4 ഒക്ടോബർ 2026

ലോക ബഹിരാകാശ വാരം മനുഷ്യനോട് പറയുന്നത് എന്താണ്?

രാത്രിയിൽ മുറ്റത്തുനിന്ന് ആകാശത്തേക്ക് നോക്കുന്ന ഒരു കുട്ടി ചോദിക്കുന്നു: “ആ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കപ്പുറം എന്തായിരിക്കും?” മനുഷ്യന്റെ ബഹിരാകാശയാത്രയുടെ തുടക്കവും ഇത്തരം കൗതുകത്തിലാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് ബഹിരാകാശം നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽനിന്ന് അകലെയുള്ള അത്ഭുതലോകം മാത്രമല്ല. ഫോണിൽ വഴി കണ്ടെത്തുമ്പോഴും ചുഴലിക്കാറ്റിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് ലഭിക്കുമ്പോഴും ഉപഗ്രഹങ്ങൾ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. ആകാശത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നത് ഭൂമിയിലെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താനുമാണെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്ന അവസരമാണ് ലോക ബഹിരാകാശ വാരം.

എല്ലാ വർഷവും ഒക്ടോബർ 4 മുതൽ 10 വരെയാണ് ഈ വാരാചരണം. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പൊതുസഭ 1999 ഡിസംബർ 6-ന് 54/68 നമ്പർ പ്രമേയത്തിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ച ഇത് ലോകമെങ്ങും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ശാസ്ത്രകേന്ദ്രങ്ങളിലും പൊതുവേദികളിലുമായി നടക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ബഹിരാകാശകാര്യ ഓഫിസായ UNOOSA, World Space Week Association എന്നിവയുടെ ഏകോപനത്തിൽ പ്രഭാഷണങ്ങളും പ്രദർശനങ്ങളും പഠനപ്രവർത്തനങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രം നൽകുന്ന സംഭാവനകൾ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കുകയാണ് അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം.

ചന്ദ്രനിലേക്കുള്ള യാത്രയുടെ ഓർമയിൽ തുടങ്ങിയ ആഘോഷം

ഈ വാരാചരണത്തിന് പിന്നിൽ ഒരാളുടെ മാത്രം പ്രവർത്തനമല്ല. ശാസ്ത്രതൽപരരുടെയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെയും സംഘടനകളുടെയും കൂട്ടായ പരിശ്രമമുണ്ട്. അതിന്റെ ആദ്യകാല വേരുകളിലൊന്ന് അമേരിക്കയിലെ ഹൂസ്റ്റണിൽ നടന്ന ചെറിയൊരു ആഘോഷമാണ്.

1980 ജൂലൈയിൽ മനുഷ്യൻ ചന്ദ്രനിലിറങ്ങിയതിന്റെ ഓർമ പുതുക്കാൻ അവിടെ “Spaceweek” സംഘടിപ്പിച്ചു. എർണി ഹിൽജെ, ട്രോയ് വെൽച്ച്, ഡേവിഡ് കോച്ച്, ഡെന്നിസ് സ്റ്റോൺ എന്നിവർ ആദ്യ ആഘോഷത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. 1981-ൽ അത് അമേരിക്കൻ ദേശീയ പരിപാടിയായി വളർന്നു. പിന്നീട് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ വ്യാപിച്ച ഈ സംരംഭത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക ഘട്ടമായിരുന്നു 1999-ലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ പ്രഖ്യാപനം. അതിനാൽ ആദ്യകാല ആഘോഷത്തിന്റെ തുടക്കവും ഔദ്യോഗിക ലോകവാരത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനവും രണ്ടു വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്.

