ന്യൂഡൽഹി, ഓഗസ്റ്റ് 20:

എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്ന ഇ.സി.ഐ.ആറും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള പരിശോധന, പിടിച്ചെടുക്കൽ തുടങ്ങിയ നടപടികളും ഭരണഘടനയുടെ 226-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരം സിവിൽ റിട്ട് ഹർജിയിലൂടെ ഹൈക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാമെന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി. ജസ്റ്റിസ് അനീഷ് ദയാൽ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 18ന് കാഞ്ചന റായ് ഉൾപ്പെടെ എട്ട് ഹർജിക്കാർ നൽകിയ ഒരുകൂട്ടം ഹർജികളിലാണ് വിധി പറഞ്ഞത്. ഇ.ഡിക്കായി സ്പെഷ്യൽ കൗൺസൽ അനുരാഗ് ജെയിൻ ഹാജരായി. ഹർജിക്കാർക്കായി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകരായ സിദ്ധാർഥ് അഗർവാൾ, ദയൻ കൃഷ്ണൻ, എൻ. ഹരിഹരൻ എന്നിവരും വിവിധ ഹർജികളിൽ ഹാജരായി. 2021ലെ ഇ.സി.ഐ.ആറും അതിന്റെ തുടർനടപടികളും 2025ൽ ചേർത്ത അനുബന്ധവും കോടതി റദ്ദാക്കി; ഹർജിക്കാരുടെ മുൻസ്ഥിതി പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഉത്തരവിട്ടു.

ഇ.സി.ഐ.ആർ ഇ.ഡിയുടെ ആഭ്യന്തര രേഖയെങ്കിലും ഹൈക്കോടതിയുടെ പരിശോധനയ്ക്ക് പുറത്തല്ല

ഇ.സി.ഐ.ആർ എഫ്.ഐ.ആറിന് തുല്യമായ നിയമപരമായ രേഖയല്ലെന്നും ഇ.ഡിയുടെ ആഭ്യന്തര ഭരണനടപടിയാണെന്നുമുള്ള നിയമസ്ഥിതി കോടതി അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ഇ.സി.ഐ.ആർ ജുഡീഷ്യൽ റിവ്യൂവിന് പുറത്താകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇ.സി.ഐ.ആറും അതിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ നിരോധന നിയമത്തിലെ 17(1) വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള നടപടികളും സിവിൽ റിട്ട് അധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഹൈക്കോടതിക്ക് പരിശോധിക്കാം. ഇ.ഡിയുടെ നടപടിക്കെതിരെ അഡ്ജുഡിക്കേറ്റിങ് അതോറിറ്റിക്ക് മുന്നിൽ മറ്റൊരു നിയമപരിഹാരം ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഈ കേസിലെ ഹർജിക്കാരെ അവിടേക്ക് തിരിച്ചയക്കേണ്ടതില്ലെന്നും കോടതി തീരുമാനിച്ചു.

2021ലെ എഫ്.ഐ.ആറായിരുന്നു ഇ.സി.ഐ.ആറിന്റെ അടിസ്ഥാനം; ഫോറൻസിക് പരിശോധനയിൽ ഒപ്പുകൾ യഥാർഥമെന്ന് കണ്ടെത്തി

അരിസ്റ്റോ ഗ്രൂപ്പ് സ്ഥാപകനും മുൻ എം.പിയുമായിരുന്ന ഡോ. മഹേന്ദ്ര പ്രസാദിന്റെ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വത്ത്-ഓഹരി തർക്കമാണ് കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം. വ്യാജ ഒപ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഓഹരികളും ബാങ്കിലെ പണവും കൈമാറിയെന്ന ആരോപണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 2021ലെ 27-ാം നമ്പർ എഫ്.ഐ.ആറിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇ.ഡി 2021 ഡിസംബറിൽ ഇ.സി.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. എന്നാൽ ഫോറൻസിക് പരിശോധനയിൽ തർക്കത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒപ്പുകൾ യഥാർഥമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്ന് സാമ്പത്തിക കുറ്റാന്വേഷണ വിഭാഗം 2022 ഡിസംബറിൽ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള റിപ്പോർട്ട് നൽകി. 2025 ജൂൺ 12ന് അഡീഷണൽ ചീഫ് ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് ആ റിപ്പോർട്ട് അംഗീകരിച്ചു.

