതി രൂപീകരിക്കണം

ഉടമസ്ഥാവകാശവും മറ്റ് പരാതികളും പരിശോധിക്കാൻ ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പിലെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഉൾപ്പെടുത്തി 15 ദിവസത്തിനകം സമിതി രൂപീകരിക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. സമിതി രൂപീകരിച്ചതിന് ശേഷമുള്ള 15 ദിവസത്തിനകം ഹർജിക്കാർ അവകാശങ്ങളും ഉടമസ്ഥാവകാശവും സംബന്ധിച്ച രേഖകളും എതിർപ്പുകളും സമർപ്പിക്കണം. ഓരോ ഹർജിക്കാരനെയും കേട്ടശേഷം നിയമപ്രകാരം കാരണം വ്യക്തമാക്കുന്ന പ്രത്യേക ഉത്തരവ് സമിതി പുറപ്പെടുവിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉടമസ്ഥാവകാശം തെളിഞ്ഞാൽ നഷ്ടപരിഹാരമോ പകരം ഭൂമിയോ

രേഖകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഹർജിക്കാരന് സാധുവായ ഉടമസ്ഥാവകാശമുണ്ടെന്ന് സമിതി കണ്ടെത്തുകയും അതേ ഭൂമി റോഡ് നിർമാണത്തിന് അനിവാര്യമാവുകയും ചെയ്താൽ മതിയായ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണം. നിലവിലുള്ള ഡി.എൽ.സി നിരക്കനുസരിച്ചാണ് നഷ്ടപരിഹാരം കണക്കാക്കേണ്ടത്. അല്ലെങ്കിൽ അർഹതയനുസരിച്ച് ബാധകമായ സർക്കാർ പദ്ധതിയിൽ പകരം ഭൂമി അനുവദിക്കാമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. എതിർപ്പുകൾ സമർപ്പിക്കാത്ത കേസുകളിൽ നിയമപ്രകാരം തുടർനടപടി സ്വീകരിക്കാൻ അധികൃതർക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്.

മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ നടപ്പാക്കാം; നിയമനടപടി മറികടക്കാനാവില്ല

നഗരവികസനവും റോഡ് വീതികൂട്ടലും തടഞ്ഞുവയ്ക്കണമെന്ന നിലപാട് കോടതി സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല. പൊതുതാൽപര്യത്തിനായുള്ള മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ നടപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം നിയമപരമായ നടപടിക്രമം പാലിക്കാതെ ഒരാളെയും സ്വത്തിൽനിന്ന് പുറത്താക്കാൻ സർക്കാരിന് കഴിയില്ലെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സമിതിയുടെ തീരുമാനങ്ങൾ ഹർജിക്കാർക്ക് നൽകിയശേഷം കുറഞ്ഞത് 15 ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ 1981–2001 മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ അനുസരിച്ചുള്ള റോഡ് നിർമാണവുമായി അധികൃതർക്ക് മുന്നോട്ടുപോകാം. തീരുമാനത്തിൽ പരാതിയുള്ളവർക്ക് ബന്ധപ്പെട്ട നിയമവേദിയെ സമീപിക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്.

ഒരു മരം മുറിച്ചാൽ പത്ത് തണൽമരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം

റോഡ് നിർമാണത്തിനിടെ മരങ്ങളോ ചെടികളോ നീക്കം ചെയ്യേണ്ടിവന്നാൽ ആദ്യം അവയുടെ എണ്ണം രേഖപ്പെടുത്തി പട്ടിക തയ്യാറാക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. നീക്കം ചെയ്യുന്ന ഓരോ മരത്തിനും ചെടിക്കും പകരമായി സമീപത്തെ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പത്ത് തണൽമരങ്ങൾ വീതം നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം. ഇതുസംബന്ധിച്ച റിപ്പോർട്ട് കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കണമെന്നും ഉത്തരവുണ്ട്. ഈ വിധി രാജസ്ഥാനിലെ നഗരവികസന നടപടികളിൽ പൊതുതാൽപര്യവും വ്യക്തികളുടെ സ്വത്തവകാശവും ഒരേസമയം സംരക്ഷിക്കാൻ നിയമപരമായ നടപടിക്രമം പാലിക്കണമെന്ന ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കുന്നു.