പ്രധാനമന്ത്രി കൃഷി ജലസേചന പദ്ധതിയിൽ ജലസേചന സൗകര്യം വിപുലമായി

ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ജൂലൈ 31

പ്രധാനമന്ത്രി കൃഷി ജലസേചന പദ്ധതിയിലൂടെ രാജ്യത്തെ ജലസേചന സൗകര്യം ഗണ്യമായി വർധിച്ചതായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ അറിയിച്ചു. 2016 ഏപ്രിൽ മുതൽ വിവിധ ഘടകങ്ങളിലൂടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുകയും കമാൻഡ് മേഖല വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. കേന്ദ്ര ജലശക്തി മന്ത്രി സി. ആർ. പാട്ടീൽ ലോക്‌സഭയിൽ നൽകിയ രേഖാമൂലമുള്ള മറുപടിയിലാണ് പദ്ധതിയുടെ പുരോഗതി വിശദീകരിച്ചത്. 2015-16ൽ ആരംഭിച്ച ഈ പദ്ധതി കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ വിവിധ ജലസേചന, ജലസംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന സമഗ്ര പദ്ധതിയാണ്.

ജലസേചന പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ

ജലശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ജലവിഭവ, നദീവികസന, ഗംഗാ പുനരുജ്ജീവന വകുപ്പാണ് പദ്ധതിയിലെ രണ്ട് പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നത്. ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയും എല്ലാ വയലിലും വെള്ളം പദ്ധതിയുമാണ് ഇവ.

എല്ലാ വയലിലും വെള്ളം പദ്ധതിക്ക് മൂന്ന് ഉപഘടകങ്ങളുണ്ട്. കമാൻഡ് മേഖല വികസനവും ജലപരിപാലനവും, ഉപരിതല ചെറുകിട ജലസേചനം, ജലാശയങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, നവീകരണം, പുനരുദ്ധാരണം എന്നിവയാണവ. കമാൻഡ് മേഖല വികസനവും ജലപരിപാലനവും ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിക്കൊപ്പം സമാന്തരമായാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്.

ലക്ഷക്കണക്കിന് ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത

2016 ഏപ്രിൽ മുതൽ ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയിലൂടെ 30.66 ലക്ഷം ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിൽ 2023-24 മുതൽ 2025-26 വരെയുള്ള മൂന്നുവർഷത്തിനിടെ 4.09 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലെ പുരോഗതിയാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.

ഉപരിതല ചെറുകിട ജലസേചന പദ്ധതിയിലൂടെ ആകെ 4.29 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലും കഴിഞ്ഞ മൂന്നുവർഷം 0.96 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലും ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു. ജലാശയങ്ങളുടെ പുനരുദ്ധാരണത്തിലൂടെ ആകെ 1.27 ലക്ഷം ഹെക്ടറും കഴിഞ്ഞ മൂന്നുവർഷം 0.41 ലക്ഷം ഹെക്ടറും ജലസേചന പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു.

കമാൻഡ് മേഖല വികസന-ജലപരിപാലന പദ്ധതിയിലൂടെ 23.42 ലക്ഷം ഹെക്ടർ പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു. കഴിഞ്ഞ മൂന്നുവർഷത്തിനിടെ മാത്രം 3.76 ലക്ഷം ഹെക്ടർ പ്രദേശമാണ് വികസിപ്പിച്ചത്.

തെലങ്കാനയിൽ ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയിലൂടെ 2016 ഏപ്രിൽ മുതൽ 2.0474 ലക്ഷം ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിൽ 15,180 ഹെക്ടർ കഴിഞ്ഞ മൂന്നുവർഷത്തിനിടെയാണ് പൂർത്തിയാക്കിയത്. ജലാശയ പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതിയിലൂടെ തെലങ്കാനയിൽ 25,550 ഹെക്ടറിലെ ജലസേചന സാധ്യത വീണ്ടെടുത്തു. ഇതിൽ 9,240 ഹെക്ടർ കഴിഞ്ഞ മൂന്നുവർഷത്തിനിടെയാണ് പുനഃസ്ഥാപിച്ചത്.

