ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 10-

ലോക്സഭയിലോ നിയമസഭയിലോ ഒഴിവുവരുന്ന സീറ്റുകളിൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താതിരിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന് എപ്പോൾ അധികാരമുണ്ടാകുമെന്ന നിർണായക നിയമപ്രശ്നത്തിൽ സുപ്രീംകോടതി വിധി പറയാൻ മാറ്റി. ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമത്തിലെ 151 എ വകുപ്പ് എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കണമെന്ന വിഷയത്തിലാണ് തീരുമാനം വരാനിരിക്കുന്നത്. ജസ്റ്റിസുമാരായ വിക്രം നാഥ്, അഗസ്റ്റിൻ ജോർജ് മസീഹ്, സന്ദീപ് മേത്ത എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് വാദം കേട്ട് വിധി പറയാൻ മാറ്റിയത്. പുണെ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്ന ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ 2023 ഡിസംബർ 13ലെ ഉത്തരവിനെതിരെ കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സമർപ്പിച്ച ഹർജിയാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്. പുണെ സ്വദേശിയും വോട്ടറുമായ സുഘോഷ് ജോഷിയും മറ്റൊരാളുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ ഭാഗത്ത് മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ദാമ ശേഷാദ്രി നായിഡു ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികളുടെ ഭാഗത്ത് മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ റിതിൻ റായ് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരും ഹാജരായി. കേസിൽ അന്തിമ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ല.

ഒഴിവുവന്ന സീറ്റിൽ ആറുമാസത്തിനകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്നാണ് നിയമം

1951ലെ ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമത്തിലെ 151 എ വകുപ്പ് അനുസരിച്ച് പാർലമെന്റിലോ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലോ ഒരു സീറ്റ് ഒഴിവുവന്നാൽ ആറുമാസത്തിനകം ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണം. എന്നാൽ ഈ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ചില ഒഴിവാക്കലുകളുണ്ട്. ഒഴിവുവന്ന സീറ്റിലെ അംഗത്തിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി ഒരുവർഷത്തിൽ താഴെയാണെങ്കിൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്ന നിർബന്ധം ബാധകമല്ല.

കേന്ദ്രസർക്കാരുമായി കൂടിയാലോചിച്ച് ആറുമാസത്തിനകം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടെന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയാലും ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ ഇളവ് അനുവദിക്കാം. എന്നാൽ ഒരുവർഷത്തെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി ഏത് തീയതി മുതൽ കണക്കാക്കണമെന്നതാണ് ഇപ്പോൾ സുപ്രീംകോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുള്ള പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം.

പുണെ എംപിയുടെ മരണത്തിന് പിന്നാലെ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താത്തത് തർക്കമായി

പുണെ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചിരുന്ന ബിജെപി എംപി ഗിരീഷ് ബാപട്ട് 2023 മാർച്ച് 29ന് മരിച്ചതോടെയാണ് മണ്ഡലത്തിൽ ഒഴിവുണ്ടായത്. പതിനേഴാം ലോക്സഭയുടെ കാലാവധി 2024 ജൂൺ 16ന് അവസാനിക്കാനിരിക്കുകയായിരുന്നു. അതായത് സീറ്റ് ഒഴിവുവന്ന സമയത്ത് ലോക്സഭയുടെ കാലാവധി അവസാനിക്കാൻ പതിനാലുമാസത്തിലധികം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.

എന്നാൽ പുണെയിൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തേണ്ടതില്ലെന്ന നിലപാടാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സ്വീകരിച്ചത്. 2024ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകളും മറ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചുമതലകളും കാരണം ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടെന്നായിരുന്നു വിശദീകരണം. ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ വിജയിക്കുന്ന അംഗത്തിന് വളരെ കുറച്ചുകാലം മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന കാര്യവും കമ്മീഷൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഈ തീരുമാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്ത് പുണെ സ്വദേശിയായ സുഘോഷ് ജോഷി ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയായിരുന്നു. മണ്ഡലത്തിന് പാർലമെന്റിൽ പ്രാതിനിധ്യം ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഒഴിവുവന്ന തീയതിയാണ് നിർണായകമെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി

2023 ഡിസംബർ 13ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി പുണെ മണ്ഡലത്തിൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനോട് നിർദേശിച്ചു. സീറ്റ് ഒഴിവുവന്ന തീയതിയിൽ അംഗത്തിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി എത്രയാണെന്നതാണ് നിയമപ്രകാരം പരിശോധിക്കേണ്ടതെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

2023 മാർച്ച് 29ന് പുണെ മണ്ഡലത്തിൽ ഒഴിവുണ്ടായപ്പോൾ ലോക്സഭയുടെ കാലാവധി അവസാനിക്കാൻ ഒരുവർഷത്തിലധികം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ ഒരുവർഷത്തിൽ താഴെ കാലാവധി ശേഷിക്കുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒഴിവാക്കാമെന്ന വ്യവസ്ഥ ഇവിടെ ബാധകമല്ലെന്നായിരുന്നു ഹൈക്കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

സീറ്റ് ഒഴിവുവന്നതിനുശേഷം മാസങ്ങൾ കടന്നുപോകാൻ അനുവദിക്കുകയും പിന്നീട് ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി കുറഞ്ഞുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതി അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മറ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ തയ്യാറെടുപ്പുകളിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ തിരക്കിലാണെന്നത് മാത്രം ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താതിരിക്കാനുള്ള മതിയായ കാരണമല്ലെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി.

