ന്യൂഡൽഹി /  2026  / നവംബർ 11 

ലഹരി ഉപയോഗം തടയാനും ചികിത്സയും പുനരധിവാസവും ഉറപ്പാക്കാനും കേന്ദ്ര സാമൂഹികനീതി ശാക്തീകരണ മന്ത്രാലയം ആരംഭിച്ച നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാൻ ആറുവർഷം പിന്നിടുമ്പോൾ രാജ്യവ്യാപക ജനകീയ മുന്നേറ്റമായി വളരുന്നു. 2026 നവംബർ 10 വരെയുള്ള മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കണക്കുപ്രകാരം പദ്ധതി 35.84 കോടിയിലധികം പേരിലെത്തി. ഇതിൽ 14.33 കോടിയിലധികം യുവാക്കളും 11.32 കോടി സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ബോധവത്കരണം, ജനപങ്കാളിത്തം, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവ ഒരുമിപ്പിച്ചാണ് പ്രവർത്തനം.

2020 ഓഗസ്റ്റ് 15ന് ലഹരി ഉപയോഗത്തിന് കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ള 272 ജില്ലകളിലാണ് പദ്ധതി തുടങ്ങിയത്. മദ്യം, കഞ്ചാവ്, ഒപ്പിയോയ്ഡുകൾ, മാനസികാവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന മറ്റു ലഹരിവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുടെ ഉപയോഗം സംബന്ധിച്ച ദേശീയ സർവേയിലെ കണ്ടെത്തലുകളും നാർക്കോട്ടിക്സ് കൺട്രോൾ ബ്യൂറോ നൽകിയ വിവരങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ജില്ലകളെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. 2022 ഓഗസ്റ്റിൽ പദ്ധതി 372 ജില്ലകളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. 2023 ഓഗസ്റ്റ് 15 മുതൽ രാജ്യത്തെ എല്ലാ ജില്ലകളിലും നടപ്പാക്കി.

ലഹരിയുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ദേശീയ കർമപദ്ധതിയായ നാപ്ഡിഡിആറിന്റെ പ്രധാന ബോധവത്കരണ പരിപാടിയാണ് നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാൻ. ലഹരി ഉപയോഗം തടയൽ, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവയാണ് ദേശീയ കർമപദ്ധതിയുടെ പ്രവർത്തനമേഖലകൾ. സംഘടനകളുടെ പങ്കാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമായാണ് ആറുവർഷത്തെ മുന്നേറ്റത്തെ മന്ത്രാലയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനങ്ങളും ജില്ലകളും പ്രാദേശികതലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുത്തതാണ് പദ്ധതിയെ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമാക്കിയത്.

2021ൽ 1.4 കോടി പേരിലായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ എത്തിച്ചേരൽ. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം ഇതുവരെ 33.57 ലക്ഷത്തിലധികം ബോധവത്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു. 2025 നവംബർ 18ന് അമൃത്‌സറിൽ അഞ്ചാം വാർഷികം ആചരിക്കുമ്പോൾ പദ്ധതി 23.74 കോടി പേരിലെത്തിയിരുന്നു. അന്നത്തെ വാർഷിക പരിപാടികളിൽ 2.10 ലക്ഷത്തിലധികം കേന്ദ്രങ്ങളിലായി ആറുകോടിയിലധികം പേർ പങ്കെടുത്തു.

ആരോഗ്യത്തിന് ഹാനികരമായ ലഹരിപാനീയങ്ങളുടെയും മയക്കുമരുന്നുകളുടെയും ഉപയോഗം ഔഷധ ആവശ്യങ്ങൾക്കൊഴികെ നിരോധിക്കാൻ ഭരണകൂടം ശ്രമിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 47-ാം അനുച്ഛേദം നിർദേശിക്കുന്നു. മദ്യപാനവും ലഹരി ദുരുപയോഗവും തടയാനുള്ള പദ്ധതി മന്ത്രാലയം 1985–86 മുതൽ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്.

പ്രശ്നത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കിയത് 2018ൽ ന്യൂഡൽഹി എയിംസിലെ ദേശീയ ലഹരിയാശ്രിത ചികിത്സാകേന്ദ്രം നടത്തിയ ആദ്യ ദേശീയ സർവേയാണ്. രാജ്യത്തെ ലഹരി ഉപയോഗത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും രീതികളും പരിശോധിച്ച സർവേയുടെ ഫലം 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ പുറത്തുവന്നു. ഏകദേശം 16 കോടി പേർ മദ്യം ഉപയോഗിക്കുന്നതായും അവരിൽ 5.7 കോടിയിലധികം പേർക്ക് ഹാനികരമായ ഉപയോഗമോ ആശ്രിതാവസ്ഥയോ കാരണം സഹായം ആവശ്യമാണെന്നും കണ്ടെത്തി.

