2026 ഒക്ടോബർ 12 –

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താനുള്ള അധികാരം മാത്രമല്ല, ആ അധികാരം ഉപയോഗിക്കുന്നവരെ നിയമിക്കുന്ന രീതിയും നീക്കാനുള്ള നടപടിക്രമവും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെ നിർണയിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രപതിയുടെ നിയമനം, ഭരണഘടനയുടെ നിയന്ത്രണം

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിനെതിരെ നടപടി ആവശ്യപ്പെട്ട് പ്രതിപക്ഷവും വിവിധ സംഘടനകളും പ്രതിഷേധം ശക്തമാക്കുന്നതിനിടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ നിയമനരീതിയും സ്വതന്ത്രമായ പ്രവർത്തനവും വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന വ്യവസ്ഥകൾ ഭരണഘടനയുടെ 324-ാം അനുച്ഛേദത്തിലാണ്. രാഷ്ട്രപതിയാണ് മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെയും മറ്റ് കമ്മീഷണർമാരെയും നിയമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ നിയമനം പാർലമെന്റ് പാസാക്കിയ നിയമത്തിന് വിധേയമായിരിക്കണമെന്നാണ് ഭരണഘടന പറയുന്നത്.

ഒരാളിൽനിന്ന് മൂന്നംഗ സംവിധാനത്തിലേക്ക്

1950ൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ രൂപീകരിക്കുമ്പോൾ മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ മാത്രമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. 1989ൽ രണ്ട് കമ്മീഷണർമാരെക്കൂടി നിയമിച്ച് മൂന്നംഗ സംവിധാനമാക്കിയെങ്കിലും 1990ൽ വീണ്ടും ഒരംഗ സംവിധാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. 1993 ഒക്ടോബർ ഒന്നിന് രണ്ട് കമ്മീഷണർമാരെക്കൂടി നിയമിച്ചതോടെ മൂന്നംഗ സംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. അന്നുമുതൽ തീരുമാനങ്ങൾ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എടുക്കുന്ന രീതിയാണ് തുടരുന്നത്. അതായത് മുഖ്യ കമ്മീഷണർക്ക് മാത്രം എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളിലും അന്തിമവാക്കില്ല; മറ്റ് കമ്മീഷണർമാർക്കും തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ പങ്കുണ്ട്.

നിയമനരീതിയിൽ സുപ്രീംകോടതി ഇടപെട്ടത്

പാർലമെന്റ് നിയമനത്തിനുള്ള പ്രത്യേക നിയമം കൊണ്ടുവരുന്നതുവരെ പ്രധാനമന്ത്രി, ലോക്‌സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, സുപ്രീംകോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് എന്നിവരടങ്ങിയ സമിതി ശുപാർശ ചെയ്യണമെന്ന് 2023 മാർച്ചിൽ സുപ്രീംകോടതിയുടെ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. എന്നാൽ അതേ വർഷം പാർലമെന്റ് പുതിയ നിയമം പാസാക്കി. അതനുസരിച്ച് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ ശുപാർശ ചെയ്യുന്ന സമിതിയിൽ പ്രധാനമന്ത്രിയും ലോക്‌സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവും പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രിയും ഉൾപ്പെടും. ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ സമിതിയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയതാണ് പ്രധാന തർക്കം.

2026 സെപ്റ്റംബർ 23ന് ഈ നിയമത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്ത ഹർജികളിൽ സുപ്രീംകോടതിയിലെ രണ്ടംഗ ബെഞ്ചിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായമുണ്ടായി. വിഷയം ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് പരിഗണിക്കണമോ എന്ന കാര്യത്തിലായിരുന്നു ഭിന്നത.

കമ്മീഷണറെ നീക്കാൻ സംസ്ഥാന നിയമസഭയ്ക്ക് കഴിയുമോ?

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറെ നീക്കുന്നത് സാധാരണ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ മാറ്റുന്നതുപോലെയല്ല. ഭരണഘടനയുടെ 324(5), 124(4) അനുച്ഛേദങ്ങൾ പ്രകാരം സുപ്രീംകോടതി ജഡ്ജിയെ നീക്കുന്നതിന് സമാനമായ നടപടിക്രമം വേണം. തെളിയിക്കപ്പെട്ട മോശം പെരുമാറ്റമോ കഴിവില്ലായ്മയോ അടിസ്ഥാനമാക്കി പാർലമെന്റിന്റെ ഇരുസഭകളും പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പ്രമേയം പാസാക്കണം. തുടർന്ന് രാഷ്ട്രപതിയാണ് നീക്കാനുള്ള ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നത്.

ലോക്‌സഭയിൽ കുറഞ്ഞത് നൂറ് അംഗങ്ങളോ രാജ്യസഭയിൽ കുറഞ്ഞത് അമ്പത് അംഗങ്ങളോ ഒപ്പിട്ട പ്രമേയ നോട്ടീസ് നൽകണം. അത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ ജഡ്ജിമാരുടെ അന്വേഷണ നിയമപ്രകാരമുള്ള സമിതി ആരോപണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കും. കുറ്റം തെളിയുകയും ഇരുസഭകളും ആവശ്യമായ പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പ്രമേയം പാസാക്കുകയും ചെയ്താലേ നീക്കൽ നടപടിയിലേക്ക് കടക്കാനാകൂ. മറ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ നീക്കാൻ മുഖ്യ കമ്മീഷണറുടെ ശുപാർശ ആവശ്യമാണ്. സംസ്ഥാന നിയമസഭയ്ക്ക് മാത്രം മുഖ്യ കമ്മീഷണറെ പദവിയിൽനിന്ന് നീക്കാനാവില്ല.

ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ എന്താണ് വഴി?

ഗ്യാനേഷ് കുമാറിനെ നീക്കണമെന്ന ആവശ്യം പാർലമെന്റിലെ ഭരണഘടനാപരമായ നടപടിക്രമത്തിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകേണ്ടത്. സംസ്ഥാന നിയമസഭയുടെ പ്രമേയത്തിന് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുണ്ടെങ്കിലും അത് സ്വയം നീക്കൽ ഉത്തരവാകുന്നില്ല. അതേസമയം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരുടെ നിയമനരീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന കേസ് സുപ്രീംകോടതിയിൽ തുടരുന്നതിനാൽ നിയമന സമിതിയുടെ ഘടനയും കമ്മീഷന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സംബന്ധിച്ച ഭരണഘടനാ ചർച്ചയും നിർണായകമാണ്.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥ നിയമനങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാ പദവിയിലുള്ള കമ്മീഷണർമാരുടെ നിയമനത്തിനും വ്യത്യാസമുണ്ട്. കമ്മീഷനിലെ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ പോലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിയമനം കേന്ദ്ര സിവിൽ സർവീസ് നടപടിക്രമങ്ങൾക്കു കീഴിലാണ്. മുഖ്യ കമ്മീഷണറുടെയും മറ്റ് കമ്മീഷണർമാരുടെയും നിയമനത്തിന് ഭരണഘടനയും 2023ലെ പ്രത്യേക നിയമവുമാണ് ബാധകം.

Sources

1. Constitution of India – Articles 124(4) and 324
2. Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act, 2023
3. Supreme Court of India – Anoop Baranwal v. Union of India, 2023
4. The Judges (Inquiry) Act, 1968
5. Election Commission of India – Official information on the Commission’s composition and functions
6. Department of Personnel and Training – Central civil service appointment procedures