മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള വിവാഹമോചനവും കസ്റ്റഡി തർക്കങ്ങളും സാധാരണയായി നിയമപരമായ പോരാട്ടങ്ങളായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഇത്തരം കേസുകളുടെ യഥാർഥ കേന്ദ്രബിന്ദു പലപ്പോഴും കുട്ടികളാണ്. മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കം കോടതിമുറികളിൽ നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ മാനസിക ആഘാതം അനുഭവിക്കുന്നത് കുട്ടികളായിരിക്കും. ഈ യാഥാർഥ്യത്തെ മുൻനിർത്തി കുട്ടികളുടെ മാനസികാരോഗ്യവും സ്വകാര്യതയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി സുപ്രീം കോടതി അടുത്തിടെ സുപ്രധാനമായ ഒരു വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. കുട്ടികളുടെ കസ്റ്റഡി, സന്ദർശനാവകാശം, രക്ഷാകർതൃ പ്രവേശനാവകാശം എന്നിവ സംബന്ധിച്ച കേസുകളിൽ കുട്ടികളെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയരാക്കുന്നതിന് കർശനമായ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് കോടതി ഇപ്പോൾ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.

പിതാവിനെതിരെ ലൈംഗികാതിക്രമ ആരോപണം

മുംബൈ ഹൈക്കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു കസ്റ്റഡി തർക്കത്തിൽ പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത ഒരു കുട്ടിയുടെ മാനസിക അവസ്ഥ വിലയിരുത്തുന്നതിനായി മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ധരുടെയും മറ്റ് വിദഗ്ധരുടെയും ഒരു സമിതി രൂപീകരിക്കാൻ ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. ഈ കേസിലെ കുട്ടി പിതാവിനെതിരെ ലൈംഗികാതിക്രമ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചിരുന്നതും ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഹൈക്കോടതിയുടെ ഈ ഉത്തരവിനെതിരെ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കുകയായിരുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ആരോപണങ്ങളുടെ സത്യാവസ്ഥ പരിശോധിച്ചില്ല. പകരം, കുട്ടികളുടെ മാനസിക പരിശോധന എപ്പോൾ, എങ്ങനെ, ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്ന അടിസ്ഥാന ചോദ്യമാണ് കോടതി പരിശോധിച്ചത്.

ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കരോളും ജസ്റ്റിസ് എൻ. കൊട്ടീശ്വർ സിങ്ങും ഉൾപ്പെട്ട ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് ഈ സുപ്രധാന വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. കുട്ടികളുടെ ക്ഷേമമാണ് എല്ലാ കസ്റ്റഡി കേസുകളിലെയും പരമപ്രധാന പരിഗണനയെന്ന ഇന്ത്യൻ നിയമതത്വം കൂടുതൽ വിപുലമായ രീതിയിൽ ഈ ബെഞ്ച് വിശദീകരിച്ചു.

കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ഇടപെടൽ പരമാവധി കുറയ്ക്കുക

കുട്ടികളുടെ മാനസിക പരിശോധനകൾ ഒരു സാധാരണ നടപടിക്രമമായി മാറരുതെന്നാണ് സുപ്രീം കോടതിയുടെ പ്രധാന സന്ദേശം. കുട്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള സത്യം കണ്ടെത്താൻ എല്ലാ കേസുകളിലും മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ധരുടെ പരിശോധന ആവശ്യമാണ് എന്ന സമീപനം കോടതി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഒരു കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ഇടപെടൽ പരമാവധി കുറയ്ക്കുക എന്നതാണ് കോടതികൾ പിന്തുടരേണ്ട അടിസ്ഥാന തത്വമെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയായതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന കുട്ടികളെ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധനകൾക്കും ചോദ്യം ചെയ്യലുകൾക്കും വിധേയരാക്കുന്നത് അവരുടെ മാനസിക മുറിവുകൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