ഏകദേശം 3.1 കോടി പേർ കഞ്ചാവ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളും 2.26 കോടി പേർ ഒപ്പിയോയ്ഡുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നതായി സർവേയിൽ കണ്ടെത്തി. കഞ്ചാവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ ഏകദേശം 25 ലക്ഷമായിരുന്നു. ഒപ്പിയോയ്ഡ് ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സഹായം ആവശ്യമായവർ ഏകദേശം 77 ലക്ഷവും. ആകെ ഏഴുകോടിയിലധികം പേർ ലഹരി ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തകരാറുകൾ നേരിട്ടിരുന്നു. ഇതിൽ ഏകദേശം 1.2 കോടി കുട്ടികളും 58 ലക്ഷം സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

വ്യക്തികളെയും കുടുംബങ്ങളെയും സമൂഹത്തെയാകെയും ബാധിക്കുന്ന സാമൂഹികവും മാനസികവും വൈദ്യശാസ്ത്രപരവുമായ സങ്കീർണ പ്രശ്നമാണ് ലഹരിയാശ്രിതത്വം. കേന്ദ്രമേഖലാ ഘടകങ്ങൾകൂടിയുള്ള കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതിയായ നാപ്ഡിഡിആറിന് രണ്ട് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട്. പ്രതിരോധ വിദ്യാഭ്യാസം, ബോധവത്കരണം, പ്രശ്നം തിരിച്ചറിയൽ, കൗൺസലിങ്, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവയിലൂടെ ലഹരിയുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുകയാണ് ഒന്ന്. ലഹരിയാശ്രിതരായവർ സമൂഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നതിന് തടസ്സമാകുന്ന അപമാനവും വിവേചനവും കുറയ്ക്കുകയാണ് മറ്റൊന്ന്.

സംസ്ഥാനം മുതൽ ബ്ലോക്ക് വരെ മേൽനോട്ടം; ജില്ലയ്ക്ക് പത്തുലക്ഷം രൂപ

ന്യൂഡൽഹിയിൽ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്ന നാർക്കോ കോർഡിനേഷൻ സംവിധാനമായ എൻകോർഡിന്റെ ഒമ്പതാമത് ഉന്നതതല യോഗം ദേശീയ കർമപദ്ധതിയുടെയും നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാന്റെയും പുരോഗതി വിലയിരുത്തി. പ്രവർത്തകരുടെ ശ്രമങ്ങളെ അഭിനന്ദിച്ച യോഗം രാജ്യത്ത് ലഹരിയുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കാൻ മൂന്നുവർഷത്തെ കർമപദ്ധതി തയ്യാറാക്കാൻ നിർദേശിച്ചു. പ്രവർത്തനങ്ങൾ സ്ഥിരമായ സംവിധാനത്തിലാക്കാനും ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാനും മൂന്നുതല ഏകോപനവും മേൽനോട്ടവും നിർദേശിച്ചു.

സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും ചീഫ് സെക്രട്ടറിയുടെ അധ്യക്ഷതയിലാണ് സ്റ്റിയറിങ് ആൻഡ് മോണിറ്ററിങ് കമ്മിറ്റി. മൂന്നുമാസത്തിലൊരിക്കൽ യോഗം ചേരുന്ന സമിതി ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പുകളെയും പങ്കാളികളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി ഉന്നതതല ദൗത്യസംഘമായും പ്രവർത്തിക്കും. ജില്ലാതല സമിതിക്ക് ജില്ലാ കലക്ടറോ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മിഷണറോ നേതൃത്വം നൽകും. എല്ലാ മാസവും യോഗവും മൂന്നുമാസത്തിലൊരിക്കൽ നിർബന്ധിത പരിശോധനയും നടത്തണം. ബ്ലോക്ക് വികസന ഓഫീസറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബ്ലോക്കുതല സമിതി എല്ലാ മാസവും യോഗവും സ്ഥലപരിശോധനയും നടത്തണം.

സംസ്ഥാന സമിതി ദേശീയ കർമപദ്ധതിയുടെയും അഭിയാന്റെയും കീഴിലുള്ള സംസ്ഥാന കർമപദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിന് മേൽനോട്ടം വഹിക്കും. ബോധവത്കരണം, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം, കൗൺസലിങ്, പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ ത്രൈമാസ, വാർഷിക ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. സാമൂഹികക്ഷേമം, ആരോഗ്യം, ആഭ്യന്തരം, യുവജനകാര്യം, വനിതാ ശിശുവികസനം, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം, സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം, നൈപുണ്യവികസനം, പഞ്ചായത്തീരാജ്, ഗ്രാമവികസനം, വാർത്താവിതരണം തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകളുടെയും പ്രാദേശിക സന്നദ്ധസംഘടനകളുടെയും പൗരസമൂഹ സംഘടനകളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കണം.

നിലവിലുള്ള സംസ്ഥാന പദ്ധതികളിൽ ലഹരിപ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതും സംസ്ഥാന സമിതിയുടെ ചുമതലയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പഞ്ചായത്തുകൾ, വാർഡുകൾ, കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയുള്ള സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം. അഭിയാന്റെ നടത്തിപ്പും ലഹരിപ്രതിരോധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന ദേശീയ ദിനാചരണങ്ങളും വിലയിരുത്തണം. യുവജന ക്ലബ്ബുകൾ, മൈ ഭാരത് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ, സന്നദ്ധസംഘടനകൾ, ആത്മീയ സംഘടനകൾ, മറ്റു കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവയെ നശാ മുക്തി മിത്ര പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം.

സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ജില്ലാ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ, ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ, മറ്റ് ചികിത്സാകേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ലഭ്യതയും പ്രവർത്തനവും സംസ്ഥാന സമിതി പരിശോധിക്കും. ചികിത്സയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനം, രോഗമുക്തിയുടെ ഫലം, വീണ്ടും ലഹരിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് തടയുന്ന നടപടികൾ, തുടർചികിത്സയ്ക്കായി കൈമാറുന്ന സംവിധാനം എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കണം. സേവനം ലഭിക്കുന്നതിലെയും ഗുണനിലവാരത്തിലെയും കുറവുകൾ പരിഹരിക്കണം. കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയുള്ള ജില്ലകളെ കണ്ടെത്തി പ്രത്യേക ഇടപെടൽ പദ്ധതികൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകുകയും പുതിയ പ്രശ്നകേന്ദ്രങ്ങളിൽ പ്രത്യേക പ്രചാരണം നിർദേശിക്കുകയും വേണം.

