പാസ്പോർട്ട് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവല്ല എന്ന കേന്ദ്രസർക്കാർ വിശദീകരിച്ചു.അത് 1967ലെ പാസ്പോർട്ട് നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 20 പ്രകാരമാണ് വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടത്.ഈ വകുപ്പ് ആകട്ടെ അപൂർവ്വമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പൗരൻ അല്ലാത്ത ഒരാൾക്ക് പാസ്പോർട്ട് നൽകുന്നതിന് വേണ്ടി ഉണ്ടാക്കിയതാണ്.ആ സാഹചര്യമാകട്ടെ വളരെ അപൂർവ്വങ്ങളിൽ അപൂർവ്വമായതുമാണ്.അങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യുന്ന പാസ്പോർട്ട് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവ് അല്ല എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.അതുതന്നെയാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ വിശദീകരിച്ചത്.പൗരത്വത്തിന് പാസ്പോർട്ട് മാത്രം പോരാ ചിലപ്പോൾ മറ്റു ചില രേഖകൾ കൂടി ആവശ്യമായി വരും എന്നാണ് സർക്കാർ പറഞ്ഞത്.അതിനർത്ഥം പാസ്പോർട്ട് ഉള്ള ഒരാളെ ഇന്ത്യൻ പൗരനായി അംഗീകരിക്കുകയില്ല എന്നല്ല.ആവശ്യമായി വന്നാൽ പാസ്പോർട്ട് അല്ലാതെ മറ്റു തെളിവുകൾ കരുതണം എന്നാണ്.

ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്ക് മാത്രമാണ് ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ട്

ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്ക് മാത്രമാണ് ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകുന്നത്. എന്നാൽ പാസ്‌പോർട്ട് ആക്ട്, 1967-ലെ വകുപ്പ് 20 കേന്ദ്രസർക്കാരിന് ഒരു പ്രത്യേക അധികാരം നൽകുന്നുണ്ട്.

ഈ വകുപ്പ് പ്രകാരം, “പൊതുതാൽപര്യം” (Public Interest) ഉണ്ടെന്ന് കേന്ദ്രസർക്കാർ കരുതുന്ന പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യൻ പൗരനല്ലാത്ത ഒരാൾക്കും പാസ്‌പോർട്ടോ യാത്രാരേഖയോ (Travel Document) നൽകാൻ കേന്ദ്രസർക്കാരിന് അധികാരമുണ്ട്. അതായത്, ഇത് സാധാരണ നിയമമല്ല, വളരെ അപൂർവവും പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിലും മാത്രം ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയാണ്.

അതേസമയം, ഇത് ഇന്ത്യൻ പൗരനല്ലാത്ത ആർക്കും പാസ്‌പോർട്ട് ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നില്ല. സാധാരണ നിയമപ്രകാരം പാസ്‌പോർട്ട് നൽകുന്നത് ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്കാണ്. എന്നാൽ ദേശീയ താൽപര്യമോ മാനുഷിക പരിഗണനകളോ പോലുള്ള അസാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ പ്രത്യേക തീരുമാനം എടുത്താൽ മാത്രം വകുപ്പ് 20 ഉപയോഗിക്കാം.

ഇപ്പോൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ വകുപ്പ് വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നത്?

അടുത്തിടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം കോടതിയിൽ നൽകിയ വിശദീകരണത്തിലാണ് ഈ വകുപ്പ് വീണ്ടും ശ്രദ്ധേയമായത്. “ഒരു വ്യക്തിയുടെ കൈവശം ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ട് ഉണ്ടെന്നത് മാത്രം അയാൾ ഇന്ത്യൻ പൗരനാണെന്ന് അന്തിമമായി തെളിയിക്കുന്ന രേഖയല്ല” എന്നാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ വ്യക്തമാക്കിയത്. അതിന് കാരണമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത് ഈ വകുപ്പ് 20 ആണ്. കാരണം, വളരെ അപൂർവമായ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ പൗരനല്ലാത്ത ഒരാൾക്കും കേന്ദ്രസർക്കാർ പാസ്‌പോർട്ടോ യാത്രാരേഖയോ നൽകാൻ നിയമം അനുവദിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് പാസ്‌പോർട്ട് ഒരു പ്രധാന തിരിച്ചറിയൽ രേഖയാണെങ്കിലും, അത് മാത്രം പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവായി കണക്കാക്കാനാവില്ല എന്നാണ് സർക്കാരിന്റെ നിയമപരമായ നിലപാട്.

