ഒരു ആഭരണം സ്വന്തമായാൽ ജീവിതം കൂടുതൽ സുന്ദരമാകുമെന്നാണ് നമ്മൾ കരുതുക. അതും ലോകം കൊതിക്കുന്ന, രാജാക്കന്മാരുടെയും കോടീശ്വരന്മാരുടെയും കൈകളിലൂടെ കടന്നുവന്ന അപൂർവ വജ്രമാണെങ്കിലോ? സമ്പത്തിന്റെയും ഭാഗ്യത്തിന്റെയും അടയാളമായി അതിനെ കാണാൻ എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ഹോപ്പ് ഡയമണ്ടിന്റെ കഥ കേൾക്കുമ്പോൾ ആ ധാരണ ഒന്നു മാറും.

പേര് ഹോപ്പ്. ഇംഗ്ലീഷിൽ പ്രതീക്ഷ എന്നാണ് അർഥം. പക്ഷേ ഈ നീലവജ്രത്തിനൊപ്പം പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന കഥകളിൽ പ്രതീക്ഷയെക്കാൾ കൂടുതൽ കണ്ണീരുണ്ട്. രാജകുടുംബത്തിന്റെ പതനം, കടബാധ്യത, തകർന്ന വിവാഹങ്ങൾ, മക്കളുടെ മരണം, അപകടങ്ങൾ—അതിന്റെ തിളക്കത്തിനു പിന്നിൽ ദുരന്തങ്ങളുടെ നീണ്ട പട്ടികയുണ്ട്.

ആ ദുരന്തങ്ങളിൽ പലതും യഥാർഥമാണ്. എന്നാൽ അവയ്ക്ക് വജ്രമാണ് കാരണമെന്നതിന് തെളിവില്ല. ചരിത്രവും മനുഷ്യരുടെ സങ്കടങ്ങളും പിന്നീട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത ശാപകഥകളുമാണ് ഹോപ്പിന്റെ അസാധാരണമായ ആകർഷണത്തിനു പിന്നിൽ.

ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് രാജാവിന്റെ ആഭരണത്തിലേക്ക്

ഹോപ്പ് ഡയമണ്ടിന്റെ യാത്ര തുടങ്ങുന്നത് ഇന്ത്യയിൽനിന്നാണ്. ഗോൽക്കൊണ്ടയിലെ കൊല്ലൂർ ഖനിയിൽനിന്നായിരിക്കാം ഈ കല്ല് ലഭിച്ചതെന്നാണ് സ്മിത്‌സോണിയൻ സ്ഥാപനം പറയുന്നത്. ഫ്രഞ്ച് രത്നവ്യാപാരിയും സഞ്ചാരിയുമായ ജീൻ ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ടാവേർനിയർ സ്വന്തമാക്കിയ വലിയ നീലവജ്രമാണ് പിന്നീട് രൂപം മാറി ഇന്നത്തെ ഹോപ്പായത്.

1668ൽ ടാവേർനിയർ അത് ഫ്രാൻസിലെ ലൂയി പതിനാലാമന് വിറ്റു. രാജകീയ ആഭരണമായി മാറിയ കല്ല് പിന്നീട് ‘ഫ്രഞ്ച് ബ്ലൂ’ എന്നറിയപ്പെട്ടു. സാധാരണക്കാരന് സ്വപ്നം കാണാൻപോലും കഴിയാത്ത സമ്പത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരുന്നു അത്.

ഇന്ത്യയിലെ ക്ഷേത്രവിഗ്രഹത്തിന്റെ കണ്ണിൽനിന്ന് വജ്രം മോഷ്ടിച്ചതാണെന്നും അതോടെ ശാപം തുടങ്ങിയെന്നുമുള്ള കഥയും പ്രചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ആ കഥയ്ക്ക് ചരിത്രപരമായ അടിസ്ഥാനമില്ലെന്ന് സ്മിത്‌സോണിയൻ ഗവേഷകനായ റിച്ചാർഡ് കുരിൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന വാദത്തെ ഉറപ്പിച്ച ചരിത്രമായി അവതരിപ്പിക്കാനാവില്ല.