അധ്യാപകർ, കൗൺസലർമാർ, ആരോഗ്യപ്രവർത്തകർ, നിയമപാലകർ, സാമൂഹിക സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവർക്കുള്ള പരിശീലനവും സമിതി വിലയിരുത്തും. നിശ്ചിത സൂചികകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജില്ലകളുടെ പ്രവർത്തനം പരിശോധിക്കണം. അഭിയാൻ പോർട്ടലിൽ സമയബന്ധിതമായി റിപ്പോർട്ടുകൾ നൽകുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. തുടർച്ചയായി പിന്നിലാകുന്ന ജില്ലകളിൽ തിരുത്തൽ നടപടി നിർദേശിക്കണം. പ്രതിരോധം, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്ര, സംസ്ഥാന വിഭവങ്ങൾ ഫലപ്രദമായി വിനിയോഗിക്കാനും സന്നദ്ധസംഘടനകൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൗരസമൂഹ സംഘടനകൾ എന്നിവയുമായി പങ്കാളിത്തം വളർത്താനും സമിതി ഇടപെടണം.

സംസ്ഥാന ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായ ജില്ലാ ലഹരി ആവശ്യകത കുറയ്ക്കൽ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി നടപ്പാക്കുകയാണ് ജില്ലാതല സമിതിയുടെ പ്രധാന ചുമതല. ജില്ലയിൽ കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങളെയും പ്രദേശങ്ങളെയും കണ്ടെത്തണം. സ്കൂളുകൾ, കോളജുകൾ, സർവകലാശാലകൾ, തൊഴിലിടങ്ങൾ, സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബോധവത്കരണ പരിപാടികൾ ഏകോപിപ്പിക്കണം. വകുപ്പുകളും പങ്കാളി സംഘടനകളും അഭിയാൻ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പതിവായി നടത്തുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം.

സ്കൂളുകൾ, സമൂഹങ്ങൾ, ആരോഗ്യസ്ഥാപനങ്ങൾ, ചികിത്സാകേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള റഫറൽ ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. കൗൺസലിങ്ങും കുടുംബങ്ങൾക്കുള്ള പിന്തുണയും ലഭ്യമാക്കണം. ജില്ലാ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ, സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ, മറ്റ് ചികിത്സാകേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനം നിരീക്ഷിക്കണം. ചികിത്സയ്ക്കെത്തുന്നവരുടെ എണ്ണം, ചികിത്സ പൂർത്തിയാക്കുന്നവരുടെ നിരക്ക്, തുടർസേവനങ്ങൾ, പുനരധിവാസത്തിന്റെ ഫലം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. കൗൺസലിങ്, ശരീരത്തിലെ ലഹരിയുടെ ബാധയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവ ലഭ്യമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം.

ചികിത്സാകേന്ദ്രങ്ങളിലും പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിർബന്ധിത പരിശോധന നടത്തണം. സേവനങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരം, ഗുണഭോക്താക്കളുടെ രേഖകൾ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ നിലവാരം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. ഗ്രാമങ്ങൾ, വാർഡുകൾ, നഗരവാസ മേഖലകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ബോധവത്കരണവും പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. പഞ്ചായത്തീരാജ് സ്ഥാപനങ്ങൾ, നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾ, മതാധിഷ്ഠിത സംഘടനകൾ എന്നിവയുടെ പങ്കാളിത്തവും ഉറപ്പാക്കണം.

ബോധവത്കരണം, ചികിത്സ, പുനരധിവാസം എന്നിവയുടെ ജില്ലാതല കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പാക്കുന്നതും പോർട്ടലിലൂടെ സമയബന്ധിത റിപ്പോർട്ടുകൾ നൽകുന്നതും ജില്ലാ സമിതിയുടെ ചുമതലയാണ്. സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ, ചുമതല നൽകൽ, പതിവ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ വിലയിരുത്തണം. അപകടസാധ്യതയുള്ള സമൂഹങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി എത്തിച്ചേരണം. ലഹരിമുക്തരായവരുടെ നൈപുണ്യപരിശീലനത്തിനും ഉപജീവനത്തിനുമായി നൈപുണ്യവികസന മിഷനുകളെയും ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പുകളെയും ഏകോപിപ്പിക്കണം. പരിശീലനത്തിന്റെയും പുനരധിവാസത്തിന്റെയും പുരോഗതിയും നിരീക്ഷിക്കണം.

ബ്ലോക്കുതല സമിതി ഗ്രാമങ്ങൾ, വാർഡുകൾ, സ്കൂളുകൾ, കോളജുകൾ, സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ അഭിയാൻ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് മേൽനോട്ടം വഹിക്കും. ജില്ലാ സമിതി നൽകുന്ന പ്രതിമാസ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കണം. ലഹരി ദുരുപയോഗത്തിന് സാധ്യതയുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ, നഗരപ്രദേശങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, ജനവിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടെത്തണം. പ്രാദേശിക അപകടഘടകങ്ങളും ഇടപെടൽ ആവശ്യങ്ങളും സംബന്ധിച്ച രേഖകൾ പുതുക്കി സൂക്ഷിക്കണം.