കുട്ടിയുടെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ വിലയിരുത്തൽ പതിവ് നടപടിക്രമമാകരുത്. അത് അപൂർവവും അനിവാര്യവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രം അനുവദിക്കണം.
കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമമാണ് പരമപ്രധാന പരിഗണന. മാതാപിതാക്കളുടെ അവകാശങ്ങളേക്കാൾ കുട്ടിയുടെ താൽപര്യത്തിനാണ് മുൻഗണന.
മാനസിക പരിശോധനയ്ക്ക് മുമ്പ് അതിന്റെ അനിവാര്യത കോടതി വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തണം.
കുറഞ്ഞ ഇടപെടൽ (Minimum Intrusion) എന്ന തത്വം പാലിക്കണം. കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് അനാവശ്യമായ കടന്നുകയറ്റം ഒഴിവാക്കണം.
കുട്ടിയെ വീണ്ടും മാനസിക ആഘാതത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്ന നടപടികൾ ഒഴിവാക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് ലൈംഗികാതിക്രമ ആരോപണങ്ങളുള്ള കേസുകളിൽ.
പരിശോധനയുടെ ഉദ്ദേശ്യം സത്യം കണ്ടെത്തൽ മാത്രമാകരുത്. കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമവും മാനസിക സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കുകയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
കുട്ടിയുടെ സ്വകാര്യതയും അന്തസ്സും സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. പരിശോധന ഒരു അന്വേഷണ നടപടിപോലെ മാറരുത്.
കുട്ടിയുടെ പ്രായവും മാനസിക പക്വതയും പരിഗണിക്കണം. എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും ഒരേ രീതിയിലുള്ള വിലയിരുത്തൽ അനുയോജ്യമല്ല.
കുട്ടിയുടെ അഭിപ്രായം കേൾക്കുമ്പോൾ അത് സ്വതന്ത്രമാണോയെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. മാതാപിതാക്കളുടെ സ്വാധീനമുണ്ടോയെന്ന് പരിശോധിക്കണം.
രക്ഷിതാക്കളുടെ പരസ്പര വൈരാഗ്യം കുട്ടിയുടെ ശബ്ദമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്.
‘പാരന്റൽ ഏലിയനേഷൻ’ (ഒരു രക്ഷിതാവിനെതിരെ കുട്ടിയെ തിരിക്കുന്ന പ്രവണത) സംബന്ധിച്ച് കോടതികൾ ജാഗ്രത പുലർത്തണം.
തെറ്റായ ഓർമ്മകൾ (False Memory Creation) കുട്ടികളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയും പരിഗണിക്കണം.
മാനസിക പരിശോധന നടത്തുന്ന വിദഗ്ധർ സ്വതന്ത്രരും നിഷ്പക്ഷരുമായിരിക്കണം.
പരിശോധനയുടെ പരിധി ആവശ്യമായ വിഷയങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുക്കണം. അനാവശ്യമായ വിവരശേഖരണം പാടില്ല.
കുട്ടിയെ ആവർത്തിച്ച് പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയനാക്കരുത്. ഒരേ കാര്യത്തിനായി പല പരിശോധനകളും ഒഴിവാക്കണം.
കുട്ടിയുടെ സുരക്ഷിതത്വബോധം സംരക്ഷിക്കണം. പരിശോധനകൾ കുട്ടിക്ക് ഭയമോ സമ്മർദ്ദമോ സൃഷ്ടിക്കരുത്.
വിദഗ്ധരുടെ റിപ്പോർട്ട് കോടതിയെ സഹായിക്കുന്ന ഒരു ഉപാധി മാത്രമാണ്. അന്തിമ തീരുമാനം കോടതിയുടേതാണ്.
മാനസിക പരിശോധനയുടെ ഫലത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് കസ്റ്റഡി തീരുമാനിക്കരുത്. മറ്റ് തെളിവുകളും സാഹചര്യങ്ങളും കൂടി പരിഗണിക്കണം.
കോടതി കുട്ടിയുടെ രക്ഷാധികാരിയായി (Parens Patriae) പ്രവർത്തിക്കണം. കുട്ടിയുടെ അവകാശങ്ങളും ക്ഷേമവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്വം കോടതിക്കുണ്ട്.
കുട്ടിയുടെ മാനസികാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതാണ് എല്ലാ നടപടികളുടെയും അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം. കസ്റ്റഡി തർക്കത്തിൽ വിജയിയും പരാജിതനും ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ കുട്ടിയുടെ മാനസിക സുരക്ഷ നഷ്ടപ്പെടരുത്.

ഈ 20 തത്വങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ആശയം ഒറ്റവാചകത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ: “കുട്ടികൾ തെളിവുകളല്ല; അവരുടെ മാനസികാരോഗ്യവും അന്തസ്സും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ട മനുഷ്യരാണ്.” സുപ്രീം കോടതി ഈ വിധിയിലൂടെ കസ്റ്റഡി കേസുകളിൽ “കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമം” എന്ന പഴയ തത്വത്തെ “കുട്ടിയുടെ മാനസിക ക്ഷേമം” എന്ന കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയിരിക്കുകയാണ്