ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ഓഗസ്റ്റ് 22
രാജ്യത്തെ സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം 2026 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ പാദത്തിൽ മുൻവർഷത്തെ ഇതേ കാലയളവിനെ അപേക്ഷിച്ച് 9.20 ശതമാനം വർധിച്ച് 8.67 കോടിയിലെത്തി. ആഗോള അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾക്കിടയിലും ഈ മേഖല ശക്തമായ വളർച്ച നിലനിർത്തിയതായി കേന്ദ്ര സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ആൻഡ് പ്രോഗ്രാം ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലെ നാഷണൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഓഫീസ് പുറത്തുവിട്ട കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മേഖലയിലെ തൊഴിൽ 13.70 കോടിയായി ഉയർന്നു. വനിതകളുടെ പങ്ക് 30 ശതമാനത്തിന് മുകളിലെത്തി. ഏകദേശം 82 ശതമാനം സ്ഥാപനങ്ങൾ സംരംഭക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നതായും 80 ശതമാനത്തോളം സ്ഥാപനങ്ങൾ പണരഹിത ഇടപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചതായും ഏപ്രിൽ മുതൽ ജൂൺ വരെയുള്ള ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സ്ഥാപനങ്ങൾ 8.67 കോടി; തൊഴിലാളികൾ 13.70 കോടി
2025 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ കാലയളവിൽ 7.94 കോടിയായിരുന്ന സംഘടിതമല്ലാത്ത സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം ഒരു വർഷത്തിനിടെ 9.20 ശതമാനം ഉയർന്ന് 8.67 കോടിയായി. 2025 ജനുവരി മുതൽ ഡിസംബർ വരെയുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ വാർഷിക സർവേയിൽ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം 7.92 കോടിയും തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം 12.81 കോടിയുമായിരുന്നു.
2026 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ പാദത്തിൽ സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര മേഖലയിലെ തൊഴിൽ 13.70 കോടിയായി കണക്കാക്കി. മുൻവർഷത്തെ ഇതേ പാദത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 6.55 ശതമാനമാണ് വളർച്ച. മറ്റ് സേവന മേഖലയിലെ തൊഴിൽ 21 ശതമാനത്തിലധികം ഉയർന്നതാണ് മൊത്തത്തിലുള്ള വളർച്ചയ്ക്ക് പ്രധാനമായും കരുത്തായത്.
ജോലി ചെയ്യുന്ന ഉടമകളാണ് ഈ മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികളിൽ ഏറ്റവും വലിയ വിഭാഗം. ഇവരുടെ പങ്ക് 2025 ഏപ്രിൽ–ജൂണിലെ 60.18 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 2026 ഏപ്രിൽ–ജൂണിൽ 62.38 ശതമാനമായി. അതേസമയം, കൂലിക്ക് നിയമിച്ച തൊഴിലാളികളുടെ പങ്ക് 24.38 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 22.77 ശതമാനമായി നേരിയ തോതിൽ കുറഞ്ഞു. മറ്റ് തൊഴിലാളികളുടെ, വേതനം ലഭിക്കാത്ത കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ, പങ്ക് 14.85 ശതമാനമാണ്. കൂലിത്തൊഴിലാളികളുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിഹിതം 12.13 ശതമാനമാണ്. വ്യക്തിഗത ഉടമസ്ഥതയിലും പങ്കാളിത്തത്തിലുമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിഹിതം 98.88 ശതമാനമാണ്.
നഗരമേഖലയിലെ തൊഴിൽ വളർച്ച ഗ്രാമമേഖലയേക്കാൾ ശക്തമായിരുന്നു. നഗരങ്ങളിൽ മുൻവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 12 ശതമാനത്തിലധികം വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വളർച്ച 0.70 ശതമാനമായിരുന്നു.
