ന്യൂഡൽഹി  / 2026 /  നവംബർ 04

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സൈനിക സജ്ജതയ്ക്ക് നിർണായക പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യകളും രാജ്യത്ത് തന്നെ നിർമിക്കണമെന്നും അവ സ്വതന്ത്രമായി പരിപാലിക്കാനുള്ള ശേഷി വളർത്തണമെന്നും പ്രതിരോധമന്ത്രി രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. നവംബർ മൂന്നിന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ മനോഹർ പരീക്കർ പ്രതിരോധ പഠന വിശകലന സ്ഥാപനത്തിൽ നടന്ന മൂന്നാമത് ഡൽഹി ഡിഫൻസ് ഡയലോഗിൽ സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സൈനിക സജ്ജതയും രാജ്യത്തിന്റെ സാങ്കേതിക, വ്യാവസായിക ശേഷിയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആത്മനിർഭരതയെ സാങ്കേതിക പരമാധികാരം നേടാനുള്ള ശ്രമമായി കാണണം. രാജ്യത്തിന്റെ നിർണായക പ്രതിരോധ ആവശ്യങ്ങൾ വിദേശ ആശ്രിതത്വത്തിൽ കുടുങ്ങാതിരിക്കുകയാണ് സ്വയംപര്യാപ്തതയുടെ അർഥമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഒരു പ്രതിരോധ സംവിധാനത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പനയ്ക്കുള്ള അറിവും നിർമാണത്തിനുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യയും മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശവും അതിന്റെ ഉപയോഗകാലം മുഴുവൻ പരിപാലിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സ്വന്തമാകുമ്പോഴാണ് യഥാർഥ സ്വയംപര്യാപ്തത കൈവരിക്കുന്നതെന്നും മന്ത്രി പറഞ്ഞു.

പ്രതിരോധ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, ആത്മനിർഭരത, സഹകരണം, കയറ്റുമതി എന്നിവയായിരുന്നു ഇത്തവണത്തെ സംവാദത്തിന്റെ പ്രമേയം. രണ്ടായിരത്തി നാൽപ്പത്തിയേഴോടെ വികസിത ഭാരതം എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യയെ നയിക്കുന്ന പരസ്പരബന്ധമുള്ള നാല് ഘടകങ്ങളാണ് ഇവയെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. പരിഷ്കാരങ്ങൾ അനുകൂലമായ സ്ഥാപന അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കണം. ആത്മനിർഭരത തദ്ദേശീയ സാങ്കേതികശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തണം. സഹകരണം നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വേഗത്തിലാക്കുകയും സംയുക്ത വികസനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും വേണം. നിലനിൽപ്പുള്ള വ്യാവസായിക സംവിധാനത്തിന് ആവശ്യമായ ഉൽപ്പാദന വ്യാപ്തിയും മത്സരശേഷിയും ആഗോള പങ്കാളിത്തവും കയറ്റുമതിയിലൂടെ ലഭിക്കണം. തന്ത്രപ്രധാന കാര്യങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ശ്രമത്തെ ഈ നാല് ഘടകങ്ങളും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. പരിഷ്കാരങ്ങൾ മാറാനുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ സന്നദ്ധതയും ആത്മനിർഭരത സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയവുമാണ് കാണിക്കുന്നത്. സഹകരണം ലോകവുമായി പങ്കാളിത്തം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസവും കയറ്റുമതി ആഗോളതലത്തിൽ മത്സരിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇവ ഒരുമിച്ച് മുന്നേറണം. പരിഷ്കാരങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണവും കയറ്റുമതിയും ഒപ്പമില്ലെങ്കിൽ സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കായുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ സാങ്കേതിക സാധ്യതകളും വ്യാവസായിക വ്യാപ്തിയും ആഗോള മത്സരശേഷിയും പരിമിതപ്പെടുമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