അടിസ്ഥാന കുറ്റം ഇല്ലാതായാൽ കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ നടപടിക്കും നിലനിൽപ്പില്ലെന്ന് കോടതി

കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ കേസിന് അടിസ്ഥാനമായി ഒരു ഷെഡ്യൂൾഡ് കുറ്റം നിലനിൽക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. 2021ലെ എഫ്.ഐ.ആർ അവസാനിപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ട് കോടതി അംഗീകരിച്ചതോടെ ഇ.സി.ഐ.ആറിന്റെ യഥാർഥ അടിത്തറ തന്നെ ഇല്ലാതായി. ആ എഫ്.ഐ.ആറിലെ അന്വേഷണം ഹൈക്കോടതിയോ മേൽക്കോടതിയോ പിന്നീട് പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തരവ് നൽകാത്തിടത്തോളം അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഇ.സി.ഐ.ആർ അന്വേഷണം തുടരാൻ ഇ.ഡിക്ക് കഴിയില്ലെന്നാണ് വിധി.

ആറുവർഷം പഴയ മറ്റൊരു എഫ്.ഐ.ആർ പിന്നീട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഇ.സി.ഐ.ആർ നിലനിർത്താൻ ശ്രമം

ആദ്യത്തെ അടിസ്ഥാന കേസ് അവസാനിച്ചതിന് പിന്നാലെ 2025 ഓഗസ്റ്റ് 20ന് ഇ.ഡി ഇ.സി.ഐ.ആറിൽ അനുബന്ധം ചേർത്തു. 2019ലെ 279-ാം നമ്പർ എഫ്.ഐ.ആറാണ് പുതിയ ഷെഡ്യൂൾഡ് കുറ്റമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. സതുല ദേവിയെ അനധികൃതമായി തടഞ്ഞുവച്ചത്, ആഭരണങ്ങൾ കൈക്കലാക്കിയത് തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങളായിരുന്നു ആ കേസിലുണ്ടായിരുന്നത്. അനുബന്ധം ചേർത്തതിന് പിന്നാലെ ഇ.ഡി പരിശോധന നടത്തുകയും ഹർജിക്കാർക്ക് സമൻസ് നൽകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ 2019ലെ എഫ്.ഐ.ആറിനെക്കുറിച്ച് ഇ.ഡിക്ക് കുറഞ്ഞത് 2023 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ അറിവുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സ്വന്തം സത്യവാങ്മൂലം വ്യക്തമാക്കുന്നതായി കോടതി കണ്ടെത്തി.

മരിച്ചുപോയ നടപടിക്ക് അനുബന്ധത്തിലൂടെ വീണ്ടും ജീവൻ നൽകാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി

യഥാർഥ അടിസ്ഥാന കുറ്റം ഇല്ലാതായതോടെ നിയമപരമായി നിലനിൽപ്പ് നഷ്ടപ്പെട്ട ഇ.സി.ഐ.ആറിലേക്ക് പഴയ എഫ്.ഐ.ആർ അനുബന്ധമായി ചേർത്ത് നടപടി തുടരാനാവില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് അനീഷ് ദയാൽ വ്യക്തമാക്കി. ഇ.ഡിക്ക് 2019ലെ എഫ്.ഐ.ആർ കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ അന്വേഷണത്തിന് നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനമാണെന്ന് തോന്നിയിരുന്നെങ്കിൽ ആവശ്യമായ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ച് അതിന്റെ പേരിൽ സ്വതന്ത്ര ഇ.സി.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിന് തടസ്സമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ നിലനിൽപ്പ് നഷ്ടപ്പെട്ട പഴയ ഇ.സി.ഐ.ആറിലേക്ക് അത് പിന്നീട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത രീതി നിയമവിരുദ്ധവും നടപടിക്രമപരമായി തെറ്റുള്ളതുമാണെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