ദാഹോദ് ലോക്‌സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയുടെയോ എല്ലാ വയലിലും വെള്ളം പദ്ധതിയുടെയോ കീഴിൽ ഒരു പദ്ധതിയും ഏറ്റെടുത്തിട്ടില്ല. 2026 മേയ് വരെയുള്ള സംസ്ഥാന അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള അംഗീകരിച്ചതും പൂർത്തിയാക്കിയതുമായ പദ്ധതികളുടെ വിവരങ്ങളിൽ തെലങ്കാനയും ഭരത്പൂർ ലോക്‌സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ജില്ലകളും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

കേന്ദ്ര സഹായം 31,900 കോടി രൂപയ്ക്ക് മുകളിൽ

2016 ഏപ്രിൽ മുതൽ ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിക്ക് 21,823.46 കോടി രൂപ കേന്ദ്ര സഹായമായി നൽകി. ഉപരിതല ചെറുകിട ജലസേചനത്തിന് 5,917.82 കോടി രൂപയും ജലാശയങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, നവീകരണം, പുനരുദ്ധാരണം എന്നിവയ്ക്ക് 781.76 കോടി രൂപയും നൽകി. കമാൻഡ് മേഖല വികസനത്തിനും ജലപരിപാലനത്തിനുമായി 3,386.08 കോടി രൂപയും കേന്ദ്രം അനുവദിച്ചു.

ജലവിഭവ വികസന ഘടകത്തിന് പുറമേ നീർത്തട വികസന ഘടകം ഭൂവിഭവ വകുപ്പാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്. സൂക്ഷ്മ ജലസേചന വികസനത്തിനായുള്ള ഓരോ തുള്ളിയിലും കൂടുതൽ വിള പദ്ധതി നേരത്തേ പ്രധാനമന്ത്രി കൃഷി ജലസേചന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ കൃഷി-കർഷകക്ഷേമ വകുപ്പ് പ്രധാനമന്ത്രി രാഷ്ട്രീയ കൃഷിവികസന പദ്ധതിയുടെ കീഴിലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കുന്നത്.

2015-16 മുതൽ ഓരോ തുള്ളിയിലും കൂടുതൽ വിള പദ്ധതിയിലൂടെ 114.60 ലക്ഷം ഹെക്ടർ പ്രദേശം സൂക്ഷ്മ ജലസേചനത്തിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നു. നീർത്തട വികസന ഘടകത്തിൽ 9,434 പദ്ധതികളും ഏറ്റെടുത്തു.

ദാഹോദ് ജില്ലയിൽ 14,071 ഹെക്ടർ പ്രദേശം സൂക്ഷ്മ ജലസേചന പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു. കൂടാതെ 15,785 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയിൽ രണ്ട് നീർത്തട വികസന പദ്ധതികളും ഏറ്റെടുത്തു.

ഭൂഗർഭ പൈപ്പിലൂടെ വയലിന്റെ വാതിൽവരെ വെള്ളം

കമാൻഡ് മേഖല വികസനവും ജലപരിപാലനവും ആധുനികവത്കരിക്കുന്ന പരീക്ഷണ പദ്ധതിയും ജലവിഭവ വകുപ്പ് ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 77,106 ഹെക്ടർ പ്രദേശമാണ് ഈ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സിൽനിന്ന് കർഷകരുടെ വയലിന്റെ വാതിൽവരെ ഭൂഗർഭ മർദ പൈപ്പുകളിലൂടെ ജലം എത്തിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. സൂക്ഷ്മ ജലസേചനത്തിന് ശക്തമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യം ഒരുക്കി ജലവിതരണ ശൃംഖല ആധുനികവത്കരിക്കാനാണ് പദ്ധതി ശ്രമിക്കുന്നത്.