മാറുന്ന യുദ്ധരീതികൾക്കൊപ്പം നിർമാണശേഷിയും ഉയരണം

ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ സമീപകാല സംഘർഷങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം വന്നതായി തെളിയിച്ചെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി പറഞ്ഞു. കരയും കടലും ആകാശവും കടന്ന് ബഹിരാകാശത്തേക്കും സൈബർ മേഖലയിലേക്കും ഡിജിറ്റൽ മേഖലയിലേക്കും യുദ്ധക്കളം വ്യാപിച്ചു. പരമ്പരാഗതവും പാരമ്പര്യേതരവുമായ യുദ്ധങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. താരതമ്യേന ചെലവ് കുറഞ്ഞ ഡ്രോണുകളും സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളും സങ്കീർണവും ചെലവേറിയതുമായ സൈനിക സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വെല്ലുവിളിയാകുന്നു. അത്യാധുനിക ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുണ്ടാകുന്നതുപോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് വേഗത്തിൽ പുതിയ ആശയങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും വലിയ തോതിൽ നിർമിക്കാനും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ശേഷികൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുമുള്ള കഴിവ്. സാങ്കേതിക, നിർമാണ ശേഷികൾ വളരാൻ അനുകൂലമായ സ്ഥാപന അന്തരീക്ഷവും പുരോഗമന നയങ്ങളും ആവശ്യങ്ങളോട് വേഗത്തിൽ പ്രതികരിക്കുന്ന നടപടിക്രമങ്ങളും വേണം. ഇതിനായി കഴിഞ്ഞ പത്തുവർഷത്തിനിടെ സ്വീകരിച്ച നടപടികളും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. പ്രതിരോധ വ്യവസായ ഇടനാഴികൾ സ്ഥാപിച്ചതും പഴയ ഓർഡനൻസ് ഫാക്ടറി ബോർഡിനെ ഏഴ് പ്രതിരോധ പൊതുമേഖലാ കമ്പനികളാക്കി മാറ്റിയതും ഇതിൽപ്പെടുന്നു. പ്രതിരോധ നിർമാണത്തിലെ സ്വയംഭരണവും കാര്യക്ഷമതയും മത്സരശേഷിയും വർധിപ്പിക്കുകയാണ് ഈ നടപടികളുടെ ലക്ഷ്യം.

അത്യാധുനിക പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളുടെ വികസനത്തിലും നിർമാണത്തിലും സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കാൻ സർക്കാർ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാണെന്ന് മന്ത്രി ആവർത്തിച്ചു. അഡ്വാൻസ്ഡ് മീഡിയം കോംബാറ്റ് എയർക്രാഫ്റ്റ്, പ്രൊപ്പൽഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ, എടാഗ്സ് പീരങ്കികൾ, പീരങ്കി വെടിക്കോപ്പുകൾ, കപ്പൽനിർമാണം തുടങ്ങിയ പദ്ധതികളിലെ സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തം തദ്ദേശീയ വികസനം വേഗത്തിലാക്കും. നിർമാണശേഷി വിപുലീകരിക്കുകയും ആഗോള പ്രതിരോധ വിപണിയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങൾക്കും സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്കും സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കും അക്കാദമിക മേഖലയ്ക്കും കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തത്തിനുള്ള അവസരങ്ങളാണ് ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത്. പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം രണ്ടായിരത്തി ഇരുപത്തിയഞ്ച് പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ വർഷമായി ആചരിച്ചു. സേനകളുടെ സംയുക്ത പ്രവർത്തനം, ഏകോപനം, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, നവീകരണം, ആഭ്യന്തര പ്രതിരോധ വ്യവസായ സംവിധാനം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയ്ക്കായിരുന്നു മുൻഗണന. നയങ്ങൾ, സ്ഥാപന ഘടനകൾ, സാങ്കേതിക വികസനം, വാങ്ങൽ നടപടിക്രമങ്ങൾ, സംരംഭങ്ങൾ നടത്താനുള്ള സൗകര്യം എന്നിവയിലെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഫലം നൽകുന്നുണ്ട്. രണ്ടായിരത്തി ഇരുപത്തിയഞ്ച്–ഇരുപത്തിയാറ് സാമ്പത്തികവർഷത്തിൽ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം ഏകദേശം 1.78 ലക്ഷം കോടി രൂപയെന്ന റെക്കോർഡിലെത്തി. പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി 38,424 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എൺപതിലധികം രാജ്യങ്ങളിലെത്തുന്നു. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങൾ, സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ എന്നിവയുടെ വർധിക്കുന്ന സംഭാവനയാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

കയറ്റുമതി ദീർഘകാല തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളിത്തത്തിന് വഴിയാകണം

ഇന്ത്യയുടെ സ്വയംപര്യാപ്തതാ പദ്ധതിയിലെ നിർണായക ഘടകമാണ് പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. ആഭ്യന്തര വ്യാവസായിക സംവിധാനം കൈവരിച്ച വളർച്ചയും തദ്ദേശീയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ മത്സരശേഷിയും ഇന്ത്യയുടെ കഴിവുകളിൽ അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളികൾക്കുള്ള വിശ്വാസവുമാണ് കയറ്റുമതി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. തുടർച്ചയായ നയ ഉദാരവൽക്കരണവും നടപടിക്രമങ്ങളുടെ ലളിതവൽക്കരണവും ഏകീകരണവുമാണ് വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കിയത്. അന്താരാഷ്ട്ര അവസരങ്ങൾ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ ഇന്ത്യൻ നിർമാതാക്കൾക്ക് ഇതിലൂടെ കഴിഞ്ഞു. പ്രത്യേകിച്ച് സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്ക് ഈ മാറ്റങ്ങൾ സഹായകമായി.

പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയുടെ പരിധിയിൽ പരിപാലനം, അറ്റകുറ്റപ്പണി, പരിശീലനം, ചരക്കുനീക്കവും അനുബന്ധ പിന്തുണയും, സാങ്കേതിക സഹകരണം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു. വിജയകരമായ ഓരോ കയറ്റുമതിയും ദീർഘകാല തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ അടിത്തറയാകണം. രണ്ടായിരത്തി ഇരുപത്തൊമ്പതോടെ പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം മൂന്ന് ലക്ഷം കോടി രൂപയിലും പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി അമ്പതിനായിരം കോടി രൂപയിലും എത്തിക്കാനുള്ള സർക്കാരിന്റെ പ്രതിബദ്ധത അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ചു. ഈ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കാൻ ആഭ്യന്തര പ്രതിരോധ വ്യവസായം നിർമാണശേഷി വിപുലീകരിക്കണം. ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ആഗോള മത്സരശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും വേണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

സൈനിക ആവശ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഗവേഷണ സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പാക്കണം

ഗവേഷണത്തിലും വികസനത്തിലും സായുധസേനകൾക്ക് പ്രധാന പങ്കുണ്ടാകണമെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി പറഞ്ഞു. സേനകളുടെ പ്രവർത്തനാനുഭവവും യുദ്ധക്കളത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയും ഗവേഷണ മുൻഗണനകൾ നിശ്ചയിക്കാൻ വിലപ്പെട്ടതാണ്. പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ പ്രസക്തി വിലയിരുത്താനും ഇത് സഹായിക്കും. അതേസമയം, ഗവേഷണം ഉപയോക്താവിന്റെ അടിയന്തര ആവശ്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. നിലവിലെ പ്രവർത്തന ആവശ്യങ്ങളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാൽ ഇതിനകം തിരിച്ചറിഞ്ഞ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നതിൽ ഗവേഷണം പരിമിതപ്പെട്ടേക്കാം. ഇതുവരെ സങ്കൽപ്പിച്ചിട്ടില്ലാത്ത സാധ്യതകൾ അന്വേഷിക്കാൻ കഴിയാതെ വരും. നിലവിലുള്ള ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും പതിവിന് പുറത്തുള്ള ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരാനും ഉടൻ ഉപയോഗം വ്യക്തമാകാത്ത സാങ്കേതികവിദ്യകൾ കണ്ടെത്താനും ഗവേഷണത്തിന് സ്വാതന്ത്ര്യം വേണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

പ്രവർത്തന ആവശ്യങ്ങൾ ഗവേഷണത്തിന് ദിശ നൽകണം. അതോടൊപ്പം പുതിയ ആശയങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും ബൗദ്ധിക ഇടവും സംരക്ഷിക്കണം. ഇവയ്ക്കിടയിൽ ശരിയായ സന്തുലനം വേണമെന്ന് രാജ്നാഥ് സിങ് ആവശ്യപ്പെട്ടു. പരീക്ഷണങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. വിജയകരമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ പരീക്ഷണശാലകളിലും മാതൃകകളിലും ഒതുങ്ങാതെ ഉൽപ്പാദനത്തിലേക്കും സേനകളുടെ ഉപയോഗത്തിലേക്കും എത്തണം. നവീകരണത്തിന് പ്രോത്സാഹനം ലഭിക്കുകയും നിക്ഷേപം തുടർച്ചയായി ഉണ്ടാകുകയും വിജയകരമായ ആശയങ്ങൾ യഥാർഥ ശേഷികളായി മാറുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