ഈ വർഷം റോക്കറ്റ് വിപ്ലവത്തെ അടുത്തറിയാം

2026 ഒക്ടോബർ 4 മുതൽ 10 വരെ നടക്കുന്ന ലോക ബഹിരാകാശ വാരത്തിന്റെ പ്രമേയം “Rocket Revolution” — റോക്കറ്റ് വിപ്ലവം — എന്നാണ്. വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന റോക്കറ്റുകൾ, ചെറിയ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ വിക്ഷേപിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ, സ്വകാര്യ കമ്പനികളുടെയും സർവകലാശാലകളുടെയും പുതിയ സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവ ബഹിരാകാശപ്രവേശനത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു എന്നതാണ് ഈ വർഷത്തെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം. വിക്ഷേപണച്ചെലവ് കുറയുമ്പോൾ കൂടുതൽ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും രാജ്യങ്ങൾക്കും ബഹിരാകാശത്തിന്റെ പ്രയോജനങ്ങൾ ലഭ്യമാകുമെന്ന ആശയവും ഇതിലുണ്ട്.

ലോകതലത്തിൽ എങ്ങനെയാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്? ശാസ്ത്രപ്രഭാഷണങ്ങൾ, വെബിനാറുകൾ, വിദ്യാർഥികളുടെ റോക്കറ്റ് രൂപകൽപ്പനാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, സിമുലേഷനുകൾ, ബഹിരാകാശയാത്രയുടെ ചരിത്രാവലോകനങ്ങൾ, ഭാവിയിലെ വിക്ഷേപണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദങ്ങൾ എന്നിവ നടത്താൻ സംഘാടകരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഒരേ പരിപാടിയല്ല; ഓരോ സമൂഹത്തിനും അനുയോജ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാം. ഇവ ഔദ്യോഗിക ലോക ബഹിരാകാശ വാര കലണ്ടറിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനും കഴിയും.

കേരളത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരിപാടികൾ ഇവയാണ്:

• സ്കൂളുകളിൽ ശാസ്ത്രപ്രഭാഷണങ്ങൾ: VSSC, LPSC, IISU, IIST എന്നിവയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വിദ്യാർഥികൾക്കായി ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രഭാഷണങ്ങൾ. സ്കൂളുകളുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ ഒക്ടോബർ 6 വരെ.
• “Your SPACE” വിദ്യാർഥി പരിപാടി: ഔദ്യോഗിക പോർട്ടലിൽ അവസാന തീയതി ഒക്ടോബർ 10 എന്ന് നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
• പൊതുജന പരിപാടി: ഒക്ടോബർ 10, ശനിയാഴ്ച, തിരുവനന്തപുരം കേരള സംസ്ഥാന ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക മ്യൂസിയത്തിൽ നടക്കും. മ്യൂസിയവുമായി സഹകരിച്ച് മേൽപ്പറഞ്ഞ നാല് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്.

“റോക്കറ്റ് പറന്നുയരുന്ന കാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറം, അതിനു പിന്നിലെ ശാസ്ത്രവും കൂടുതൽ ആളുകൾക്ക് ബഹിരാകാശത്തെത്താൻ വഴിയൊരുക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളും ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണ് ഇത്തവണത്തെ വാരാഘോഷം.”

ഒക്ടോബറിലെ ഈ ഏഴുദിവസങ്ങൾക്ക് ഒരു കഥയുണ്ട്

ചന്ദ്രയാത്രയുടെ ഓർമയിൽ തുടങ്ങിയ ആഘോഷം എന്തുകൊണ്ട് ഒക്ടോബറിലായി? തിരഞ്ഞെടുത്ത തീയതികൾ മനുഷ്യന്റെ ബഹിരാകാശചരിത്രത്തിലെ രണ്ടു വഴിത്തിരിവുകളാണ്.

1957 ഒക്ടോബർ 4-ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ലോകത്തിലെ ആദ്യ മനുഷ്യനിർമിത ഉപഗ്രഹമായ സ്പുട്നിക് 1 വിക്ഷേപിച്ചു. ഭൂമിയെ ചുറ്റുന്ന മനുഷ്യനിർമിത വസ്തു യാഥാർഥ്യമായതോടെ ബഹിരാകാശാന്വേഷണത്തിന് പുതിയ വാതിൽ തുറന്നു.