ജലസേചന പരിധി വർധിപ്പിക്കൽ, അവസാന പ്രദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള ജലബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, സൂക്ഷ്മ ജലസേചനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ, വയലിലെ ജലപരിപാലനം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, നീർത്തട വികസനം എന്നിവയിലൂടെ പദ്ധതി ജലസേചന കാര്യക്ഷമതയിലും വിള ഉൽപ്പാദനത്തിലും ജലസംരക്ഷണത്തിലും അനുകൂല മാറ്റമുണ്ടാക്കിയതായി സർക്കാർ അറിയിച്ചു.

ഇതിലൂടെ ജല ഉപയോഗ കാര്യക്ഷമത വർധിച്ചു. ജലം കൊണ്ടുപോകുമ്പോഴും വയലിൽ പ്രയോഗിക്കുമ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്ന നഷ്ടം കുറഞ്ഞു. ജലസേചന ജലലഭ്യതയും കാർഷിക ഉൽപ്പാദനവും വർധിച്ചു. ജലവിഭവങ്ങളുടെ സുസ്ഥിര പരിപാലനത്തിനും ഇത് സഹായിച്ചു.

വരൾച്ചാ മേഖലകൾക്ക് പ്രത്യേക പരിഗണന

ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയിൽ പദ്ധതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തുമ്പോൾ വരൾച്ച ബാധിതവും ജലക്ഷാമം നേരിടുന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകി. 2015-16ൽ വരൾച്ചാ മേഖലകൾക്ക് പ്രയോജനം നൽകുന്ന 59 പദ്ധതികളാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. ഇതിൽ നാല് പദ്ധതികൾ ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് മേഖലയിലാണ്.

ഈ പദ്ധതികളിലൂടെ 2016 ഏപ്രിൽ മുതൽ 16.65 ലക്ഷം ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിൽ 0.97 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് മേഖലയിലാണ്.

ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വരൾച്ചാ-ജലക്ഷാമ മേഖലകളിലെ ജലസേചന അടിസ്ഥാന സൗകര്യം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ 2021-22ൽ പദ്ധതികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാനദണ്ഡങ്ങളിലും കേന്ദ്ര ധനസഹായ അനുപാതത്തിലും പ്രത്യേക ഇളവുകൾ കൊണ്ടുവന്നു.

ഒരു പദ്ധതിയുടെ കമാൻഡ് മേഖലയുടെ പകുതിയിലധികം വരൾച്ചാ പ്രദേശത്താണെങ്കിൽ, നിർമാണം പകുതി പൂർത്തിയായിരിക്കണമെന്ന നിബന്ധനയിൽ ഇളവ് നൽകും. നിർമാണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ പദ്ധതി ഉൾപ്പെടുത്താം. വരൾച്ചാ മേഖലയിലുള്ള കമാൻഡ് പ്രദേശത്തിന്റെ അനുപാതത്തിൽ കേന്ദ്രം 60 ശതമാനവും സംസ്ഥാനം 40 ശതമാനവും ധനസഹായം നൽകും.

2021-22ന് ശേഷം വരൾച്ചാ മേഖലകൾക്ക് പ്രയോജനം നൽകുന്ന അഞ്ച് പദ്ധതികൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇവയുടെ ആകെ ജലസേചന സാധ്യത 2.44 ലക്ഷം ഹെക്ടറാണ്. ഇതുവരെ 0.61 ലക്ഷം ഹെക്ടറിൽ ജലസേചന സാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു.

സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പദ്ധതികളുടെ സ്ഥിതി

ത്വരിത ജലസേചന ആനുകൂല്യ പരിപാടിയിലും കമാൻഡ് മേഖല വികസന പദ്ധതിയിലുമായി രാജ്യത്ത് ആകെ 125 പദ്ധതികളുണ്ട്. ഇതിൽ 71 എണ്ണം പൂർത്തിയായി. ഉപരിതല ചെറുകിട ജലസേചന-ജലാശയ പുനരുദ്ധാരണ വിഭാഗത്തിൽ 8,338 പദ്ധതികളുണ്ട്. ഇതിൽ 5,414 എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കി.