വകുപ്പ് 20 ഉപയോഗിച്ച് കേന്ദ്രസർക്കാർ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകിയ സംഭവങ്ങൾ വളരെ അപൂർവമാണ്

പാസ്‌പോർട്ട് ആക്ട്, 1967-ലെ വകുപ്പ് 20 ഉപയോഗിച്ച് കേന്ദ്രസർക്കാർ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകിയ സംഭവങ്ങൾ വളരെ അപൂർവമാണ്. വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം ഇതിന്റെ ഔദ്യോഗിക പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ “ഈ വ്യക്തിക്ക് വകുപ്പ് 20 പ്രകാരം പാസ്‌പോർട്ട് നൽകി” എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ച നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ പൊതുരേഖകളിൽ ലഭ്യമല്ല. എന്നാൽ കോടതികളിൽ വകുപ്പ് 20 ചർച്ചയായ രണ്ട് പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ട്.

ശ്രീലങ്കൻ തമിഴ് അഭയാർഥി കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഹരിണ

തമിഴ്നാട്ടിലെ കരൂരിൽ 2002-ൽ ജനിച്ച ഹരിണയുടെ മാതാപിതാക്കൾ ശ്രീലങ്കൻ പൗരന്മാരായിരുന്നു. അവർ ഇന്ത്യയിലെ അഭയാർഥി ക്യാമ്പിലായിരുന്നു താമസം. ഹരിണ ഇന്ത്യയിൽ ജനിക്കുകയും പഠിക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. വിദേശത്ത് പഠനത്തിനും ജോലിക്കും പോകേണ്ട സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ പാസ്‌പോർട്ട് ആവശ്യമായി.

എന്നാൽ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം “ഇന്ത്യൻ പൗരയല്ല” എന്ന കാരണത്താൽ അപേക്ഷ നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് ഹരിണ മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. 2025-ൽ കോടതി പാസ്‌പോർട്ട് ആക്ടിലെ വകുപ്പ് 20 കേന്ദ്രസർക്കാരിന് ഇന്ത്യൻ പൗരനല്ലാത്ത ഒരാൾക്കും പൊതുതാൽപര്യമുണ്ടെങ്കിൽ പാസ്‌പോർട്ട് അല്ലെങ്കിൽ യാത്രാരേഖ നൽകാനുള്ള അധികാരം നൽകുന്നുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ പാസ്‌പോർട്ട് നൽകാൻ നേരിട്ട് ഉത്തരവിട്ടില്ല. പകരം കേന്ദ്രസർക്കാർ വകുപ്പ് 20 പ്രകാരം കേസ് പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്ന് നിർദേശിക്കുകയായിരുന്നു.

പൗരത്വമില്ലാത്ത (Stateless) വ്യക്തികൾ

ലോകത്ത് ചിലർക്ക് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെയും പൗരത്വമില്ലാത്ത അവസ്ഥയുണ്ട്. ഇവരെ Stateless Persons എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഇത്തരം ആളുകൾക്ക് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെയും പാസ്‌പോർട്ട് ലഭിക്കില്ല. ചികിത്സയ്ക്കോ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോ അല്ലെങ്കിൽ മാനുഷിക കാരണങ്ങളാലോ വിദേശയാത്ര അനിവാര്യമാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.

ഇത്തരം അസാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളാണ് വകുപ്പ് 20 ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അതായത്, പൊതുതാൽപര്യമോ മാനുഷിക പരിഗണനകളോ ഉള്ളപ്പോൾ കേന്ദ്രസർക്കാർ പ്രത്യേക തീരുമാനമെടുത്ത് പാസ്‌പോർട്ടോ യാത്രാരേഖയോ നൽകാൻ നിയമം അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ അധികാരം വളരെ അപൂർവമായാണ് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്.