പത്തുവർഷത്തിനുശേഷം, 1967 ഒക്ടോബർ 10-ന്, Outer Space Treaty പ്രാബല്യത്തിലായി. രാജ്യങ്ങളുടെ ബഹിരാകാശപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനതത്ത്വങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്ന ഉടമ്പടിയാണിത്. ഇങ്ങനെ ഒരു തീയതി സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റത്തെയും മറ്റൊന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര ഉത്തരവാദിത്വത്തെയും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. അവയ്ക്കിടയിലെ ദിവസങ്ങൾ ലോക ബഹിരാകാശ വാരമായി മാറി.

റോക്കറ്റിന്റെ ഉയരത്തേക്കാൾ മനുഷ്യന്റെ പ്രയോജനം

റോക്കറ്റ് എത്ര ഉയരത്തിൽ പറന്നു എന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ആഘോഷമല്ല ഇത്. ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിന്റെ പ്രയോജനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും അതിനെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനുമുള്ള അവസരമാണ്.

കുട്ടികളിൽ ശാസ്ത്രകൗതുകം വളർത്തുക, ശാസ്ത്രം–സാങ്കേതികവിദ്യ–എൻജിനീയറിങ്–ഗണിതം എന്നീ മേഖലകളിലേക്ക് യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കുക, പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ബഹിരാകാശത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് നൽകുക, അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക എന്നിവയും ലക്ഷ്യങ്ങളാണ്. ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ നേട്ടങ്ങൾ സമൂഹവുമായി പങ്കുവെക്കാനുള്ള വേദിയുമാണിത്.

പുരാതന മനുഷ്യനും ആകാശത്തെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു

ഇന്നത്തെ ലോക ബഹിരാകാശ വാരത്തിന് പുരാതനകാലത്ത് നേരിട്ടൊരു സമാനരൂപമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആകാശത്തിലെ ചലനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആഘോഷങ്ങളും ചടങ്ങുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

മധ്യഅമേരിക്കയിലെ പുരാതന മായ ജനത സൂര്യന്റെയും മറ്റു ആകാശഗോളങ്ങളുടെയും ചക്രങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ച് കലണ്ടറുകൾ വികസിപ്പിച്ചു. സൂര്യന്റെ പ്രത്യേക സ്ഥാനങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട കാലങ്ങളിൽ ചടങ്ങുകളും ആഘോഷങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നു. ആകാശനിരീക്ഷണം കൃഷിസമയം നിശ്ചയിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിച്ചു. ഇന്നും മായ സമൂഹങ്ങളിൽ ഈ അറിവിന്റെ തുടർച്ച കാണാം.

അത്തരം ചടങ്ങുകൾ മതം, കൃഷി, കാലഗണന എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. അവയെ ലോക ബഹിരാകാശ വാരത്തിന്റെ തുടക്കമായി പറയാനാവില്ല. എങ്കിലും ആകാശത്തെ നോക്കി സ്വന്തം ജീവിതം മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ ദീർഘകാല കൗതുകം അവയിൽ തെളിയുന്നു.

“ആകാശത്തെ ആഘോഷിച്ചത് മായ ജനത മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യയിലെ പൊങ്കലും മകരസംക്രാന്തിയും ഛഠ് പൂജയും വിഷുവും, പെറുവിലെ ഇന്തി റൈമിയും സൂര്യനും ഭൂമിയിലെ ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മനുഷ്യൻ പണ്ടുമുതലേ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്നു. അവയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ വിശ്വാസവും കൃഷിയും കാലഗണനയുമായിരുന്നു; ഇന്നത്തെ ബഹിരാകാശ വാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ശാസ്ത്രബോധവും മനുഷ്യനന്മയുമാണ്.”