ആന്ധ്രപ്രദേശിൽ എട്ട് പ്രധാന പദ്ധതികളിൽ ഒരെണ്ണവും 235 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 36 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. അസമിൽ നാലിൽ രണ്ടും 1,119ൽ 652 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. ബിഹാറിൽ മൂന്നിൽ ഒന്നും 150ൽ 120 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. ഛത്തീസ്ഗഢിൽ മൂന്നിൽ രണ്ടെണ്ണം പൂർത്തിയായി. ഗോവയിലെ ഒരു പ്രധാന പദ്ധതി പൂർത്തിയായി. ഗുജറാത്തിൽ രണ്ട് പ്രധാന പദ്ധതികളിൽ ഒന്നും പൂർത്തിയായിട്ടില്ലെങ്കിലും 33 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായി.

ജമ്മു കശ്മീരിലെ മൂന്ന് പ്രധാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായി. 398 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 142 എണ്ണം പൂർത്തിയായി. ഝാർഖണ്ഡിലെ രണ്ട് പ്രധാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. കർണാടകയിൽ അഞ്ചിൽ നാലും 138ൽ 115 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. കേരളത്തിലെ രണ്ട് പ്രധാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല.

മധ്യപ്രദേശിൽ 21ൽ 18 പദ്ധതികളും മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 29ൽ 19 പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായി. മണിപ്പൂരിൽ മൂന്നിൽ ഒന്നും 481ൽ 477 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. ഒഡിഷയിൽ എട്ടിൽ ആറും 677ൽ 433 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. പഞ്ചാബിൽ അഞ്ചിൽ രണ്ടും രാജസ്ഥാനിൽ മൂന്നിൽ രണ്ടും പൂർത്തിയായി. രാജസ്ഥാനിലെ 157 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 132 എണ്ണം പൂർത്തിയായി.

തെലങ്കാനയിൽ 11 പ്രധാന പദ്ധതികളിൽ ആറെണ്ണവും 575 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 532 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. ഉത്തർപ്രദേശിൽ നാലിൽ രണ്ടെണ്ണം പൂർത്തിയായി. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ രണ്ട് പ്രധാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. 1,073 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 760 എണ്ണം പൂർത്തിയായി.

ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ മൂന്ന് പ്രധാന പദ്ധതികളും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. 168 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 103 എണ്ണം പൂർത്തിയായി. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒരു പ്രധാന പദ്ധതി പൂർത്തിയായി. 547 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 260 എണ്ണം പൂർത്തിയായി. അരുണാചൽ പ്രദേശിലെ ഒരു പ്രധാന പദ്ധതി പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. 1,097 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ 770 എണ്ണം പൂർത്തിയായി.

മേഘാലയയിൽ 238 പദ്ധതികളിൽ 135 എണ്ണവും മിസോറമിൽ 45ൽ 30 എണ്ണവും നാഗാലാൻഡിൽ 663ൽ 407 എണ്ണവും സിക്കിമിൽ 465ൽ 234 എണ്ണവും ത്രിപുരയിൽ 58ൽ 37 എണ്ണവും പൂർത്തിയായി. ലഡാക്കിലെ ഒരു പ്രധാന പദ്ധതി പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. 21 ചെറുകിട-പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികളിൽ ആറെണ്ണം പൂർത്തിയായി.

ഭരത്പൂർ ലോക്‌സഭാ മണ്ഡലത്തിന് പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്ന ബോറായി ബന്ധ്, ഖത്നാവലി ബന്ധ് എന്നീ രണ്ട് ജലാശയങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, നവീകരണം, പുനരുദ്ധാരണം എന്നിവയും പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയുടെ ആകെ കണക്കാക്കിയ ചെലവ് 3.79 കോടി രൂപയാണ്.