വളർച്ചയ്ക്ക് കരുത്തായി മറ്റ് സേവന മേഖല
മറ്റ് സേവന മേഖലയിലാണ് ഏറ്റവും ഉയർന്ന വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തിയത്. സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണവും തൊഴിലവസരങ്ങളും മുൻവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 21 ശതമാനത്തിലധികം വർധിച്ചു. ഇതിന് പിന്നാലെ ഉൽപ്പാദന മേഖലയിലും വളർച്ചയുണ്ടായി. ഉൽപ്പാദന മേഖലയിലെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം 10.06 ശതമാനവും തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം 6.60 ശതമാനവും ഉയർന്നു.
അതേസമയം, സംഘടിതമല്ലാത്ത വ്യാപാര മേഖലയിൽ ഇടിവുണ്ടായി. സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം 7.88 ശതമാനവും തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം 10.29 ശതമാനവും കുറഞ്ഞു. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമായ പ്രത്യേക ഘടകങ്ങൾ സർവേ വ്യക്തമാക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇ-കൊമേഴ്സ്, ക്വിക്ക്-കൊമേഴ്സ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ വ്യാപനം, ആഗോള സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ ചില്ലറ വ്യാപാര മേഖലയിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
വനിതാ പങ്കാളിത്തം 30 ശതമാനത്തിന് മുകളിൽ
സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര മേഖലയിലെ മൊത്തം തൊഴിലാളികളിൽ വനിതകളുടെ പങ്ക് 30 ശതമാനത്തിന് മുകളിലാണ്. 2025 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ കാലയളവിനെ അപേക്ഷിച്ച് ഇത് നേരിയ വർധനയാണ്. വനിതാ തൊഴിലാളികളുടെ ശതമാനം ക്രമേണ ഉയരുന്നത് സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതൽ തൊഴിലവസരങ്ങൾ നൽകുന്നതിലും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലും ഈ മേഖലയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നതിന്റെ സൂചനയാണെന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു.
പത്തിൽ എട്ട് സ്ഥാപനങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടിലേക്ക്
ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗത്തിലും വലിയ മുന്നേറ്റമാണ് കണക്കുകൾ കാണിക്കുന്നത്. സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര മേഖലയിലെ ഏകദേശം 82 ശതമാനം സ്ഥാപനങ്ങൾ സംരംഭക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം 80 ശതമാനം സ്ഥാപനങ്ങൾ പണരഹിത ഇടപാട് രീതികളും സ്വീകരിച്ചു. ഓൺലൈൻ ബാങ്കിങ്, യു.പി.ഐ., പി.ഒ.എസ്. ഉപകരണങ്ങൾ, മറ്റ് ഡിജിറ്റൽ പണമിടപാട് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
2026 മുതൽ വാർഷിക സംഘടിതമല്ലാത്ത മേഖലാ സംരംഭ സർവേയിലെ വിവര-ആശയവിനിമയ സാങ്കേതികവിദ്യാ വിഭാഗം വലിയ രീതിയിൽ പരിഷ്കരിച്ചു. സ്ഥാപനങ്ങൾ ഓൺലൈൻ ബാങ്കിങ്ങോ ഓൺലൈൻ പേയ്മെന്റ് ഗേറ്റ്വേയോ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന പുതിയ ചോദ്യവും സർവേയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള രജിസ്ട്രേഷൻ ഉണ്ടെന്ന് അറിയിച്ച സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിഹിതം 42.50 ശതമാനമായി. 2025 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ പാദത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ഏഴ് ശതമാന പോയിന്റിലധികമാണ് വർധന. സ്ഥാപനങ്ങൾ നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുന്ന പ്രവണത ശക്തമാകുന്നതിന്റെ സൂചനയായാണ് ഇത് വിലയിരുത്തുന്നത്.
ത്രൈമാസ കണക്കുകൾ ഇനി കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ
ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നതിലും തൊഴിലും പ്രാദേശിക സംരംഭകത്വവും വിതരണ ശൃംഖലകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര മേഖലയ്ക്ക് പ്രധാന പങ്കുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്താണ് നാഷണൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഓഫീസ് 2021–22ൽ വാർഷിക സംഘടിതമല്ലാത്ത മേഖലാ സംരംഭ സർവേ ആരംഭിച്ചത്. തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി മൂന്ന് വാർഷിക സർവേകളും നടത്തി.