പെറുവിലെ ഇൻക ജനതയുടെ ഇന്തി റൈമി സൂര്യനെ ആദരിക്കുന്ന ആഘോഷമായിരുന്നു. ദക്ഷിണാർധഗോളത്തിലെ ശീതകാല അയനാന്തകാലത്തോടും കാർഷികചക്രത്തോടും ഇതിന് ബന്ധമുണ്ട്. ഇന്ന് കുസ്കോയിൽ നടക്കുന്നത് പഴയ ആഘോഷത്തിന്റെ പുനരാവിഷ്കാരമാണ്.

ബ്രിട്ടനിലെ സ്റ്റോൺഹെഞ്ച് വേനൽക്കാല അയനാന്തത്തിലെ സൂര്യോദയത്തിനും ശീതകാല അയനാന്തത്തിലെ സൂര്യാസ്തമയത്തിനും അനുസൃതമായ വിന്യാസമുള്ള പ്രാചീന സ്മാരകമാണ്. സൂര്യചക്രങ്ങൾക്ക് അന്നത്തെ സമൂഹം നൽകിയ പ്രാധാന്യത്തിന്റെ തെളിവാണിത്. അവിടെ നടന്ന എല്ലാ ചടങ്ങുകളുടെയും വിശദാംശങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല.

ഇന്ത്യയിലും ആകാശവുമായി ബന്ധമുള്ള ആഘോഷങ്ങൾ

മകരസംക്രാന്തി: പരമ്പരാഗത കാലഗണനയിൽ സൂര്യൻ മകരരാശിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിനോടാണ് ഈ ആഘോഷം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ജനുവരിയിൽ ആചരിക്കുന്ന ഇത് സൂര്യചലനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഇന്ത്യൻ ആഘോഷത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. മകരസംക്രാന്തിയും ഡിസംബറിലെ ശീതകാല അയനാന്തവും ഇന്ന് ഒരേ ദിവസമല്ല.

തമിഴ്നാട്ടിലെ പൊങ്കൽ: വിളവെടുപ്പിനും പ്രകൃതിയോടുള്ള നന്ദിപ്രകടനത്തിനുമുള്ള ആഘോഷമാണ്. രണ്ടാം ദിവസമായ സൂര്യപ്പൊങ്കൽ സൂര്യനാണ് സമർപ്പിക്കുന്നത്. കൃഷിയുടെയും ഭക്ഷണത്തിന്റെയും നിലനിൽപ്പിൽ സൂര്യന്റെ പങ്ക് ഈ ആഘോഷം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ബിഹാറിലെയും കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശിലെയും ഛഠ് പൂജ: ജലാശയങ്ങൾക്കരികിൽനിന്ന് അസ്തമിക്കുന്ന സൂര്യനും അടുത്ത ദിവസം ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനും അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യാരാധനയുടെ ശക്തമായ പാരമ്പര്യമാണിത്. എന്നാൽ ആചരണത്തിന്റെ കൃത്യമായ ആരംഭവർഷമോ ഇന്നത്തെ ചടങ്ങുകൾ അതേ രൂപത്തിൽ എത്രകാലം മുമ്പുണ്ടായിരുന്നു എന്നതോ ഉറപ്പിച്ച് പറയാൻ കഴിയില്ല.

കേരളത്തിലെ വിഷു: പരമ്പരാഗത സൗരകാലഗണനയിൽ സൂര്യന്റെ മേടരാശിപ്രവേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആഘോഷമാണ്. വിഷുക്കണിയിലെ കാർഷികവിഭവങ്ങളും സമൃദ്ധിയുടെ പ്രതീകങ്ങളും പ്രകൃതിയും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണിക്കുന്നു. വിഷു മാർച്ചിലെ പകലും രാത്രിയും ഏകദേശം തുല്യമാകുന്ന വസന്തവിഷുവദിനമല്ല.

• United Nations — World Space Week
• World Space Week New Zealand — History and Background
• World Space Week Association — Annual Report 2023
• World Space Week Association — Teacher Activity Guide
• British Interplanetary Society — World Space Week
• VSSC — World Space Week 2026
• Smithsonian — The Maya and the Sun
• Smithsonian — Connecting Earth and Sky