ആറുമാസത്തെ സമയപരിധിയും കണക്കിലെടുക്കണമെന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ

ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ നിയമവ്യാഖ്യാനത്തെയാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സുപ്രീംകോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്. ഒരു സീറ്റ് ഒഴിവുവന്നാൽ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ നിയമം ആറുമാസത്തെ സമയം അനുവദിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് കമ്മീഷന്റെ വാദം.

അതിനാൽ അംഗത്തിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി ഒരുവർഷത്തിൽ താഴെയാണോയെന്ന് തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ അനുവദിച്ചിരിക്കുന്ന ആറുമാസവും കണക്കിലെടുക്കണമെന്നാണ് കമ്മീഷന്റെ നിലപാട്. സീറ്റ് ഒഴിവുവന്നപ്പോൾ ഒരുവർഷത്തിലധികം കാലാവധി ശേഷിച്ചിരുന്നാലും ആറുമാസത്തെ സമയപരിധി പരിഗണിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരുവർഷത്തിൽ താഴെയാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിർബന്ധമാണോ എന്നതാണ് തർക്കം.

എന്നാൽ ഈ വ്യാഖ്യാനം അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് എതിർകക്ഷികളുടെ വാദം. മണ്ഡലത്തിന് ജനപ്രതിനിധിയുണ്ടാകാനുള്ള നിയമപരമായ അവകാശമാണ് പ്രധാനമെന്നും ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ കമ്മീഷൻ വ്യത്യസ്ത സമീപനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അവർ ആരോപിച്ചു.

ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് 2024 ജനുവരിയിൽ സുപ്രീംകോടതി സ്റ്റേ ചെയ്തു

ബോംബെ ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിനെതിരെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സമർപ്പിച്ച അപ്പീലിൽ 2024 ജനുവരിയിൽ സുപ്രീംകോടതി സ്റ്റേ അനുവദിച്ചിരുന്നു. ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമത്തിലെ 151 എ വകുപ്പിന്റെ വ്യാഖ്യാനം വിശദമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

ഇതിനിടെ പതിനേഴാം ലോക്സഭയുടെ കാലാവധി 2024 ജൂൺ 16ന് അവസാനിക്കുകയും പുതിയ ലോക്സഭ നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു. അതോടെ പുണെ മണ്ഡലത്തിൽ പഴയ ഒഴിവ് നികത്തുന്നതിനുള്ള ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്ന ആവശ്യം പ്രസക്തമല്ലാതായി.

എന്നാൽ ഭാവിയിൽ സമാന സാഹചര്യങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ സ്വീകരിക്കേണ്ട നിയമപരമായ സമീപനം വ്യക്തമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് പുണെ മണ്ഡലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കത്തിന് പ്രായോഗിക പ്രസക്തി അവസാനിച്ചിട്ടും നിയമവ്യാഖ്യാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരിശോധന സുപ്രീംകോടതി തുടരുന്നത്.

ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സമയപരിധിയിൽ സുപ്രീംകോടതിയുടെ അന്തിമ തീരുമാനം കാത്ത് കക്ഷികൾ

ജസ്റ്റിസുമാരായ വിക്രം നാഥ്, അഗസ്റ്റിൻ ജോർജ് മസീഹ്, സന്ദീപ് മേത്ത എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് കക്ഷികളുടെ വാദങ്ങൾ കേട്ടശേഷമാണ് വിധി പറയാൻ മാറ്റിയത്. ഒരുവർഷത്തെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി സീറ്റ് ഒഴിവുവന്ന തീയതി മുതൽ കണക്കാക്കണമോ, അതോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ അനുവദിച്ച ആറുമാസത്തെ കാലയളവും പരിഗണിക്കണമോ എന്ന വിഷയത്തിലാണ് കോടതി തീരുമാനമെടുക്കേണ്ടത്.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ അപ്പീൽ അനുവദിക്കുമോ, ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ നിയമവ്യാഖ്യാനം ശരിവയ്ക്കുമോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇതുവരെ തീരുമാനമായിട്ടില്ല. അന്തിമ വിധി പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന തീയതിയും റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

രാജ്യത്തെ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾക്ക് പൊതുവായ നിയമമാനദണ്ഡം വ്യക്തമാകാൻ സാധ്യത

പാർലമെന്റിലെയും സംസ്ഥാന നിയമസഭകളിലെയും ഒഴിവുകൾ നികത്തുന്നതിന് ഒരേ നിയമവ്യവസ്ഥയാണ് ബാധകമാകുന്നത്. അതിനാൽ 151 എ വകുപ്പിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ സുപ്രീംകോടതി പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന അന്തിമ വിധി രാജ്യവ്യാപകമായി സമാന തർക്കങ്ങളിൽ പ്രസക്തമാകും.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ ഭരണപരമായ അധികാരങ്ങളും മണ്ഡലങ്ങൾക്ക് ജനപ്രാതിനിധ്യം ലഭിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും തമ്മിലുള്ള നിയമപരമായ ബന്ധമാണ് കേസിൽ ഉയരുന്നത്. ആറുമാസത്തിനകം ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്ന പൊതുനിയമവും അതിനുള്ള ഒഴിവാക്കലുകളും എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ അന്തിമ വിധി കൂടുതൽ വ്യക്തത നൽകും. എന്നാൽ ഏത് വ്യാഖ്യാനമാണ് സുപ്രീംകോടതി അംഗീകരിക്കുകയെന്ന് വിധി വരുന്നതിന് മുമ്പ് നിഗമനത്തിലെത്താനാവില്ല.