ജില്ലാ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ, ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ, സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, സമൂഹസമ്പർക്ക കേന്ദ്രങ്ങൾ, ബോധവത്കരണം നടത്തുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ബ്ലോക്ക് സമിതി എല്ലാ മാസവും പരിശോധന നടത്തണം. റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടോ എന്നും അവയുടെ ഗുണനിലവാരവും ഉറപ്പാക്കണം. പഞ്ചായത്തുകൾ, നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾ, അധ്യാപകർ, ആശാ പ്രവർത്തകർ, അങ്കണവാടി പ്രവർത്തകർ, സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾ, യുവജന കൂട്ടായ്മകൾ, പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ എന്നിവരെ പങ്കെടുപ്പിക്കണം. ലഹരിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം സമൂഹം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന് സഹായിക്കണം.

ചികിത്സയും പുനരധിവാസവും വേണ്ടവരെ ബന്ധപ്പെട്ട സേവനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ലഹരിമുക്തരാകുന്നവരുടെ തുടർപരിചരണത്തിനും സാമൂഹിക പുനഃപ്രവേശനത്തിനും പിന്തുണ നൽകണം. സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ, വിന്യാസം, പ്രവർത്തനം എന്നിവ പരിശോധിക്കുകയും അപകടസാധ്യതയുള്ള സമൂഹങ്ങളിൽ പതിവായി എത്തിച്ചേരുകയും വേണം. പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും പരിശോധനയുടെയും പ്രതിമാസ റിപ്പോർട്ടുകൾ ജില്ലാ സമിതിക്ക് നൽകണം. ജില്ലാതല പിന്തുണ ആവശ്യമുള്ള വിഷയങ്ങൾ കൈമാറണം.

ജില്ലാ, സംസ്ഥാന സമിതികളുടെ നിർദേശങ്ങൾ സ്ഥാപനങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ടവരും പാലിക്കുന്നുവെന്ന് ബ്ലോക്ക് സമിതി ഉറപ്പാക്കണം. പരിശോധനയിൽ കണ്ടെത്തുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ സമയബന്ധിതമായി പരിഹരിക്കണം. നൈപുണ്യപരിശീലനം ആവശ്യമുള്ള ലഹരിമുക്തരെ കണ്ടെത്തി നിലവിലുള്ള പദ്ധതികളിൽ ചേർക്കണം. അവരുടെ പങ്കാളിത്തം നിരീക്ഷിച്ച് പുരോഗതി ജില്ലാ സമിതിയെ അറിയിക്കണം. മൂന്ന് തലങ്ങളിലെയും സമിതികൾക്ക് അധ്യക്ഷന്റെ അനുമതിയോടെ മറ്റ് വിഷയങ്ങളും പരിഗണിക്കാം.

സംസ്ഥാന, ജില്ലാ, ബ്ലോക്ക് സമിതികൾ പതിവായി ചേരണമെന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളോടും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളോടും മന്ത്രാലയം നിർദേശിക്കുന്നു. പ്രതിമാസ യോഗങ്ങൾ, സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും മറ്റു പങ്കാളികളും പങ്കെടുക്കുന്ന ചിന്തൻ ശിബിരങ്ങൾ, ദേശീയ സമ്മേളനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ മന്ത്രാലയം പ്രവർത്തനം വിലയിരുത്തുന്നു.

പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ഓരോ ജില്ലയ്ക്കും സാമ്പത്തികവർഷത്തിൽ പത്തുലക്ഷം രൂപ സഹായധനം നൽകുന്നു. വിനിയോഗ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളും പുരോഗതി റിപ്പോർട്ടുകളും ലഭിക്കുന്നതനുസരിച്ചാണ് തുടർഗഡുക്കൾ അനുവദിക്കുന്നത്. പഞ്ചായത്തീരാജ് സ്ഥാപനങ്ങൾ, പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ, അങ്കണവാടി, ആശാ പ്രവർത്തകർ എന്നിവരാണ് താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. ദേശീയ സേവന പദ്ധതിയുടെയും മേരാ യുവ ഭാരതിന്റെയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരും പങ്കെടുക്കുന്നു.

2026–27ലെ കേന്ദ്ര ബജറ്റിൽ ദേശീയ കർമപദ്ധതിക്കായി 333 കോടി രൂപ വകയിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2025–26ലെ പുതുക്കിയ വകയിരുത്തൽ 420 കോടി രൂപയാണ്. 2024–25ൽ ചെലവഴിച്ചത് 268.32 കോടി രൂപയും.

ആത്മീയ സംഘടനകളുടെ പങ്കാളിത്തവും ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളും

സമൂഹത്തിലുള്ള സ്വാധീനം കണക്കിലെടുത്ത് ആത്മീയ, മതാധിഷ്ഠിത സംഘടനകളെ അഭിയാന്റെ പ്രധാന പങ്കാളികളായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ബ്രഹ്മകുമാരീസ്, ആർട്ട് ഓഫ് ലിവിങ്, സന്ത് നിരങ്കാരി മിഷൻ, ഓൾ വേൾഡ് ഗായത്രി പരിവാർ, ഇസ്കോൺ, ശ്രീരാമചന്ദ്ര മിഷൻ, പതഞ്ജലി സർവകലാശാല, ശിവാനന്ദ യോഗ വേദാന്ത ധന്വന്തരി ആശ്രമം, അധ്യാത്മ വിജ്ഞാൻ സത്സംഗ് കേന്ദ്ര, ചിന്മയ മിഷൻ, ദിവ്യ ജ്യോതി ജാഗ്രതി സൻസ്ഥാൻ, ഹരേ കൃഷ്ണ മൂവ്മെന്റ്, ബോസ്കോനെറ്റ് അഥവാ ഡോൺ ബോസ്കോ എന്നിവയുമായി മന്ത്രാലയം ധാരണാപത്രം ഒപ്പുവെച്ചിട്ടുണ്ട്.