2025 മുതൽ ഈ മേഖലയിലെ പ്രധാന കണക്കുകൾ കൂടുതൽ ഇടവേളകളിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി നാഷണൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഓഫീസ് ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിനുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. 2026 ഏപ്രിൽ–ജൂൺ കാലയളവിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിൻ വാർഷിക സർവേയുടെ ത്രൈമാസ പതിപ്പാണ്. നയരൂപീകരണക്കാർക്കും ഗവേഷകർക്കും മറ്റ് ബന്ധപ്പെട്ടവർക്കും സമയബന്ധിതമായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന കണക്കുകൾ നൽകുകയാണ് ലക്ഷ്യം. വാർഷിക സർവേയിൽ സാമ്പത്തികവും സാമ്പത്തികേതരവുമായ കൂടുതൽ വിശദമായ സൂചികകൾ തുടർന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കും. അതേ ചട്ടക്കൂട് ഉപയോഗിച്ച് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി, ഘടന, തൊഴിൽ സ്വഭാവം എന്നിവയിലെ ഹ്രസ്വകാല മാറ്റങ്ങളാണ് ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.
സർവേ രാജ്യത്തെ ഗ്രാമ, നഗര മേഖലകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. എത്തിച്ചേരാൻ പ്രയാസമുള്ള ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകളിലെ ചില ഗ്രാമങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. ഉൽപ്പാദനം, വ്യാപാരം, മറ്റ് സേവനങ്ങൾ എന്നീ മൂന്ന് മേഖലകളിലെ സംഘടിതമല്ലാത്ത കാർഷികേതര സ്ഥാപനങ്ങളെയാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. വ്യക്തിഗത ഉടമസ്ഥത, പങ്കാളിത്തം — പരിമിത ബാധ്യതാ പങ്കാളിത്തം ഒഴികെ — സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സൊസൈറ്റികൾ, ട്രസ്റ്റുകൾ തുടങ്ങിയവയും പരിധിയിൽ വരുന്നു.
ബഹുഘട്ട സ്തരീകരിച്ച സാമ്പിളിങ് രീതിയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. ഗ്രാമങ്ങളിൽ സെൻസസ് ഗ്രാമങ്ങളാണ് ആദ്യഘട്ട യൂണിറ്റുകൾ. ഗ്രാമീണ കേരളത്തിൽ പഞ്ചായത്ത് വാർഡുകളാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിച്ചത്. നഗരങ്ങളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പുതുക്കുന്ന അർബൻ ഫ്രെയിം സർവേ ബ്ലോക്കുകളാണ് ആദ്യഘട്ട യൂണിറ്റുകൾ. അവസാനഘട്ട യൂണിറ്റുകൾ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. വലിയ ആദ്യഘട്ട യൂണിറ്റുകളിൽ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഹാംലെറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളും നഗരങ്ങളിൽ സബ് ബ്ലോക്കുകളും ഇടനില സാമ്പിളിങ് ഘട്ടമായി ഉപയോഗിച്ചു.
2026 ഏപ്രിൽ മുതൽ ജൂൺ വരെ രാജ്യത്താകെ 5,994 ആദ്യഘട്ട യൂണിറ്റുകളാണ് സർവേ ചെയ്തത്. ഇതിൽ 2,411 ഗ്രാമങ്ങളും 3,583 നഗര സർവേ ബ്ലോക്കുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ദുഷ്കരമായ ഫീൽഡ് സാഹചര്യങ്ങൾ കാരണം ഉപഘട്ട നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താതിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ, ലക്ഷദ്വീപ്, ലഡാക്ക്, അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെയും നാഗാലാൻഡിന്റെയും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ ഈ ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിനിലെ കണക്കുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ആകെ 1,75,618 സ്ഥാപനങ്ങളെയാണ് ബുള്ളറ്റിനായി പരിഗണിച്ചത്. ഇതിൽ 74,621 ഗ്രാമീണ സ്ഥാപനങ്ങളും 1,00,997 നഗര സ്ഥാപനങ്ങളുമാണ്.
തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രാമ, നഗര യൂണിറ്റുകളിലെ സ്ഥാപനങ്ങളെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയ ശേഷം സാമ്പിളിങ് രൂപകൽപ്പന അനുസരിച്ച് ആവശ്യമായ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ സർവേ നടത്തി. പ്രധാനമായും പ്രതിമാസ റഫറൻസ് കാലയളവിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ വാക്കാലുള്ള അന്വേഷണത്തിലൂടെയാണ് ശേഖരിച്ചത്. കംപ്യൂട്ടർ സഹായത്തോടെയുള്ള വ്യക്തിഗത അഭിമുഖ സംവിധാനത്തിലൂടെ ടാബ്ലെറ്റിലാണ് വിവരങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയത്.
ത്രൈമാസ കണക്കുകൾ അതത് വർഷത്തിലെ പാദവും മുൻവർഷത്തെ അതേ പാദവും തമ്മിലാണ് താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത്. ഇതിലൂടെ കാലാവസ്ഥാപരമായ മാറ്റങ്ങളുടെ സ്വാധീനം പരിഗണിച്ച് വാർഷിക വളർച്ച കൂടുതൽ അർഥവത്തായി വിലയിരുത്താനാകുമെന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. എന്നാൽ ത്രൈമാസ സാമ്പിൾ വാർഷിക സാമ്പിളിനേക്കാൾ വളരെ ചെറുതാണ്. ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ ഏരിയ ഫ്രെയിം 2011ലെ സെൻസസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതുമാണ്. അതിനാൽ സാമ്പിളിന്റെ പര്യാപ്തതയും കണക്കുകളുടെ വിശ്വാസ്യതയും പരിഗണിച്ചാണ് ബുള്ളറ്റിൻ തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
2026ലെ സർവേയിൽ വിവര-ആശയവിനിമയ സാങ്കേതികവിദ്യ സംബന്ധിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ നയപരമായി കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്ന രീതിയിൽ പുനഃക്രമീകരിച്ചു. മുൻ സർവേകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന 2008ലെ ദേശീയ വ്യവസായ വർഗീകരണത്തിന് പകരം 2025ലെ വർഗീകരണവും സ്വീകരിച്ചു. ഇതോടെ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾ, മോട്ടോർ സൈക്കിളുകൾ, മോപ്പഡുകൾ, സ്കൂട്ടറുകൾ, മുച്ചക്ര വാഹനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണിയും പരിപാലനവും മുമ്പ് വ്യാപാര മേഖലയിലായിരുന്നെങ്കിൽ ഇപ്പോൾ സേവന മേഖലയിലാണ്. ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളെ 2026ലെ സർവേയിൽ മറ്റ് സേവന വിഭാഗത്തിലാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
സാമ്പിളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, ഹ്രസ്വകാല പ്രവർത്തന മാറ്റങ്ങൾ, വർഗീകരണത്തിലും ചോദ്യാവലിയിലുമുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ പരിഗണിച്ച് ത്രൈമാസ കണക്കുകൾ ജാഗ്രതയോടെ വിലയിരുത്തണമെന്ന് നാഷണൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഓഫീസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. നിർമാണ മേഖലയെ ഒഴിവാക്കി ഉൽപ്പാദനം, വ്യാപാരം, സേവനങ്ങൾ എന്നിവയിലെ സംഘടിതമല്ലാത്ത സ്ഥാപനങ്ങളെ മാത്രമാണ് സർവേ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. അതിനാൽ ഈ കണക്കുകളിലെ പ്രവണതകൾ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ത്രൈമാസ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദന കണക്കുകളുമായി നേരിട്ട് ഒത്തുപോകണമെന്നില്ല. ആവശ്യമായിടത്ത് കണക്കുകൾ വിലയിരുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന കോൺഫിഡൻസ് ഇന്റർവലുകളും ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിനിൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഏപ്രിൽ–ജൂൺ ത്രൈമാസ ബുള്ളറ്റിൻ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വെബ്സൈറ്റിൽ ലഭ്യമാണ്.