കൊട്ടാരത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽനിന്ന് ഗില്ലറ്റിന്റെ നിഴലിലേക്ക്

ഫ്രഞ്ച് രാജകുടുംബത്തിന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന വജ്രത്തിന്റെ കഥയിലേക്ക് വിപ്ലവവും കടന്നുവന്നു. ലൂയി പതിനാറാമനും മേരി ആന്റ്വനെറ്റും വധിക്കപ്പെട്ടത് പിന്നീട് ശാപകഥ പറയുന്നവർ അതിനോട് ചേർത്തു.

ഒരു കാലത്ത് അധികാരത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും നടുവിലുണ്ടായിരുന്നവർക്ക് ജീവൻപോലും രക്ഷിക്കാനായില്ല. ആ വൈരുധ്യം കഥയ്ക്ക് ഭീതിയുടെ നിറം നൽകി. എന്നാൽ രാജകുടുംബത്തിന്റെ അന്ത്യം ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; ഒരു രത്നത്തിന്റെ അമാനുഷികശക്തിയുടെ തെളിവല്ല. Smithsonian Institution

ഹോപ്പ് കുടുംബത്തിൽ എത്തിയിട്ടും ആശ്വാസമില്ല

‘ഹോപ്പ്’ എന്ന പേര് വജ്രത്തിന് ലഭിച്ചത് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുടുംബപ്പേരിൽനിന്നാണ്. ആ കുടുംബത്തിലെ ലോർഡ് ഫ്രാൻസിസ് ഹോപ്പിന്റെ ജീവിതവും സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങി. ഒടുവിൽ കടങ്ങൾ തീർക്കാൻ വജ്രം വിൽക്കേണ്ടിവന്നു.

വിലമതിക്കാനാവാത്ത ആഭരണം കൈവശമുണ്ടായിട്ടും ജീവിതം സ്ഥിരതയുള്ളതാകണമെന്നില്ലെന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലായിരുന്നു അത്. വജ്രം വിൽക്കുന്നതിലൂടെ കൈമാറിയത് ഒരു ആഭരണം മാത്രമല്ല; വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ സമ്പന്നജീവിതത്തിന്റെ ഓർമകൂടിയായിരുന്നു.

ഒരു അമ്മയുടെ ജീവിതത്തിലെ തീരാത്ത നഷ്ടങ്ങൾ

ഹോപ്പ് ഡയമണ്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ജീവിതകഥ അമേരിക്കൻ സമ്പന്നയായ എവലിൻ വാൾഷ് മക്‌ലീനിന്റേതാണ്. ശാപകഥ അവരെ ഭയപ്പെടുത്തിയില്ല. മറിച്ച്, മറ്റുള്ളവർക്ക് ദൗർഭാഗ്യം കൊണ്ടുവരുന്നതായി പറയുന്ന ആഭരണം തനിക്ക് ഭാഗ്യമാകാമെന്നായിരുന്നു അവരുടെ വിശ്വാസം.

എന്നാൽ കുടുംബത്തിൽ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. 1919ൽ ഒൻപതു വയസ്സുള്ള മകൻ വിൻസൺ വാഹനാപകടത്തിൽ മരിച്ചു. ഭർത്താവ് നെഡിന്റെ അമിതമദ്യപാനവും മാനസികാരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും കുടുംബജീവിതത്തെ തകർത്തു. 1946ൽ ഇരുപത്തഞ്ചുകാരിയായ മകൾ എവലിൻ മക്‌ലീൻ റെയ്നോൾഡ്സ് മരുന്നിന്റെ അമിതഡോസ് മൂലം മരിച്ചു. അടുത്ത വർഷം അമ്മയും ന്യൂമോണിയ ബാധിച്ച് മരണപ്പെട്ടു.

ആഭരണത്തിന്റെ വിലകൊണ്ട് ഒരു മകന്റെ ജീവൻ തിരിച്ചുവാങ്ങാനായില്ല. സമ്പത്തിനും സാമൂഹികപ്രശസ്തിക്കും ഒരു അമ്മയുടെ നഷ്ടം പരിഹരിക്കാനായില്ല. ഈ യഥാർഥ സങ്കടങ്ങളെയാണ് ശാപകഥകൾ സ്വന്തം തെളിവുകളായി ഉപയോഗിച്ചത്.