സംയുക്ത വികസനത്തിനും നിർമാണത്തിനും ആഗോള പങ്കാളിത്തം

സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ശ്രമം ലോകത്തിൽനിന്ന് പിന്മാറലല്ലെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി പറഞ്ഞു. ആത്മവിശ്വാസവും സാങ്കേതികശേഷിയുമുള്ള ഇന്ത്യയ്ക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളികളുമായി കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി സഹകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ് ഇതിന്റെ അർഥം. വാങ്ങൽ, അനുമതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിർമാണം, സാങ്കേതികവിദ്യ കൈമാറ്റം എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച പരമ്പരാഗത പങ്കാളിത്തങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക ശേഷിക്ക് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഭാവിയിലെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ സംയുക്ത വികസനം, സംയുക്ത ഉൽപ്പാദനം, പങ്കിട്ട നവീകരണം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ കൂടുതൽ ഉയർന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ള സമീപനം വേണം. ഇത്തരം പങ്കാളിത്തങ്ങളിൽ രൂപകൽപ്പനയിലും വികസനത്തിലും ഇന്ത്യയ്ക്ക് അർഥവത്തായ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കണം. നിർണായക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ലഭ്യമാകണം. ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം ഉചിതമായി പങ്കിടണം. ആഗോള വിതരണശൃംഖലകളിൽ ഇന്ത്യൻ കമ്പനികൾക്ക് പങ്കെടുക്കാനുള്ള അവസരങ്ങളും വേണം. വലിയ ആഭ്യന്തര വിപണിയും വികസിക്കുന്ന വ്യാവസായിക അടിത്തറയും ശാസ്ത്ര, എൻജിനീയറിങ് മേഖലകളിലെ ശക്തമായ പ്രതിഭാസമ്പത്തും ഇന്ത്യൻ വ്യവസായവുമായി സഹകരിക്കാൻ അന്താരാഷ്ട്ര കമ്പനികൾക്ക് വലിയ അവസരങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. പ്രതിരോധ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കാൻ സായുധസേനകൾ, സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, വ്യവസായ മേഖല, അക്കാദമിക മേഖല, അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളികൾ എന്നിവരുടെ കൂട്ടായ പ്രതിബദ്ധതയും മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു. പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വാങ്ങുന്നതിനപ്പുറം അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാജ്യമായി ഇന്ത്യ മാറണം. ആഭ്യന്തര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി നിർമിക്കുന്നതിനൊപ്പം ആഗോള വിപണിയിൽ മത്സരിക്കണം. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനൊപ്പം ആഗോള പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഭാവി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും അർഥവത്തായ സംഭാവന നൽകണം. ഈ കാഴ്ചപ്പാട് യാഥാർഥ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ആശയങ്ങളും നടപ്പാക്കാവുന്ന ശുപാർശകളും സംവാദത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുമെന്ന ആത്മവിശ്വാസവും അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

സ്വാഗതപ്രസംഗത്തിൽ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഡയറക്ടർ ജനറൽ അംബാസഡർ സുജൻ ആർ. ചിനോയ്, പ്രതിരോധ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, തദ്ദേശീയ ശേഷികൾ, അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം, പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി എന്നിവയിലെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ പങ്കിടാനുള്ള വേദിയാണ് ഡൽഹി ഡിഫൻസ് ഡയലോഗെന്ന് പറഞ്ഞു. പ്രൊപ്പൽഷൻ സംവിധാനങ്ങളെയും പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയെയും കുറിച്ച് മുന്നൊരുക്കമായി നടത്തിയ രണ്ട് വട്ടമേശ ചർച്ചകളും ആദ്യ ആസിയാൻ–ഇന്ത്യ പ്രതിരോധ പഠനകേന്ദ്ര ഫോറവും സ്ഥാപനത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര ഇടപെടലുകൾ ശക്തിപ്പെടുത്തിയെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. സംയുക്ത പ്രതിരോധ സ്റ്റാഫ് മേധാവി എയർ മാർഷൽ തേജീന്ദർ സിങ്, അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറി ദീപ്തി മൊഹിൽ ചൗള, സർവീസിലുള്ളവരും വിരമിച്ചവരുമായ മറ്റ് മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ, വിദേശ വിശിഷ്ടാതിഥികൾ എന്നിവർ പങ്കെടുത്തു. നവംബർ മൂന്ന്, നാല് തീയതികളിലായി മനോഹർ പരീക്കർ പ്രതിരോധ പഠന വിശകലന സ്ഥാപനമാണ് ദ്വിദിന സംവാദം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽനിന്നും വിദേശത്തുനിന്നുമുള്ള നയരൂപകർത്താക്കൾ, സായുധസേനാ പ്രതിനിധികൾ, പ്രതിരോധ വ്യവസായം, അക്കാദമിക മേഖല, പഠനകേന്ദ്രങ്ങൾ, തന്ത്രവിദഗ്ധർ എന്നിവർ ഇന്ത്യയുടെ മാറുന്ന പ്രതിരോധ മുൻഗണനകളും അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണ സാധ്യതകളും ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. പ്രതിരോധ സജ്ജത ശക്തിപ്പെടുത്താനും തദ്ദേശീയ സാങ്കേതികശേഷി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിരോധ സഹകരണ അവസരങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കാനുമുള്ള നടപ്പാക്കാവുന്ന നയശുപാർശകൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയാണ് ചർച്ചകളുടെ ലക്ഷ്യം. സർക്കാർ, വ്യവസായം, യഥാർഥ ഉപകരണ നിർമാതാക്കൾ, സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടൽ വർധിപ്പിക്കാനും സംവാദം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലങ്ങൾ നയരൂപീകരണത്തിന് വിലപ്പെട്ട നിർദേശങ്ങൾ നൽകുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. സ്വയംപര്യാപ്തവും സാങ്കേതികമായി മുന്നേറിയതുമായ പ്രതിരോധ സംവിധാനം എന്ന ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ കാഴ്ചപ്പാട് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാനും ഇത് സഹായിക്കും.

.