പട്ന, 2026 ഒക്ടോബർ 15 –

നാല് മനുഷ്യർ വെടിയേറ്റു മരിച്ചു. മറ്റുചിലർക്ക് പരിക്കേറ്റു. 30 മുതൽ 40 വരെ ആയുധധാരികൾ നടത്തിയ ആക്രമണമെന്നാണ് പ്രോസിക്യൂഷൻ കേസ്. അന്വേഷണത്തിനൊടുവിൽ 24 പേർക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു. വിചാരണക്കോടതി 2023 ഏപ്രിൽ മൂന്നിന് 13 പേരെ കുറ്റക്കാരായി കണ്ടെത്തി ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ 2026 ഒക്ടോബർ 13ന് പട്ന ഹൈക്കോടതി ആ 13 പേരെയും വെറുതെവിട്ടു. സംഭവം നടന്നിട്ടില്ലെന്നല്ല കോടതി പറഞ്ഞത്; കൊലപാതകം നടന്നുവെന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടും, ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ 13 പേരാണ് അത് ചെയ്തതെന്ന് വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളിലൂടെ തെളിയിക്കാൻ പൊലീസിനും പ്രോസിക്യൂഷനും കഴിഞ്ഞില്ല എന്നതാണ് വിധിയുടെ കാതൽ.

ജഹാനാബാദ് കൂട്ടക്കൊല: രാത്രിയിലെ ആക്രമണം, നാലു മരണം

1996 സെപ്റ്റംബർ എട്ടിന് രാത്രി, അന്നത്തെ ജഹാനാബാദ് ജില്ലയിലെ കായൽ ഗ്രാമത്തിലെ ജലസേചന ജലസംഭരണിക്കു സമീപമുള്ള കുടിലിൽ കാവൽ നിന്നവർക്കുനേരെയാണ് ആക്രമണമുണ്ടായത്. മുപ്പതുമുതൽ നാൽപ്പതുവരെ ആയുധധാരികൾ രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയുടെ അംഗങ്ങളാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട് എത്തി വെടിയുതിർത്തുവെന്നാണ് കേസ്. മംഗർ സിങ്, ഭരത് സിങ്, റാം നിവാസ് സിങ്, നൗലേഷ് സിങ് എന്നിവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. പ്രമോദ് കുമാർ ഉൾപ്പെടെ ചിലർക്ക് വെടിയേറ്റു. ആദ്യം അജ്ഞാതരായ അക്രമികൾക്കെതിരെയാണ് കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. പിന്നീട് പൊലീസ് 24 പേർക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു. <Cite refs={[“turn975854view0″,”turn975854search2”]}/>

ഒന്നാമത്തെ വീഴ്ച: പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതിന്റെ അടിത്തറ തന്നെ ദുർബലം

കേസിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ചോദ്യം പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞത് എങ്ങനെയെന്നതായിരുന്നു. പരാതിക്കാരന്റെ ആദ്യ മൊഴിയിൽ പ്രതികളുടെ പേരുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ടോർച്ചിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ അക്രമികളെ കണ്ടെന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുമെന്നും പിന്നീട് പറഞ്ഞെങ്കിലും, തിരിച്ചറിയലിന് ആധാരമായിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്ന ബിന്ദാ യാദവിന്റെ മൊഴി വിചാരണയിൽ ഹാജരാക്കിയില്ല. ആ മൊഴി എങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയെന്നും വ്യക്തമായിരുന്നില്ല.

ഇതിലും ഗുരുതരമായ വീഴ്ചയുണ്ടായി. പ്രതികളിൽ ഒരാളെ ഒരു സാക്ഷി സംഭവം നടന്ന് എട്ടു വർഷത്തിനുശേഷം മാത്രമാണ് കോടതിയിൽ ആദ്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. അന്ന് പ്രതിയെ നേരത്തേ അറിയാമായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വസനീയമായ അടിത്തറയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ നടത്തേണ്ട തിരിച്ചറിയൽ പരേഡ് പൊലീസ് നടത്തിയില്ല. ഹൈക്കോടതി ഇതിനെ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ നിർണായക വീഴ്ചയായി വിലയിരുത്തി.