സാമൂഹിക പരിപാടികൾ, സ്കൂൾ ക്ലാസുകൾ, ബൈക്ക് റാലികൾ, മത്സരങ്ങൾ, സഞ്ചരിക്കുന്ന വാഹനങ്ങൾ, ബോധവത്കരണ ഓട്ടങ്ങൾ, കൗൺസലിങ്, ധ്യാനപരിപാടികൾ എന്നിവയിലൂടെ ഈ സംഘടനകൾ രാജ്യത്ത് 7.72 കോടിയിലധികം പേരിലെത്തി. കൂടുതൽ സംഘടനകളുമായി ധാരണാപത്രം ഒപ്പിടാനുള്ള നടപടികളും പുരോഗമിക്കുന്നു.

2025 ഓഗസ്റ്റിനുശേഷം ആറു മേഖലകളിൽ ഫലം അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ലക്ഷ്യങ്ങൾ മന്ത്രാലയം നിശ്ചയിച്ചു. നശാ മുക്തി മിത്ര പ്രവർത്തകർക്ക് പരിശീലനവും പ്രവർത്തനശേഷിയും നൽകുക, തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിവര–വിദ്യാഭ്യാസ–ആശയവിനിമയ സാമഗ്രികൾ തയ്യാറാക്കുക, കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയുള്ള വിഭാഗങ്ങളിൽ പ്രത്യേക ഇടപെടൽ നടത്തുക, പുതിയ ആത്മീയ–മതാധിഷ്ഠിത പങ്കാളികളെ ഉൾപ്പെടുത്തുക, ബന്ധപ്പെട്ട മന്ത്രാലയങ്ങളുമായി ഏകോപിപ്പിക്കുക, ഗുണമേന്മയുള്ള ലഹരിമുക്തി–ചികിത്സ–പുനരധിവാസ–ടെലിമെഡിസിൻ സേവനങ്ങൾ നൽകുക എന്നിവയാണ് ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

അഭിയാൻ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കണക്കുകൾ ശേഖരിച്ച് ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, ദേശീയ തലങ്ങളിലെ വിവരഫലകങ്ങളിൽ കാണിക്കാനാണ് ആദ്യ മൊബൈൽ ആപ്പ് തയ്യാറാക്കിയത്. പദ്ധതിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ, പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ എത്തിച്ചേരൽ വ്യക്തമാക്കുന്ന വിവരഫലകം, നശാ മുക്തി മിത്ര രജിസ്ട്രേഷൻ, ഓൺലൈൻ പ്രതിജ്ഞ എന്നിവ വെബ്സൈറ്റിലും ലഭ്യമാക്കി.

പരിഷ്കരിച്ച നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാൻ രണ്ടാംപതിപ്പ് ആപ്പ് 2026 ഏപ്രിൽ 24ന് ചണ്ഡീഗഢിലെ ചിന്തൻ ശിബിരത്തിൽ പുറത്തിറക്കി. ഇതിലൂടെ ഓൺലൈൻ പ്രതിജ്ഞയെടുക്കാം. ബോധവത്കരണ സാമഗ്രികൾ വായിക്കാം. സഹായനമ്പറുകളുമായി ബന്ധപ്പെടാം. അടുത്തുള്ള ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രം കണ്ടെത്താനും കഴിയും.

ദേശീയ കർമപദ്ധതിയുടെ മാനേജ്മെന്റ് ഇൻഫർമേഷൻ സംവിധാനത്തിൽ സഹായം ലഭിക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളിലെ ഓരോ ഗുണഭോക്താവിന്റെയും വിവരങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. രജിസ്ട്രേഷൻ, ആരോഗ്യപരിശോധന, ലഹരി ഉപയോഗരീതി, രോഗനിർണയം, ചികിത്സ, തുടർപരിചരണം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പദ്ധതി നിരീക്ഷണ വിഭാഗം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ അപ്രതീക്ഷിത പരിശോധന നടത്തും. തൃപ്തികരമായ പരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പദ്ധതി തുടരുന്നതും ധനസഹായം അനുവദിക്കുന്നതും.

ധനസഹായം ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ സംഘടനകളും നീതി ആയോഗിന്റെ എൻജിഒ ദർപ്പൺ പോർട്ടലിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണം. ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്ഥാനത്തിന്റെയോ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തിന്റെയോ ശുപാർശയും വേണം. സഹായധനം ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ആശുപത്രികളുടെ ദേശീയ അക്രഡിറ്റേഷൻ ബോർഡ് മുഖേന അംഗീകാരം നൽകാനുള്ള നടപടികളും പുരോഗമിക്കുന്നു.

‘ഇന്ത്യയിലെ ലഹരി ഉപയോഗത്തിന്റെ വ്യാപ്തി’ എന്ന ആദ്യ ദേശീയ സർവേ രാജ്യതലത്തിലും സംസ്ഥാനതലത്തിലും കണക്കുകൾ നൽകി. 2019ൽ കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സർവേയിൽ 36 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 186 ജില്ലകളിലെ ഏകദേശം രണ്ടുലക്ഷം വീടുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. പത്തിനും 75നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള 4.73 ലക്ഷത്തിലധികം പേരെ അഭിമുഖം ചെയ്തു. പങ്കെടുത്തവരുടെ സഹായത്തോടെ മറ്റുള്ളവരിലേക്ക് എത്തുന്ന പ്രത്യേക സാമ്പിളിങ് രീതിയിലൂടെ 123 ജില്ലകളിലെ നിയമവിരുദ്ധ ലഹരിവസ്തുക്കളെ ആശ്രയിക്കുന്ന 70,000ത്തിലധികം പേരിൽനിന്നും വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.

