ലഖ്‌നൗ, 2026 ഒക്ടോബർ 9-

സർക്കാരിനുവേണ്ടി കോടതികളിൽ ഹാജരാകുന്ന അഭിഭാഷകരെ നിയമിക്കുമ്പോൾ യോഗ്യതയും പ്രവർത്തനപരിചയവും സത്യസന്ധതയും പ്രധാന മാനദണ്ഡങ്ങളാക്കണമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരെ നിയമിക്കരുതെന്നും വനിതാ അഭിഭാഷകർക്ക് മതിയായ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ 5ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ രാജേഷ് സിങ് ചൗഹാൻ, രാജീവ് ഭാരതി എന്നിവരടങ്ങിയ ലഖ്‌നൗ ബെഞ്ചാണ് എട്ട് പ്രധാന മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചത്. മഹേന്ദ്ര സിങ് പവാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ നൽകിയ മൂന്ന് ഹർജികളിലാണ് വിധി. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതരുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരിൽ ഒരാൾക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ ചന്ദ്രഭൂഷൺ പാണ്ഡെയും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ച് അഭിഭാഷകരായ തൃപ്തി, അരുന്ധതി ഠാക്കൂർ, അസിം കുമാർ സിങ് എന്നിവരും ഹാജരായി. നിലവിലുള്ള നിയമനങ്ങൾ റദ്ദാക്കാതെയാണ് ഭാവിയിലെ നിയമനങ്ങൾക്ക് പുതിയ നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയത്.

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനത്തിൽ സുതാര്യതയില്ലെന്ന് പരാതി

ഉത്തർപ്രദേശിൽ സർക്കാർ അഭിഭാഷകരെ നിയമിക്കുന്ന രീതിക്കെതിരെയാണ് ഹൈക്കോടതിയിൽ ഹർജികൾ എത്തിയത്.

2017ൽ സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനപ്പട്ടിക പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. ഈ പട്ടിക ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് 2017 ഒക്ടോബർ 23ന് പുതുക്കിയ പട്ടികയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

എന്നാൽ നിയമനത്തിന് മുമ്പ് പൊതുവിജ്ഞാപനം നൽകിയില്ലെന്നും ഉദ്യോഗാർഥികളുടെ യോഗ്യത ശരിയായി പരിശോധിച്ചില്ലെന്നും ഹർജിക്കാർ ആരോപിച്ചു.

2022ൽ സമാനമായ പരാതികളുമായി മറ്റൊരു പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയും സമർപ്പിച്ചു.

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനത്തിന് വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങളും സുതാര്യമായ നടപടിക്രമങ്ങളും കൊണ്ടുവരണമെന്നായിരുന്നു ഹർജിക്കാരുടെ പ്രധാന ആവശ്യം.

എത്ര അഭിഭാഷകർ വേണമെന്ന് ആദ്യം പരിശോധിക്കണം

സർക്കാരിനുവേണ്ടി കോടതികളിൽ എത്ര കേസുകളുണ്ടെന്നും അവ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ എത്ര അഭിഭാഷകർ ആവശ്യമാണെന്നും ആദ്യം വിലയിരുത്തണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു.

കേസുകളുടെ എണ്ണം, ജോലിഭാരം, ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം നിയമനം.

ആവശ്യകത പരിശോധിക്കാതെ കൂടുതൽ അഭിഭാഷകരെ നിയമിക്കുന്നത് പൊതുഖജനാവിന് അനാവശ്യ ചെലവുണ്ടാക്കുമെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

എത്ര അഭിഭാഷകരെ നിയമിക്കണമെന്നത് സർക്കാരിന്റെ അധികാരപരിധിയിലുള്ള കാര്യമാണ്. എന്നാൽ ആ തീരുമാനം യുക്തിസഹമായ വിലയിരുത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

യോഗ്യതയുള്ളവർക്ക് മാത്രമേ നിയമനം നൽകാവൂ

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനത്തിന് വ്യക്തമായ യോഗ്യതാമാനദണ്ഡങ്ങൾ തയ്യാറാക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു.

അഭിഭാഷകവൃത്തിയിലെ പരിചയം, നിയമപരമായ കഴിവ്, സത്യസന്ധത, പെരുമാറ്റം, പദവിക്ക് അനുയോജ്യത എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികൾ സുതാര്യമായിരിക്കണം. നിയമം അനുവദിക്കുന്ന പരിധിയിൽ നിയമനമാനദണ്ഡങ്ങളും വിലയിരുത്തലിന്റെ വിവരങ്ങളും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കണം.

വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങളോ മറ്റ് പരിഗണനകളോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല, കഴിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നിയമനം നടന്നതെന്ന് സർക്കാരിന് വ്യക്തമാക്കാൻ കഴിയണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരെ നിയമിക്കരുത്

സർക്കാരിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന അഭിഭാഷകരുടെ ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലം പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഗുരുതര ക്രിമിനൽ കേസുകൾ നേരിടുന്നവരുടെ യോഗ്യതയും സത്യസന്ധതയും പരിശോധിക്കുന്നതിന് നിലവിലുള്ള സംവിധാനത്തിൽ മതിയായ വ്യവസ്ഥകളില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

സർക്കാർ അഭിഭാഷകർ നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നവരാണ്. അതിനാൽ അവരുടെ പെരുമാറ്റവും വിശ്വാസ്യതയും ഉയർന്ന നിലവാരത്തിലുള്ളതായിരിക്കണം.

ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമോ അനുചിതമായ പെരുമാറ്റമോ ഉള്ളവരെ സർക്കാർ അഭിഭാഷകരായി നിയമിക്കരുതെന്നാണ് കോടതിയുടെ നിർദേശം.