രണ്ട് എഫ്.ഐ.ആറുകളിലും ആരോപണങ്ങളും പ്രതികളും സ്വത്തുക്കളും വ്യത്യസ്തം

2019ലെ ആദ്യ എഫ്.ഐ.ആറും 2021ലെ രണ്ടാമത്തെ എഫ്.ഐ.ആറും ഒരേ ഇടപാടിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന ഇ.ഡിയുടെ വാദത്തെയും കോടതി പരിശോധിച്ചു. ആദ്യ കേസിൽ പ്രധാനമായും ആഭരണങ്ങൾ, തടഞ്ഞുവയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങളായിരുന്നപ്പോൾ രണ്ടാമത്തേതിൽ ഓഹരി കൈമാറ്റവും ബാങ്ക് ഇടപാടുകളും വ്യാജ ഒപ്പുകളുമായിരുന്നു വിഷയം. പ്രതികളും സ്വത്തുക്കളും ആരോപിക്കപ്പെട്ട ഇടപാടുകളും വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. കുടുംബത്തർക്കമെന്ന പൊതുവായ പശ്ചാത്തലമോ പരാതിക്കാരൻ പൊതുവായതോ മാത്രം രണ്ട് കുറ്റങ്ങളെയും ഒരേ ഇടപാടാക്കി മാറ്റില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇ.സി.ഐ.ആറും നിർബന്ധനടപടികളും റദ്ദാക്കി; ഹർജിക്കാരുടെ മുൻസ്ഥിതി തിരിച്ചുനൽകണം

ഇ.സി.ഐ.ആർ നമ്പർ ഡി.എൽ.സെഡ്.ഒ-രണ്ട്/72/2021 പ്രകാരം ഇ.ഡിക്ക് ഇനി നടപടികൾ ആരംഭിക്കാനോ തുടരാനോ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. 2021ലെ അടിസ്ഥാന എഫ്.ഐ.ആർ അന്വേഷണം കോടതി ഉത്തരവിലൂടെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ സ്ഥിതി മാറൂ. അതുവരെ ഇ.സി.ഐ.ആറിൽനിന്നുണ്ടായ പരിശോധന, പിടിച്ചെടുക്കൽ, മരവിപ്പിക്കൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിർബന്ധ നടപടികളെല്ലാം റദ്ദാക്കി. 2025 ഓഗസ്റ്റ് 20ലെ അനുബന്ധവും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നടപടികളും പ്രത്യേകം റദ്ദാക്കിയ കോടതി, ബന്ധപ്പെട്ട ഹർജിക്കാരുടെ കാര്യത്തിൽ നടപടികൾക്ക് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥിതി പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്നും നിർദേശിച്ചു.

ഇ.ഡിയുടെ നടപടികൾക്കെതിരെ നേരിട്ട് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കാൻ  വഴിതുറക്കുന്ന സംസ്ഥാനതല നിയമവ്യാഖ്യാനം

വിധിയുടെ പ്രധാന നിയമഫലം ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയിൽ ഇ.സി.ഐ.ആർ ആഭ്യന്തര രേഖയാണെന്ന വാദം മാത്രം ഉന്നയിച്ച് അതിനെ ജുഡീഷ്യൽ റിവ്യൂവിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കാനാകില്ലെന്ന വ്യക്തതയാണ്. പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇ.സി.ഐ.ആർ, പരിശോധന, പിടിച്ചെടുക്കൽ തുടങ്ങിയ നടപടികൾക്കെതിരെ സിവിൽ റിട്ട് നിലനിൽക്കാമെന്നും മറ്റൊരു നിയമപരിഹാരം ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഹൈക്കോടതിയുടെ 226-ാം അനുച്ഛേദത്തിലെ അധികാരം ഇല്ലാതാകില്ലെന്നും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം എല്ലാ ഇ.സി.ഐ.ആറുകളും റിട്ടിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി റദ്ദാക്കപ്പെടുമെന്നല്ല വിധി; നിലവിലെ കേസിൽ അടിസ്ഥാന കുറ്റം ഇല്ലാതായതും തുടർന്നുള്ള ഇ.ഡി നടപടികളുടെ നിയമസാധുതയുമാണ് നിർണായകമായത്.