രണ്ടാമത്തെ ദേശീയ സർവേയുടെ ചുമതലയും ദേശീയ ലഹരിയാശ്രിത ചികിത്സാകേന്ദ്രത്തിനാണ്. ആദ്യമായി ജില്ലാതല കണക്കുകൾ ഇതിലൂടെ ലഭിക്കും. ഫലങ്ങൾ 2027ൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

സ്കൂളുകളിൽ ജീവിതനൈപുണ്യ പഠനം; രണ്ടുലക്ഷത്തിലധികം ലഹരിമുക്തി മിത്രങ്ങൾ

ആറുമുതൽ പതിനൊന്നുവരെ ക്ലാസുകളിലെ വിദ്യാർഥികൾക്കായി മന്ത്രാലയം ജീവിതനൈപുണ്യ പഠനഭാഗങ്ങൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ജീവിതനൈപുണ്യവും ലഹരിയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും കുട്ടികൾക്ക് നൽകാനും രക്ഷിതാക്കളിലേക്ക് സന്ദേശം എത്തിക്കാനും അധ്യാപകരെ സഹായിക്കുന്നതാണ് ഇവ.

ദേശീയ സൗജന്യ സഹായനമ്പർ 2017 മാർച്ച് ഒന്നുമുതൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആദ്യം 1800-11-0031 ആയിരുന്ന നമ്പർ ഇപ്പോൾ 14446 ആണ്. മുഴുവൻ സമയവും ഫോണിലൂടെ കൗൺസലിങ് നൽകുന്നു. വിളിക്കുന്നവരെ സമീപത്തുള്ള സർക്കാർ പിന്തുണയുള്ള ചികിത്സാകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുവരെ 5.10 ലക്ഷം വിളികൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മറ്റു രണ്ട് ദേശീയ സഹായസംവിധാനങ്ങളുമായും ഈ സേവനം ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. നാർക്കോട്ടിക്സ് കൺട്രോൾ ബ്യൂറോയുടെ മുഴുവൻസമയ സൗജന്യ സഹായനമ്പരായ 1933 വഴി മാനസ് സേവനം ലഭിക്കും. ഫോൺവിളി, സന്ദേശം, ചാറ്റ്ബോട്ട്, ഇമെയിൽ, വെബ് സംവിധാനം എന്നിവയിലൂടെ ലഹരിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ അറിയിക്കാം. 2022 ഒക്ടോബർ പത്തിന് ആരംഭിച്ച ദേശീയ ടെലി മാനസികാരോഗ്യ പദ്ധതിയുടെ കീഴിലുള്ള ടെലി മാനസ് മാനസികാരോഗ്യ കൗൺസലിങ്ങും പരിചരണവും കൂടുതൽ പേരിലെത്തിക്കുന്നു.

യുവാക്കളുടെ പങ്കാളിത്തം അഭിയാന് പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടുകളും ഊർജവും സർഗാത്മകതയും നൽകിയെന്നാണ് മന്ത്രാലയം പറയുന്നത്. താഴെത്തട്ടിലെ ജനപങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്താനാണ് നശാ മുക്തി മിത്ര സംരംഭം ആരംഭിച്ചത്. ലഹരിയുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കാനും ലഹരിമുക്ത സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കാനുമുള്ള സർക്കാർ ശ്രമങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ സന്നദ്ധമായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നവരാണ് മിത്ര പ്രവർത്തകർ.

ഏതു പൗരനും അഭിയാൻ പോർട്ടലിലൂടെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം. പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ തോത് അനുസരിച്ച് സർട്ടിഫിക്കറ്റും അഭിയാന്റെ ബാഡ്ജും ലഭിക്കും. ലഹരിയുടെ ദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധവത്കരിക്കുക, പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളെ ലഹരിയിൽനിന്ന് അകറ്റിനിർത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുക, ലഹരി ഉപയോഗം ബാധിച്ച വ്യക്തികളെയും കുടുംബങ്ങളെയും കൗൺസലിങ്–ചികിത്സ–പുനരധിവാസ സേവനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് ഇവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

ബോധവത്കരണ പരിപാടികൾ, പ്രചാരണങ്ങൾ, പ്രതിജ്ഞകൾ, സാമൂഹിക സമ്പർക്ക പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അവയിൽ പങ്കെടുക്കുകയും വേണം. സമൂഹതലത്തിൽ ലഹരിവിരുദ്ധ മാറ്റത്തിന് നേതൃത്വം നൽകണം. അഭിയാന്റെ പ്രതിജ്ഞ, ചിഹ്നം, ഭാഗ്യചിഹ്നം, 14446 സഹായനമ്പർ എന്നിവ പ്രചരിപ്പിക്കണം.

2026 നവംബർ 10 വരെ രണ്ടുലക്ഷത്തിലധികം മിത്ര പ്രവർത്തകർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനും ബോധവത്കരണ സാമഗ്രികൾ ലഭിക്കാനും ഓൺലൈൻ പ്രതിജ്ഞയെടുക്കാനും സഹായിക്കുന്ന വ്യക്തിഗത വിവരഫലകം 2026 ജൂൺ 17ന് ആരംഭിച്ചു.

