ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 22 –

കുറ്റപത്രം സമർപ്പിക്കാൻ മതിയായ തെളിവുണ്ടെന്ന് അന്വേഷണ ഏജൻസി കോടതിയിൽ പറഞ്ഞതുകൊണ്ടുമാത്രം അന്വേഷണം പൂർത്തിയായെന്ന് കണക്കാക്കി പ്രതിക്ക് ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യം നൽകാനാകില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി. ജസ്റ്റിസ് പ്രശാന്ത് കുമാർ മിശ്ര, ജസ്റ്റിസ് ശ്രീ ചന്ദ്രശേഖർ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് 2026 സെപ്റ്റംബർ 21നാണ് വിധി പറഞ്ഞത്. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരും മുംബൈ ഭീകരവിരുദ്ധ സേനയും നൽകിയ അപ്പീൽ അനുവദിച്ച കോടതി, മൊമിൻ മൊയിയുദ്ദീൻ ഗുലാം ഹസൻ എന്ന മൊയിൻ മിസ്ത്രിക്കും ആസിഫ് അമീനുൽ ഹുസൈൻ ഖാൻ അധികാരിക്കും ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യം അനുവദിച്ച 2024 ജൂലൈ 15ലെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വിധി റദ്ദാക്കി. രണ്ടാം പ്രതിയായ ആസിഫ് 2026 ഏപ്രിൽ 25ന് മരിച്ചതായി വിധിയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിനായി അഭിഭാഷകരായ ഭരത് ബാഗ്ല, സിദ്ധാർഥ് ധർമാധികാരി, ആദിത്യ അനിരുദ്ധ പാണ്ഡെ, ശ്രീരംഗ് ബി. വർമ്മ എന്നിവരും പ്രതിഭാഗത്തിനായി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ഷാദാൻ ഫറാസത്ത്, ഷെയ്ഖ് സൈപാൻ ദസ്തഗിർ, റിസ്വാൻ അഹമ്മദ്, ശിവം യാദവ്, ഹിമാൻഷു ഗുപ്ത, വരിഷ ശർമ്മ എന്നിവരും ഹാജരായി.

കുറ്റപത്രത്തിന് തെളിവുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞത് അന്വേഷണം അവസാനിച്ചതിന്റെ സമ്മതമൊഴിയല്ല

അന്വേഷണത്തിന് കൂടുതൽ സമയം തേടിയ അപേക്ഷയിൽ കുറ്റപത്രം നൽകാൻ മതിയായ തെളിവുണ്ടെന്ന് പ്രോസിക്യൂഷൻ പറഞ്ഞതാണ് തർക്കത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ഈ ഒരു വാചകം മാത്രം എടുത്ത് അന്വേഷണം പൂർത്തിയായെന്ന് തീരുമാനിക്കാനാകില്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഒരു അപേക്ഷയിലെ വാചകം ഒറ്റപ്പെടുത്തി വായിക്കാതെ അപേക്ഷ മുഴുവനായി പരിശോധിക്കണമെന്നാണ് കോടതി പറഞ്ഞത്. അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ കൈവശം കുറ്റപത്രം നൽകാൻ മതിയായ വിവരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം; അതേസമയം കൂടുതൽ തെളിവുകൾ ശേഖരിക്കാനും ലഭിച്ച വിവരങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് ക്രമപ്പെടുത്താനും അന്വേഷണം തുടരേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടാകാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ശബ്ദസാമ്പിളുകളും ബാങ്ക് രേഖകളും ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകളും പരിശോധിക്കാനുണ്ടായിരുന്നു

2022 സെപ്റ്റംബർ 21ന് മുംബൈ ഭീകരവിരുദ്ധ സേന പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേസിലാണ് മൊയിൻ മിസ്ത്രിയെയും ആസിഫ് അമീനുൽ ഹുസൈൻ ഖാൻ അധികാരിയെയും 2022 സെപ്റ്റംബർ 22ന് അറസ്റ്റ് ചെയ്തത്. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 120ബി, 121എ, 153എ വകുപ്പുകളും നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടയൽ നിയമത്തിലെ 13(1)(ബി) വകുപ്പും ഉൾപ്പെടെയായിരുന്നു ആരോപണങ്ങൾ. പിന്നീട് കൂടുതൽ വകുപ്പുകളും ചേർത്തു.

ആദ്യത്തെ 90 ദിവസത്തിന് ശേഷം പ്രത്യേക കോടതി കുറ്റപത്രം നൽകാൻ 30 ദിവസം കൂടി അനുവദിച്ചു. തുടർന്ന് 2023 ജനുവരി 12ന് പ്രോസിക്യൂഷൻ വീണ്ടും 15 ദിവസം ആവശ്യപ്പെട്ടു. സാക്ഷികളുടെ ശബ്ദസാമ്പിളുകളുടെ ഫോറൻസിക് പരിശോധന പൂർത്തിയാകാനുണ്ടെന്നും പ്രതികളുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് വിവരങ്ങൾ പരിശോധിച്ചുവരികയാണെന്നും വിദേശ സംഭാവനകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അക്കൗണ്ടുകൾ പരിശോധിക്കണമെന്നും ഇലക്ട്രോണിക് വിവരങ്ങളുടെ വിശകലനം തുടരുകയാണെന്നും പ്രോസിക്യൂഷൻ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. 2023 ജനുവരി 18ന് പ്രത്യേക കോടതി 15 ദിവസം കൂടി അനുവദിച്ചു.