വനിതാ അഭിഭാഷകർക്ക് മതിയായ അവസരം നൽകണം

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനത്തിൽ വനിതകൾക്ക് മതിയായ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കണമെന്നും ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു.

യോഗ്യരായ വനിതാ അഭിഭാഷകരുടെ ലഭ്യത പരിഗണിച്ചായിരിക്കണം നിയമനം.

എന്നാൽ വനിതകൾക്കായി നിശ്ചിത ശതമാനം സംവരണം ഏർപ്പെടുത്തണമെന്ന് കോടതി ഉത്തരവിട്ടിട്ടില്ല.

നിയമനത്തിൽ വനിതകളുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ സർക്കാർ ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം.

സർക്കാർ അഭിഭാഷകർക്കെതിരെ കേസെടുത്താൽ അറിയിക്കണം

സർക്കാർ അഭിഭാഷകർക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയോ ക്രിമിനൽ കേസ് ആരംഭിക്കുകയോ ചെയ്താൽ വിവരം ഉടൻ സംസ്ഥാന അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലിന് കൈമാറണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു.

കേസിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ ഇതിലൂടെ കഴിയും.

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ ജോലിഭാരം വിലയിരുത്തുന്ന സംവിധാനവും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കണം.

നിലവിൽ ക്രിമിനൽ കേസുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജോലിഭാരം പരിശോധിക്കുന്ന സംവിധാനം എല്ലാ വിഭാഗം കേസുകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സർക്കാരിനെതിരെ ഹാജരാകാൻ മുൻകൂർ അനുമതി വേണം

സർക്കാർ അഭിഭാഷകർ സർക്കാരിനെതിരായ കേസുകളിൽ ഹാജരാകുന്നതിന് മുമ്പ് ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരിയുടെ തടസ്സമില്ലെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം വാങ്ങണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു.

ഈ സാക്ഷ്യപത്രം വക്കാലത്തിനൊപ്പം സമർപ്പിക്കണം.

എന്നാൽ ബ്രീഫ് ഹോൾഡർമാർക്ക് ഈ നിർദേശം അതേ രീതിയിൽ ബാധകമല്ലെന്നും നിലവിലുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സർക്കാരിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന അഭിഭാഷകർക്ക് താൽപര്യസംഘർഷം ഉണ്ടാകുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാണ് ഈ നിയന്ത്രണം.

ബാർ അസോസിയേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാമോ?

സർക്കാർ അഭിഭാഷകർക്ക് ബാർ അസോസിയേഷൻ, ബാർ കൗൺസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മത്സരിക്കാനോ പങ്കെടുക്കാനോ കഴിയുമോയെന്ന കാര്യത്തിലും ഹൈക്കോടതി ഇടപെട്ടു.

ഇക്കാര്യത്തിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാർ വിശദമായ പരിശോധന നടത്തണമെന്ന് നിർദേശിച്ചു.

ബാർ അസോസിയേഷനുകൾ, ബാർ കൗൺസിൽ, സർക്കാർ അഭിഭാഷകർ തുടങ്ങിയ ബന്ധപ്പെട്ടവരുമായി കൂടിയാലോചിച്ചശേഷം തീരുമാനമെടുക്കണം.

ആവശ്യമെങ്കിൽ പ്രത്യേക മാർഗനിർദേശങ്ങളും പുറപ്പെടുവിക്കാം.

എന്നാൽ സർക്കാർ അഭിഭാഷകർ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നത് കോടതി നേരിട്ട് നിരോധിച്ചിട്ടില്ല.

പഴയ നിയമനങ്ങൾ റദ്ദാക്കില്ല; പുതിയ നിയമനങ്ങൾക്ക് മാർഗനിർദേശങ്ങൾ

2026 ഒക്ടോബർ 5ലെ വിധിയിലൂടെ സർക്കാർ അഭിഭാഷകരുടെ നിയമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന് ഹർജികളും അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി തീർപ്പാക്കി.

നിലവിൽ നിയമിക്കപ്പെട്ട അഭിഭാഷകരെ പുറത്താക്കണമെന്നോ മുൻകാല നിയമനപ്പട്ടികകൾ റദ്ദാക്കണമെന്നോ കോടതി ഉത്തരവിട്ടിട്ടില്ല.

എന്നാൽ ഭാവിയിൽ നിയമനം നടത്തുമ്പോൾ എട്ട് മാർഗനിർദേശങ്ങളും കർശനമായി പാലിക്കണമെന്ന് ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരിനോട് നിർദേശിച്ചു.

സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ അജയ് കുമാർ മിശ്രയും അഡീഷണൽ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽമാരായ ഡി.വി. സിങ്, കുൽദീപ് പതി ത്രിപാഠി എന്നിവരും മറ്റ് സർക്കാർ അഭിഭാഷകരും ഹാജരായി.

സർക്കാർ അഭിഭാഷക നിയമനത്തിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യത

സർക്കാർ അഭിഭാഷകരെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അധികാരം സർക്കാരിനുണ്ടെങ്കിലും നിയമനങ്ങൾ യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഭാവി നിയമനങ്ങളിൽ ഉദ്യോഗാർഥികളുടെ കഴിവും പ്രവർത്തനപരിചയവും ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലവും പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും.

വനിതാ അഭിഭാഷകർക്ക് മതിയായ അവസരം നൽകണമെന്ന നിർദേശവും നിയമനനടപടികളിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.

സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികളിലെ യോഗ്യതാധിഷ്ഠിത നിയമനതത്വങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. എന്നാൽ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഒരേ നിയമനരീതി നിർബന്ധമാക്കുന്ന ഉത്തരവല്ല ഇത്.

സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിലെ സുതാര്യതയും പൊതുപണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വപൂർവമായ വിനിയോഗവും ഉറപ്പാക്കുന്നതാണ് വിധിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.