‘നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാൻ, വികസിത് ഭാരതത്തിന്റെ അടയാളം’ എന്ന പ്രമേയത്തിൽ 2026 ജൂൺ 17 മുതൽ 26 വരെ നശാ മുക്ത് ഭാരത് സപ്താഹം ആചരിച്ചു. പ്രതിജ്ഞാ പരിപാടികൾ, റാലികൾ, മത്സരങ്ങൾ, തെരുവുനാടകങ്ങൾ, യോഗ പരിശീലനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ 1.31 കോടി പേർ പങ്കെടുത്തു. ഹരിദ്വാറിൽ നടന്ന സമാപനത്തിൽ വകുപ്പും ഓൾ വേൾഡ് ഗായത്രി പരിവാറും തമ്മിലുള്ള ധാരണാപത്രം നീട്ടി. നവംബർ 10 വരെ അഭിയാൻ പേജിൽ 46.73 ലക്ഷത്തിലധികം പ്രതിജ്ഞകൾ രേഖപ്പെടുത്തി.

അഭിയാന്റെ ഔദ്യോഗിക പോർട്ടലിലെ പ്രതിജ്ഞാ വിഭാഗത്തിലൂടെയോ രണ്ടാംപതിപ്പ് ആപ്പിലൂടെയോ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ഓൺലൈൻ പ്രതിജ്ഞയെടുക്കാം. പോർട്ടലിലെ നശാ മുക്തി മിത്ര വിഭാഗത്തിലൂടെ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരായി ചേരാം. സ്വന്തം ആവശ്യത്തിനോ കുടുംബാംഗത്തിനുവേണ്ടിയോ സഹായം തേടുന്നവർക്ക് ദേശീയ ലഹരിമുക്തി സഹായനമ്പരായ 14446ൽ വിളിക്കാം.

ചികിത്സയിലൂടെ തിരിച്ചുവരവ്; അടുത്ത ലക്ഷ്യം ജില്ലാതല ഇടപെടൽ

ദേശീയ കർമപദ്ധതിയുടെ കീഴിൽ അഞ്ചുതരം സേവനകേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് മന്ത്രാലയം പിന്തുണ നൽകുന്നു. ലഹരിയാശ്രിതർക്കായി 344 സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, 71 സമൂഹസമ്പർക്ക–സഹായ കേന്ദ്രങ്ങൾ, സമപ്രായക്കാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സമൂഹത്തിൽ ഇടപെടുന്ന 45 കേന്ദ്രങ്ങൾ, 198 ജില്ലാ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ, സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ 155 ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ശൃംഖലയിലുള്ളത്.

സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ കിടത്തിച്ചികിത്സയും കൗൺസലിങ്ങും പുനരധിവാസവും ലഭിക്കും. സമൂഹസമ്പർക്ക–സഹായ കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രാഥമിക പരിശോധനയും വിലയിരുത്തലും കൗൺസലിങ്ങും നടത്തി ആവശ്യമായവരെ ചികിത്സയ്ക്ക് കൈമാറും. സമപ്രായക്കാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്രങ്ങൾ യുവ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരിലൂടെ അപകടസാധ്യതയുള്ള കൗമാരക്കാരിൽ തുടക്കത്തിലേ പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നു.

ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഈ മൂന്നുതരം സേവനങ്ങളും ഒരേ കുടക്കീഴിൽ ലഭിക്കും. സർക്കാർ ആശുപത്രികളിലെ ചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ എയിംസിലെ ദേശീയ ലഹരിയാശ്രിത ചികിത്സാകേന്ദ്രത്തിന് 150 കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ചുമതല നൽകി. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സംവിധാനങ്ങൾക്കായി തേസ്പുരിലെ ലോകപ്രിയ ഗോപിനാഥ് ബോർദലോയ് റീജണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെന്റൽ ഹെൽത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അഭിയാൻ പേജിലെ കണക്കനുസരിച്ച് 2026 നവംബർ 10 വരെ 39.91 ലക്ഷം പേർക്ക് ചികിത്സയും പുനരധിവാസവും ലഭിച്ചു. സർക്കാർ പിന്തുണയുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ചികിത്സയും കൗൺസലിങ്ങും തേടിയവരുടെ എണ്ണം 2020–21ലെ 2.08 ലക്ഷത്തിൽനിന്ന് 2025–26ൽ 9.11 ലക്ഷത്തിലധികമായി. ലഹരിമുക്തരായ 6.68 ലക്ഷത്തിലധികം പേർ അഭിയാന്റെ ഓൺലൈൻ പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു.

അസമിലെ കാംരൂപ് മെട്രോപൊളിറ്റൻ ജില്ലയിൽനിന്നുള്ള 31 വയസ്സുകാരനായ ബിരുദധാരിയുടെ അനുഭവവും മന്ത്രാലയം വിവരിക്കുന്നു. അമിത് എന്ന പേരിൽ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർഥ പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ഹെറോയിൻ അമിതമായി ഉപയോഗിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഗുവാഹത്തി എയിംസിലെ അത്യാഹിത വിഭാഗത്തിലെത്തുകയായിരുന്നു.