• ഇന്ത്യയിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ കഴിയാത്ത വ്യക്തി.
• ഒരു രാജ്യത്തിന്റെയും പൗരത്വമില്ലാത്ത (Stateless) വ്യക്തി.
• മനുഷ്യാവകാശമോ ചികിത്സയോ സംബന്ധിച്ച അടിയന്തര സാഹചര്യം.
• അന്താരാഷ്ട്ര ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റേണ്ട പ്രത്യേക സാഹചര്യം.
• ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ താൽപര്യം ആവശ്യപ്പെടുന്ന അസാധാരണ കേസുകൾ

ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് പാസ്പോർട്ട് നിയമത്തിന്റെ വകുപ്പ് 20 ഉപയോഗിച്ച് പാസ്പോർട്ട് നൽകാൻ പറ്റുന്നത്.ഇങ്ങനെ ഒരുവകുപ്പ് നിയമത്തിൽ ഉള്ളതുകൊണ്ട് മാത്രമാണ് പാസ്പോർട്ട് പൗരത്വത്തിന്റെ മുഴുവൻ തെളിവ് ആയി പരിഗണിക്കാത്തത്.

ഇന്ത്യയ്ക്കു പുറമെ കാനഡ, ജർമ്മനി, ഫ്രാൻസ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലാണ് പാസ്‌പോർട്ട് മാത്രം എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവായി കണക്കാക്കാത്തത്. ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ സാധാരണയായി പാസ്‌പോർട്ട് യാത്രയ്ക്കും തിരിച്ചറിയലിനും മതിയാകുമെങ്കിലും, പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമനടപടികൾ, പൗരത്വ തർക്കങ്ങൾ, ചില സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രത്യേക ഭരണനടപടികൾ എന്നിവയിൽ ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റ്, പൗരത്വ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Certificate of Citizenship), നാച്ചുറലൈസേഷൻ രേഖ (Naturalisation Certificate) തുടങ്ങിയ അധിക രേഖകൾ ആവശ്യപ്പെടാം.

അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്തെല്ലാം രേഖകളാണ് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവായി ഹാജരാക്കാവുന്നത്?

ഇന്ത്യയിൽ ഒരു രേഖ മാത്രം പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവായി നിയമം അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോ കേസിലെയും സാഹചര്യവും ബാധകമായ നിയമവും അനുസരിച്ചാണ് പൗരത്വം പരിശോധിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രധാന രേഖകൾ ഇവയാണ്:

ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Birth Certificate), പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യയിൽ ജനനം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ.
ഇന്ത്യൻ പൗരത്വ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Citizenship Certificate), പൗരത്വ നിയമപ്രകാരം (Citizenship Act, 1955) പൗരത്വം ലഭിച്ചവർക്ക് നൽകുന്നത്.
നാച്ചുറലൈസേഷൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Naturalisation Certificate), വിദേശ പൗരൻ ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടിയാൽ.
രജിസ്ട്രേഷൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Certificate of Registration), രജിസ്ട്രേഷൻ വഴി ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടിയവർക്ക്.
പാസ്‌പോർട്ട്, ഒരു പ്രധാന യാത്രാരേഖയും തിരിച്ചറിയൽ രേഖയുമാണ്. എന്നാൽ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ സമീപകാല വിശദീകരണമനുസരിച്ച്, അത് മാത്രം പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവല്ല.
വോട്ടർ തിരിച്ചറിയൽ കാർഡ് (EPIC), തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തെളിയിക്കുന്ന രേഖയാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്കു മാത്രമേ നൽകൂ. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് മാത്രം എല്ലാ നിയമസാഹചര്യങ്ങളിലും പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവായി കണക്കാക്കാറില്ല.
കുടുംബവംശരേഖകൾ, ഭൂമിരേഖകൾ, സ്കൂൾ രേഖകൾ, മാതാപിതാക്കളുടെ പൗരത്വ രേഖകൾ തുടങ്ങിയവയും ചില പൗരത്വ പരിശോധനകളിൽ അനുബന്ധ തെളിവുകളായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
ദേശീയ ജനസംഖ്യ രജിസ്റ്റർ (NPR), ദേശീയ പൗരത്വ രജിസ്റ്റർ (NRC) പോലുള്ള നടപടികൾ നിലവിലുള്ളിടത്ത് അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളും പരിശോധിക്കാം.