രണ്ടാമത്തെ വീഴ്ച: ടോർച്ചിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ കണ്ടെന്ന വാദം പോലും പരിശോധിച്ചില്ല

സാക്ഷികൾ പറഞ്ഞത് അക്രമികൾ കുടിലിനുള്ളിലേക്ക് ടോർച്ച് തെളിച്ചുവെന്നാണ്. എന്നാൽ മുഖത്തേക്ക് ശക്തമായി വെളിച്ചം പതിച്ചാൽ താൽക്കാലികമായി കാഴ്ച തടസ്സപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് നേരത്തേ പരിചയമില്ലാത്തവരെ അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ തിരിച്ചറിയുന്നത് എത്രത്തോളം വിശ്വസനീയമാണ് എന്ന ചോദ്യമുയർന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലിനെ ഉറപ്പിക്കുന്ന സ്വതന്ത്രവും വിശ്വസനീയവുമായ തെളിവുകളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

പ്രതികളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ സംശയമുണ്ടായിട്ടും പൊലീസ് ആ ദൗർബല്യം പരിഹരിച്ചില്ല. തിരിച്ചറിയൽ പരേഡ് നടത്തിയില്ല; കോടതിയിൽ പിന്നീട് നടത്തിയ തിരിച്ചറിയലിന് മതിയായ പിന്തുണയുമുണ്ടായില്ല. അതിനാൽ പ്രതികൾ തന്നെയാണ് അക്രമികൾ എന്ന നിഗമനത്തിലെത്താൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതി വിലയിരുത്തിയത്.

മൂന്നാമത്തെ വീഴ്ച: പ്രധാന തെളിവുകൾ എവിടെ?

കുറ്റകൃത്യം നടന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് രക്തം പുരണ്ട മണ്ണും വെടിയുണ്ടകളുടെ ഒഴിഞ്ഞ പുറംതോടുകളും ശേഖരിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഫോറൻസിക് തെളിവുകളുടെ അഭാവവും പോസ്റ്റ്മോർട്ടം രേഖകളുടെ തെളിവുമൂല്യം വിചാരണയിൽ ശരിയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാത്തതും കേസിനെ ദുർബലമാക്കി. കൊലപാതകത്തിന് ഉപയോഗിച്ച ആയുധങ്ങൾ, സംഭവസ്ഥലത്തെ ഭൗതിക തെളിവുകൾ, പ്രതികളെ സംഭവവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനകൾ എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ ഗുരുതരമായ കുറവുകളുണ്ടായിരുന്നു.

ഇത് ചെറിയ നടപടിക്രമപ്പിഴവല്ല. നാലു പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ, കുറ്റം നടന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് ലഭിക്കാവുന്ന തെളിവുകൾ കൃത്യമായി ശേഖരിക്കാതിരുന്നതും സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നതും കുറ്റവാളികളെ കണ്ടെത്തുന്നതിന് തടസ്സമായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള സാധ്യതകളെയാണ് ഇല്ലാതാക്കിയത്. കോടതി കുറ്റം തെളിയിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന നിലവാരത്തിലെത്താത്ത അന്വേഷണത്തിന്റെ വില ഒടുവിൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ് നൽകേണ്ടിവന്നത്.

നാലാമത്തെ വീഴ്ച: പ്രതികൾക്ക് ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങൾ പോലും ചോദിച്ചില്ല

ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ടത്തിലെ 313-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം, പ്രതികൾക്കെതിരായ പ്രധാന സാഹചര്യങ്ങൾ അവരോട് വിശദമായി ചോദിച്ച് വിശദീകരണത്തിന് അവസരം നൽകണം. എന്നാൽ ഈ കേസിൽ പ്രതികൾ കുടിലിൽ കയറിയെന്നും ടോർച്ച് തെളിച്ചെന്നും അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ സാക്ഷികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞെന്നും പറയുന്ന നിർണായക ആരോപണങ്ങൾ അവരോട് ശരിയായി ഉന്നയിച്ചില്ല. ആരോപിക്കപ്പെട്ട സംഘടനയുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും വേണ്ടവിധം ചോദിച്ചില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

അന്വേഷണത്തിലെ കുറവുകൾക്കൊപ്പം വിചാരണയുടെ ഈ നടപടിക്രമവീഴ്ചകളും പ്രോസിക്യൂഷൻ കേസിനെ ബാധിച്ചു. പ്രതികൾക്കെതിരായ ആരോപണങ്ങൾ നിയമപരമായി പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ട രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കാത്തത് കേസിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെ കൂടുതൽ ദുർബലമാക്കി.

കോടതി പറഞ്ഞത് വ്യക്തം: കുറ്റം നടന്നു; പക്ഷേ ഇവരാണ് ചെയ്തതെന്ന് തെളിയിച്ചില്ല

ഹൈക്കോടതി അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ സമീപനത്തെ കടുത്ത ഭാഷയിൽ വിമർശിച്ചു. ശരിയായതും നീതിയുക്തവുമായ അന്വേഷണം നടന്നില്ലെന്നും അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ നിസ്സംഗതയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഗുരുതരമായ അലംഭാവവും കേസിനെ പരാജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. സ്വന്തം മാർഗനിർദേശങ്ങളും അന്വേഷണ നടപടിക്രമങ്ങളും പാലിക്കാത്തതും വിമർശനവിധേയമായി.