രണ്ടാം സമയനീട്ടൽ നിയമപരമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി; ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ സമീപനം തള്ളി

2023 ജനുവരി 20ന് പ്രതികൾ ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യത്തിന് അപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും പ്രത്യേക കോടതി അത് നിരസിച്ചു. 2023 ഫെബ്രുവരി രണ്ടിന് കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി രണ്ടാം സമയനീട്ടൽ നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി പ്രതികൾക്ക് ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യം അനുവദിക്കുകയായിരുന്നു. കുറ്റപത്രം സമർപ്പിക്കാൻ മതിയായ തെളിവുണ്ടെന്ന് പ്രോസിക്യൂഷൻ തന്നെ പറഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ അന്വേഷണം പൂർത്തിയായിരുന്നുവെന്നായിരുന്നു ഹൈക്കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

എന്നാൽ സുപ്രീംകോടതി ഈ വിലയിരുത്തൽ അംഗീകരിച്ചില്ല. ശബ്ദസാമ്പിളുകളുടെ ഫോറൻസിക് ഫലം ലഭിക്കാനുണ്ടായിരുന്നു, ബാങ്ക് രേഖകളുടെ പരിശോധന നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു, ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകൾ വിശകലനം ചെയ്യാനുണ്ടായിരുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ സമയനീട്ടൽ അപേക്ഷയിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നുവെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അതിനാൽ അന്വേഷണം എല്ലാ അർഥത്തിലും പൂർത്തിയായിരുന്നുവെന്ന് കരുതാനാകില്ലെന്നും 2023 ജനുവരി 18ന് പ്രത്യേക കോടതി അനുവദിച്ച രണ്ടാം സമയനീട്ടൽ നിയമപരമാണെന്നും സുപ്രീംകോടതി വിധിച്ചു.

പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി കുറ്റപത്രത്തിന് മുമ്പ് നിർബന്ധമല്ല; കോടതി പരിഗണിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് ആവശ്യം

നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടയൽ നിയമത്തിലെ 45-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതിയെക്കുറിച്ചും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തത നൽകി. സർക്കാരിന്റെ മുൻകൂർ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷമേ കുറ്റപത്രം കോടതിയിൽ നൽകാനാകൂ എന്ന നിയമസ്ഥിതിയില്ല. കുറ്റപത്രം കോടതിക്ക് കൈമാറാം; കേസ് കോടതി ഔദ്യോഗികമായി പരിഗണിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് ആവശ്യമായ മുൻകൂർ അനുമതിയുടെ പ്രസക്തി വരുന്നതെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതേസമയം, ഈ കേസിൽ രണ്ടാം സമയനീട്ടലിന്റെ യഥാർഥ കാരണം അനുമതിക്കായുള്ള കാത്തിരിപ്പ് മാത്രമായിരുന്നില്ലെന്നും അന്വേഷണം പൂർത്തിയാക്കാൻ ആവശ്യമായ ശാസ്ത്രീയവും സാമ്പത്തികവും ഇലക്ട്രോണികുമായ വിവരങ്ങളുടെ പരിശോധന തുടരുകയായിരുന്നെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി.

ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യം റദ്ദാക്കി; മൊയിൻ മിസ്ത്രി 30 ദിവസത്തിനകം കീഴടങ്ങണം

2024 ജൂലൈ 15ലെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വിധി സുപ്രീംകോടതി റദ്ദാക്കി. 2023 ജനുവരി 18ന് പ്രത്യേക കോടതി നൽകിയ 15 ദിവസത്തെ രണ്ടാം സമയനീട്ടൽ നിയമപരവും സാധുവുമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതോടെ 2023 ജനുവരി 20ന് മൊയിൻ മിസ്ത്രിയും ആസിഫ് അമീനുൽ ഹുസൈൻ ഖാൻ അധികാരിയും നൽകിയ ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യാപേക്ഷ നിരസിച്ച പ്രത്യേക കോടതി നടപടി നിലനിൽക്കും. മൊയിൻ മിസ്ത്രി 30 ദിവസത്തിനകം കീഴടങ്ങണമെന്നും ആവശ്യമെങ്കിൽ സാധാരണ ജാമ്യത്തിന് അപേക്ഷിക്കാമെന്നും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അന്വേഷണ സമയം നീട്ടുന്ന കേസുകളിൽ അപേക്ഷ മുഴുവനായി പരിശോധിക്കണമെന്ന മാനദണ്ഡം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കി

വിധിയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വ്യക്തമാകുന്ന നിയമഫലം, ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യത്തിനുള്ള അവകാശം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ സമയനീട്ടൽ അപേക്ഷയിലെ ഒരു വാചകം മാത്രം ആശ്രയിക്കരുതെന്നതാണ്. അന്വേഷണം യഥാർഥത്തിൽ പൂർത്തിയായിരുന്നോ, എന്തൊക്കെ നടപടികൾ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു, കൂടുതൽ സമയം ആവശ്യപ്പെട്ടതിന്റെ കാരണങ്ങൾ എന്തായിരുന്നു എന്നിവ അപേക്ഷ മൊത്തമായി പരിശോധിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടത്. അതേസമയം നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ അന്വേഷണം പൂർത്തിയാക്കി കുറ്റപത്രം നൽകാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ നിയമപ്രകാരം ലഭിക്കുന്ന ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യാവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം ഈ വിധി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. രാജ്യത്തെ സമാന കേസുകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടയൽ നിയമപ്രകാരമുള്ള അന്വേഷണങ്ങളുടെ സമയനീട്ടലും ഡിഫോൾട്ട് ജാമ്യവും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സുപ്രീംകോടതിയുടെ ഈ വ്യാഖ്യാനം ബാധകമാകും.