വജ്രം എത്തിച്ച തപാൽക്കാരനും ദുരന്തത്തിൽപ്പെട്ടു

1958ൽ ഹോപ്പ് ഡയമണ്ട് സ്മിത്‌സോണിയനിൽ എത്തിച്ച തപാൽക്കാരൻ ജെയിംസ് ടോഡിന്റെ ജീവിതത്തിലും പിന്നീട് ദുരന്തങ്ങളുണ്ടായി. ട്രക്ക് അപകടത്തിൽ കാലിന് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഭാര്യ മരിച്ചു. മറ്റൊരു വാഹനാപകടവും വീട്ടിൽ തീപിടിത്തവും ഉണ്ടായി.

ലോകപ്രശസ്ത രത്നം സുരക്ഷിതമായി എത്തിച്ചയാൾക്ക് പിന്നാലെ സംഭവിച്ച ദുരന്തങ്ങൾ ശാപകഥയ്ക്ക് പുതിയൊരു കഥാപാത്രത്തെ നൽകി. എന്നാൽ സംഭവങ്ങൾ തുടർച്ചയായി വന്നതുകൊണ്ട് അവയ്ക്കെല്ലാം ഒരേ കാരണമുണ്ടെന്ന് പറയാനാവില്ല. ടോഡിന്റെ ദുരനുഭവങ്ങളും വജ്രവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ആളുകൾ കഥയാക്കി.

ഭയവും വിൽപ്പനയുടെ ഭാഗമായപ്പോൾ

ഈ കഥയുടെ കൗതുകകരമായ മറ്റൊരു വശം, ശാപം വജ്രത്തിന്റെ ആകർഷണം കുറച്ചില്ല എന്നതാണ്. മറിച്ച്, അതിനെ കൂടുതൽ പ്രശസ്തമാക്കി.

രത്നവ്യാപാരി പിയർ കാർട്ടിയർ വജ്രം വിൽക്കുന്നതിനായി ശാപകഥകൾ അലങ്കരിച്ചുപറഞ്ഞതായി സ്മിത്‌സോണിയന്റെ ചരിത്രവിവരണം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മുൻ ഉടമയുമായി വിവാഹബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന നടി മേ യോഹേയും സ്വന്തം ദുരനുഭവങ്ങളെ വജ്രവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പുസ്തകത്തിനും സിനിമയ്ക്കും കഥയാക്കി.

അങ്ങനെ മനുഷ്യരുടെ കണ്ണീർ മറ്റുള്ളവരുടെ കൗതുകമായി; കൗതുകം വജ്രത്തിന്റെ വിപണിമൂല്യത്തിന് സഹായിക്കുന്ന കഥയായി.

ഇന്ന് ഹോപ്പ് ഡയമണ്ട് ഒരു മ്യൂസിയത്തിലെ കാഴ്ചയാണ്. ഒരിക്കൽ ഏതാനും സമ്പന്നരുടെ സ്വകാര്യാഭരണമായിരുന്നത് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കാണാവുന്ന ചരിത്രവസ്തുവായി മാറി.

അതിന്റെ നീലത്തിളക്കം നമ്മെ ആകർഷിക്കും. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദുരന്തങ്ങൾ നമ്മെ വേദനിപ്പിക്കും. പക്ഷേ അതിന്റെ കഥ നൽകുന്ന ഏറ്റവും മാനുഷികമായ ഓർമപ്പെടുത്തൽ ഇതാണ്: വിലമതിക്കാനാവാത്തത് സ്വന്തമാക്കിയാലും ജീവിതത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരാൾക്കും പൂർണരക്ഷ ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ഹോപ്പിന്റെ തിളക്കത്തിനപ്പുറം കാണുന്നത് ശാപത്തിന്റെ തെളിവിനേക്കാൾ, സമ്പത്തിനും തടയാനാകാത്ത മനുഷ്യദുഃഖങ്ങളാണ്.

Sources

• Smithsonian Institution — History of the Hope Diamond
• Smithsonian National Museum of Natural History — Detailed History of the Hope Diamond
• Smithsonian Sidedoor — The Curse of the Hope Diamond
• Smithsonian Libraries and Archives — Richard Kurin’s research on the Hope Diamond