എന്നാൽ കുറ്റം ഭീകരമാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം പ്രതികളെ ശിക്ഷിക്കാനാവില്ല. സംശയാതീതമായി കുറ്റം തെളിയിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം പ്രോസിക്യൂഷനാണ്. യഥാർഥ കുറ്റവാളികൾ രക്ഷപ്പെട്ടേക്കാമെങ്കിലും, വിശ്വസനീയമായ തെളിവില്ലാതെ നിരപരാധികളെ ശിക്ഷിക്കരുതെന്ന നിയമതത്വമാണ് കോടതി ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചത്.

ഇനി പൊലീസിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വവും പരിശോധിക്കണം

ഈ വിധിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം 13 പേരെ വെറുതെവിട്ടതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അന്വേഷണത്തിലെ വീഴ്ചകൾക്ക് ഉത്തരവാദികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ കണ്ടെത്താനും നടപടിയെടുക്കാനും കോടതി നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ബിഹാർ പൊലീസ് മേധാവി മൂന്ന് മുതിർന്ന പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരടങ്ങിയ സമിതി രൂപീകരിച്ച് അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ കേസ് കൈകാര്യം ചെയ്ത രീതി പരിശോധിക്കണം. സമിതിയുടെ റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മൂന്നു മാസത്തിനകം ഉചിതമായ ഭരണനടപടി സ്വീകരിക്കണം. അന്വേഷണം അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ പരാജയപ്പെടുന്ന കേസുകൾ സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് പരിശോധിക്കുകയും ഓരോ കേസിലെയും പരാജയത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും വേണം. മുതിർന്ന പൊലീസ്, പ്രോസിക്യൂഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ അടങ്ങുന്ന സമിതി ഇത്തരം വീഴ്ചകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പരിശീലന പരിപാടികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. അലക്ഷ്യമോ കുറ്റത്തിന് കാരണമായ വീഴ്ചയോ തെളിയിക്കപ്പെട്ടാൽ ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ വകുപ്പുതല നടപടി സ്വീകരിക്കാനും, ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അന്വേഷണച്ചുമതലയിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായോ സ്ഥിരമായോ മാറ്റിനിർത്താനും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

ഒരു കൂട്ടക്കൊലയുടെ കേസിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന വലിയ ചോദ്യം

നാലു മനുഷ്യർ കൊല്ലപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ കുറ്റവാളികളെ ശിക്ഷിക്കാനാവാത്തത് കോടതിയുടെ പരാജയമാണെന്ന് മാത്രം പറഞ്ഞ് അവസാനിപ്പിക്കാനാവില്ല. കോടതി തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്. തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തുകയും ശേഖരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും പ്രതികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. ആ അടിസ്ഥാനപ്രവർത്തനങ്ങൾ തന്നെ പരാജയപ്പെട്ടാൽ, കുറ്റകൃത്യം നടന്നുവെന്ന സത്യം മാത്രം ശിക്ഷയ്ക്ക് മതിയാകില്ല.

അതുകൊണ്ട് യഥാർഥ ഉത്തരവാദികളെ കണ്ടെത്തേണ്ടത് കുറ്റവാളികളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അന്വേഷണം എങ്ങനെ പരാജയപ്പെട്ടു, ഏത് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ഏത് വീഴ്ചയാണ് കേസിനെ തകർത്തത്, അത് അശ്രദ്ധയാണോ ഗുരുതരമായ ഉത്തരവാദിത്വലംഘനമാണോ എന്നതും കണ്ടെത്തണം. വീഴ്ച തെളിഞ്ഞാൽ നടപടി ഉണ്ടാകണം; ഇല്ലെങ്കിൽ അടുത്ത ഗുരുതര കുറ്റകൃത്യത്തിലും അതേ കഥ ആവർത്തിക്കാം. അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഫലപ്രദമായ നിയമപരവും ഭരണപരവുമായ സംവിധാനങ്ങൾ വേണമെന്ന ആവശ്യമാണ് ഈ കേസ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

Sources

• Patna High Court — Judgment in Criminal Appeal (DB) No. 545 of 2023 and connected appeals
• Bihar Police — Investigation review and administrative accountability
• Bihar Home Department — Review of acquittals and prosecution failures