ഒപ്പിയോയ്ഡിന് പകരം നിയന്ത്രിത മരുന്ന് നൽകുന്ന ചികിത്സയാണ് ആരംഭിച്ചത്. ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് സി രോഗത്തിനും ചികിത്സ നൽകി. കുടുംബത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെ വീണ്ടും ലഹരിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് തടയാനുള്ള ചികിത്സയും നടന്നു. ആശുപത്രി വിട്ടശേഷവും അവിടത്തെ ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനത്തിലൂടെ പരിചരണം തുടർന്നു. രോഗമുക്തിക്ക് ശേഷം രണ്ടുമൂന്നു മാസത്തിനകം ജോലി ലഭിച്ചു. ഒരുവർഷത്തിലധികമായി ലഹരി ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല. ഇപ്പോൾ വിദഗ്ധ മേൽനോട്ടത്തിൽ മരുന്നിന്റെ അളവ് കുറച്ചുവരികയാണ്.

ജമ്മു കശ്മീരിൽ 2026 നവംബർ രണ്ടുവരെയുള്ള കണക്കുപ്രകാരം അഭിയാൻ 1.26 കോടിയിലധികം പേരിലെത്തി. ഇതിൽ 72.26 ലക്ഷം യുവാക്കളും 54.04 ലക്ഷം സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. 11,152 നശാ മുക്തി മിത്ര പ്രവർത്തകരും ചേർന്നു. ഒരു സംയോജിത പുനരധിവാസ കേന്ദ്രം, മൂന്ന് സമൂഹസമ്പർക്ക–സഹായ കേന്ദ്രങ്ങൾ, സമപ്രായക്കാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള രണ്ട് ഇടപെടൽ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ആറ് ജില്ലാ ലഹരിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ, 21 ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് മന്ത്രാലയം പിന്തുണ നൽകുന്നു. സഹായനമ്പരിലേക്ക് ജമ്മു കശ്മീരിൽനിന്ന് 11,000ത്തിലധികം വിളികളും ലഭിച്ചു.

2026 ഒക്ടോബർ 22ന് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തെ സാമൂഹികക്ഷേമ പദ്ധതികൾ വിലയിരുത്തിയ കേന്ദ്ര സാമൂഹികനീതി ശാക്തീകരണ മന്ത്രാലയ സെക്രട്ടറി, വിവിധ സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിച്ചുള്ള ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ ലഹരിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനത്തെ രാജ്യത്ത് ആവർത്തിക്കാവുന്ന മാതൃകയായി വിശേഷിപ്പിച്ചു. നശാ മുക്ത് ജമ്മു കശ്മീർ നൂറുദിന അഭിയാന്റെ ഭാഗമായി ലഹരിചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങളിൽ 66,500ത്തിലധികം പുറംരോഗികൾക്ക് സേവനം നൽകി.

ശ്രീനഗർ സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളജ് അവതരിപ്പിച്ച ‘പരിചരണ വലയം’ ഒരാളെ പ്രവേശനം മുതൽ ചികിത്സ, പുനരധിവാസം, സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം, ദീർഘകാല നിരീക്ഷണം എന്നിവയിലൂടെ പിന്തുടരുന്ന സംവിധാനമാണ്. ലഹരി ദുരുപയോഗം ബാധിച്ചവർക്കായി നിർദേശിച്ച 2026ലെ പുനരധിവാസ–സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക പുനഃസംയോജന പദ്ധതി മൂന്നുവർഷത്തെ രോഗമുക്തി ചട്ടക്കൂടും മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു.

അടുത്തഘട്ടത്തിൽ ജില്ലാതല കണക്കുകളാണ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ദിശ നൽകുക. രണ്ടാം ദേശീയ സർവേയുടെ ഫലങ്ങൾ 2027ൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ, സന്നദ്ധസംഘടനകൾ, സഹായധനം ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ, വിദഗ്ധർ, ആരോഗ്യം–വിദ്യാഭ്യാസം–ജയിൽ മേഖലകളിലെ മന്ത്രാലയങ്ങൾ, വകുപ്പുകൾ എന്നിവരുമായി നടത്തിയ ചിന്തൻ ശിബിരങ്ങൾക്കും മേഖലാതല കൂടിയാലോചനകൾക്കും പിന്നാലെ ദേശീയ കർമപദ്ധതി പുനഃക്രമീകരിക്കുകയാണ്. വിദഗ്ധസമിതി മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കുന്നു.

2026 സെപ്റ്റംബറിൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ലഹരിവിരുദ്ധ ദൗത്യസംഘങ്ങളുടെ മേധാവികൾ പങ്കെടുത്ത മൂന്നാമത് ദേശീയ സമ്മേളനത്തിൽ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തരമന്ത്രി രാജ്യത്തിന്റെ കൂട്ടായ ശ്രമത്തിലൂടെ 2029 ഡിസംബർ 31നകം ലഹരിവ്യാപാരം വേരോടെ പിഴുതെറിയുമെന്ന് പറഞ്ഞു. 2047ലെ വികസിത ഭാരതം എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ ഭാഗമായാണ് യുവാക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തെ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.

ആ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലഹരിയുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് അഭിയാൻ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. അറിവുള്ള സമൂഹം, തുടക്കത്തിലേ പ്രതിരോധം, എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ചികിത്സ, അന്തസ്സോടെ സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. 272 ജില്ലകളിൽ തുടങ്ങിയ പദ്ധതി ആറുവർഷത്തിനകം 35 കോടിയിലധികം പേരിലെത്തിയ മുന്നേറ്റമായി മാറിയെന്നാണ് മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ. രണ്ടുലക്ഷത്തിലധികം മിത്ര പ്രവർത്തകരും അഞ്ചുതരം ചികിത്സാസംവിധാനങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. സഹായം ആവശ്യമുള്ളവർക്ക് ആദ്യമായി സമീപിക്കാവുന്ന സംവിധാനമായി 14446 തുടരുന്നു.